Koldo Izagirre Urreaga (Pasaia – Altza, Gipuzkoa, 1953koekainaren 21a) euskal idazle oparo, goraipatu eta berritzaileenetako bat da. Literaturaren genero guztiak landu ditu bere idazlanetan: poesia, eleberrigintza, ipuingintza eta saiakera. Hainbat euskal autore klasiko beste hizkuntza batzuetara itzuli ditu, eta literatura unibertsaleko lanak euskaratu ere bai. Helduentzat egindako literaturaz gain, haur eta gazteentzat ere zenbait lan idatzi ditu. Prentsan maiz artikuluak plazaratzen ditu, eta telebistarako eta zinemarako gidoilari lanetan ere aritu izan da.[1]
1978anOh! Euzkadi literatura aldizkari berritzailea sortu zuen, Ramon Saizarbitoriarekin eta beste idazle batzuekin batera, eta 80ko hamarkadan Bernardo Atxagarekin elkarlanean Panpina Ustela aldizkaria atera zuen. Jose Mari Olaizolarekin batera Ustela argitalpenak bultzatu zituen, idazle, gehienetan berri, eta ilustratzaileen lankidetza, ordura arte urria, praktika ohiko bihurtuz. 2000. urtetik aurrera XX. mendeko 40 euskal poetaren antologiak apailatu zituen Susa argitaletxean. Sareko Armiarma literatur-proiektuko bultzatzaile eta lankidea da.[1]
Gabriel Arestik aspaldian idazle galegoekin zabaldutako harremanaren bidea berreskuratu zuen 1976an bere lehen itzulpen lanarekin: CastelaorenKristalezko begia: eskeleto baten oroimenak (Kriselu, Donostia). Orduz geroztik berrogeitaka dira argitaratu dituen itzulpen lanak argitaletxe eta sail ugaritan, literatura unibertsalaren bilduman barne. EIZIE sortu zuen taldeko kide izan zen eta zuzendaritza taldeko kide 1988-1991 urteetan.[1]
Galegotik egindako itzulpenen adibideak dira honako hauek: 1985ean Manuel Maríaren bi antzerki-lan Antzerti aldizkarian (Berengela izeneko otarantza baten ibilketak eta biribilketak eta Maiatza zorabiatuaren pastorala izenburuekin),[2][3] eta 2005ean Manuel Maríaren beraren 32 poema, hizkuntza bietan Antoloxía homenaxe 32 poemas galegos coa sua traducción ao éuscaro liburuan argitaratu zituen Pasaiako udalarekin, Gipuzkoako Galiziako etxeekin eta Fato Cultural Daniel Castelao elkartearekin .[4]
Behin baino gehiagotan egon da Euskadi Saria merezi izatetik hurbil, baina uko egin izan dio saritua izateari, publikoki bezala pribatuki. Utikan Euskadi Sariak manifestu ezagunaren bultzatzaile eta sinatzaileetako bat da.[6][1]
Fernando Amezketarra bertsolariaren teleseriearen gidoilari Juanba Berasategi eta ETBrekin. 1994-1996. Gipuzkoar plazagizon eta bertsolariaren ibilketak eta biribilketak kontatzen dituen telesaila.[9][5]
Lazkao Txiki bertsolariei buruzko teleseriearen gidoilari Juanba Berasategi eta ETBrekin.Joxe Miguel Iztueta Kortajarena, Lazkao Txiki ezizenez, Bertsolaririk ezagunenetakoaren istorioak kontatzen dituen marrazki bizidunetako telesaila da. ETBk 1997an 76 atal igorri zituen.[10][5]
Txirrita bertsolariaren teleseriearen gidoilari Juanba Berasategi eta ETBrekin, Bertsolari ospetsuaren istorioak kontatzen dituen marrazki bizidunetako telesaila da. ETBk 1999an 52 atal igorri zituen.[11][5]
"Autopsiarako frogak fatalismoaren kontra" hitzaldia Bilbo hiria irratian
Hiztegigintza
Euskal Lokuzioak, 1981. Hordago. 21. mendean, Susa argitaletxearen eskutik, eta Joxan Elosegi eta Josu Landaren elkarrekin, Euskal Lokuzioak Sarean lana apailatu zen Izagirreren lan haren gainean. Intza Proiektua izena jarri zioten egitasmoari.[14]
Kronika
Ez duk erraza, konpai 1995, Susa.
"Merry Christmas, Panama" esan zuen heriotzak 1999, Euskaldunon Egunkaria.
Saiakera
Autopsiarako frogak 2010, Susa.
Euskararen historia txikia Donostian. 1998, Susa
Gerraurreko literatur kritika. 1996, Labayru - Amorebieta Etxanoko Udala
Gure zinemaren historia petrala. 1996, Susa
Abestietako hitzak
Badok.eus atarian 40 baino gehiago dira Koldo Izagirreren hitzak ditutzen abestiak, besteak beste hauek:[15]
ImanolZure bularretan. Imanol, Iratze okre geldiak albuma. 1982[16]
Ene haserrea. Imanol, Iratze okre geldiak albuma. 1982
Nire euskaltasuna. Imanol, Mea kulparik ez albuma. Elkar. 1986[17]
Joseba Tapiaren Québec: hamalau kantu independentziarako albumean kantak (14) euskaratu zituen Itxaro Bordakrekin batera. Gaztelupeko Hotsak. 1999.[23][24]Quebeceko kantutegi modernoaren antologia da album hau: Leclerc, Levesque, Vigneault, Léveillée, Charlebois, Piché… Kantaera berri bat proposatzen zuen Joseba Tapiak, malgutasun harrigarriz.[25]
Bidegorrian. Joseba Tapia. Besamotzak. Gaztelupeko Hotsak. 2017
Gontzal MendibilPutzuz putzu. Joseba Tapia. Besamotzak. Gaztelupeko Hotsak. 2017.
Belearen balada beltza. Gontzal Mendibil. Biok albumean. Tori Produkzioak.2019.[31]
Joseba Tapiaren Egon edo ez egon albumeko kanta guztiak (9) Zakurraren biolina- 2021[32]
Itzulpenak
Gabriel Arestik aspaldian idazle galegoekin zabaldutako harremana berreskuratu zuen 1976an bere lehen itzulpen lanarekin, CastelaorenKristalezko begia: eskeleto baten oroimenak, (Kriselu, Donostia). Harrezkero asko dira argitaratu dituen itzulpen lanak argitaletxe eta sail ugaritan, Literatura Unibertsala bilduman barne. Hainbat hizkuntza eta autore landu ditu: Hikmet, Vian, Saint-Exupery, Barthes, Brodsky. Juan Gelman, Eluard, Victor Hugo, Celan, Mérimée, Maiakovski eta abar. Hala ere bereziki azpimarratu behar da Galizia (Manuel Maria, Uxio Novoneyra, Manuel Antonio, Dieste, Xabier P. Docampo, Rosalia de Castro) eta Kataluniako literaturarekin (Salvador Espriu, Joan Salvat-Papasseit) ezarri izan duen lotura sendoa.[1]
itzulpenek eta sormen-lanek erakutsi dute pertsonaia interesgarria eta emankorra izan dela. Lehenik, gaztelerara itzuli ziren Metxa protagonistatzat duten bi nobelak: Malandanzas de un Aguirre llamado Mecha (1997, Hiru), eta Nuevas prisiones del viejo Aguirre (2001, Ttarttalo). Bigarrenik, beste sormen-lan batzuen iturri bihurtu zen Metxa pertsonaia literarioa: batetik, Metxa (2003) antzerki-lan honetan, eta, bestetik, Pablo Sastrek atonduriko lagunen zerrenda luzean, Eguzkipekoak (2003) lanean, Metxa pertsonaia literarioa ere aipatzen da. Zalantzarik ez, nortasun handiko eta nortasun bereziko pertsonaia literarioa sortu zuen Koldo Izagirrek, eta maila bereko interpretazioa egin zuen Soroizek antzezlanean.[38][39]
Agirretartasunaren kontzeptuak gidatzen du Metxa zaharraren nortasuna. Agirre'tar Nikola, "Metxa", 77 urteko agirretarra dugu. Batean, bere herrian Pelton turbina sartzen saiatuko da; bestean, gerra zibilean abiadore izan zela esango digu; hurrengoan. tanke-gidaria izan zela gogoratuko du. Auskalo zer ez ote duen egin edo esan Metxak. Agirretar on bat bezala. sorpresa huts bihurtzen zaigu Metxa bere jarrera, pentsamendu eta ekintzekin. Ez da erraza agirretar bat zer den esatea. baina. zerbait esatekotan. pertsonaia maitagarria dela esan behar. Behin baino gehiagotan etorriko zaio irakurleari irribarrea Metxa egoskor maitagarri honen ibiliak eta eroriak irakurtzean.
Honela definitzen Metxak berak: “Agirretartasuna ez baitu sorlekuak ematen, baizik eta erorikoen minak” Hortaz, agirretartasunak nolabait sorlekuak emaniko tasunak (eta mugak) ezeztatzen ditu, eta, era berean, sorlekuaren ideia du abiaburu. Ondorioz, agirretartasunaren kontzepzioak euskalduntasunaren eta abertzaletasunaren diskurtso zenbait jartzen ditu auzitan.[40]
Bide horretatik, nortasun paradoxiko eta ironikoa du Metxa zaharrak. Izaera paradoxiko hori bateraezinak diren bi munduren artean mugitu beharrak eragin duela iradokitzen da nobelan: norbanakoaren mundua (mendebaldeko kulturaren diskurtsoa, askatasunaren bilaketarako eremua), eta giza taldearen edo gizartearen mundua (norbanakoaren askatasun horri nolabaiteko mugak ezartzen dizkion esparrua). Hartara, aldi berean bi aukeraren artean kulunka dabil pertsonaia: askatasuna eta determinazioa. Alde batetik, ekin eta hautatu egin ahal du; eta, beste alde batetik, arauak eta mugak ditu. Ondorioz, nobelak askatasuna du hausnarketa-gai nagusi.[40] Lehenengo eszenan honela kantatzen dute aktore guztiek:[41]
↑María, Manuel; Izagirre, Koldo. «Antzerti / 72 zenbakia. BERENGELA IZENEKO OTARANTZA BATEN IBILKETAK ETA BIRIBILKETAK eta MAIATZA ZORABIATUAREN PASTORALA» antzerti.armiarma.eus (Antzerti) (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
↑BERENGELA IZENEKO OTARANTZA BATEN IBILKETAK ETA BIRIBILKETAK eta MAIATZA ZORABIATUAREN PASTORALA(deskargatu pdf fitxategia, 2Mb) 72. zk., 1985eko ekaina.
↑ abManuel María; Izagirre, Koldo. (2005). Antoloxía homenaxe 32 poemas galegos coa sua traducción ao éuscaro. Fato Cultural Daniel Castelao ISBN 84-609-7931-8. PMC 433051910. (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
↑ abcd(Gaztelaniaz)«Dibujos animados con bertsolaris como protagonistas, hoy, en Hitzetik Hortzera» EITB Euskal Irrati Telebista 2020-03-13 (Noiz kontsultatua: 2021-11-20).
↑«Lotura Films » Kalabaza Tripontzia» loturafilms.eus 2021-07-12 (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
↑Berasategi, Juanba; Goya, Luis, Izagirre, Koldo, Oskorri (Grupo musical), País Vasco, Departamento de Cultura y Turismo, Euskal Telebista, Guipúzcoa, Diputación Foral. (1989). Kalabaza Tripontzia. Irusoin PMC 434783672. (Noiz kontsultatua: 2022-05-14).
↑«Lotura Films » Fernando Amezketarra» loturafilms.eus 2021-07-12 (Noiz kontsultatua: 2022-04-20).
↑«Lotura Films » Lazkao Txiki» loturafilms.eus 2021-07-12 (Noiz kontsultatua: 2022-04-20).
↑(Ingelesez)«Lotura Films » Txirrita» loturafilms.eus 2021-07-12 (Noiz kontsultatua: 2022-04-20).