Śnieżyca duża
Anser caerulescens[1] | |||
(Linnaeus, 1758) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||
Typ | strunowce | ||
Podtyp | kręgowce | ||
Gromada | ptaki | ||
Podgromada | Neornithes | ||
Infragromada | ptaki neognatyczne | ||
Rząd | blaszkodziobe | ||
Rodzina | kaczkowate | ||
Podrodzina | gęsi | ||
Plemię | Anserini | ||
Rodzaj | Anser | ||
Gatunek | śnieżyca duża | ||
Synonimy | |||
| |||
Podgatunki | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
Zasięg występowania | |||
![]() w sezonie lęgowym zimowiska | |||
| |||
|
Śnieżyca duża[7], gęś śnieżna[8] (Anser caerulescens) – gatunek dużego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Występuje w dwóch odmianach barwnych: jasnej i ciemnej. Zamieszkuje Amerykę Północną (wraz z Grenlandią) i rosyjską Wyspę Wrangla. Nie jest zagrożony wyginięciem.
Systematyka
Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego został opisany w 1758 roku przez Karola Linneusza w 10. edycji Systema Naturae, uznawanej za początek nomenklatury zoologicznej. Autor opisał ciemną odmianę barwną, nadał gatunkowi nazwę Anas caerulescens, a jako miejsce typowe wskazał Kanadę[9], co później uściślono do Zatoki Hudsona[5]. Obecnie gatunek umieszczany jest w rodzaju Anser[7][10]. Jasna odmiana barwna śnieżycy dużej została w 1769 roku opisana przez Pallasa jako osobny gatunek – Anser hyperboreus[5][11][12].
Wyróżnia się dwa podgatunki A. caerulescens[2][10]:
- A. caerulescens caerulescens (Linnaeus, 1758)
- A. caerulescens atlanticus (Kennard, 1927)
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Snow_goose_taking_off_at_Gray_Lodge_Wildlife_Area-0058.jpg/220px-Snow_goose_taking_off_at_Gray_Lodge_Wildlife_Area-0058.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Snow_Goose%2C_captive%2C_Slimbridge_%285371139810%29.jpg/220px-Snow_Goose%2C_captive%2C_Slimbridge_%285371139810%29.jpg)
- Wygląd
Obie płcie są do siebie podobne, choć samce przeciętnie są nieco większe[11]. Występuje w dwóch odmianach barwnych: jasnej i ciemnej. Odmiana jasna jest biała, oprócz czarnych lotek pierwszego rzędu i szarych pokryw skrzydłowych pierwszego rzędu[11]. Czasami występują rdzawopomarańczowe plamy na głowie i górnej części szyi – jest to skutek żerowania w osadach lub błocie zawierających tlenki żelaza[11]. Odmiana ta jest podobna do śnieżycy małej, ale jest od niej większa, ma też inny dziób[13]. Odmiana ciemna jest ciemnoszaro-brązowa, z wyjątkiem białej głowy i przodu górnej części szyi; lotki czarniawe, lotki drugiego rzędu mają białawe lub jasnoszare obwódki[11].
U podgatunku nominatywnego odmiana ciemna występuje pospolicie. Podgatunek atlanticus jest nieco większy, a odmiana ciemna jest u niego skrajnie rzadka[13].
- Rozmiary
- długość ciała: samce 71,1–83,2 cm (średnio 75,6 cm), samice 68,6–81,3 cm (średnio 72,9 cm)[11]
- rozpiętość skrzydeł: 132–165 cm[13]
- masa ciała: samce 1773–3307 g (średnio 2485 g), samice 1606–2751 g (średnio 2181 g)[11]
Zasięg występowania
Poszczególne podgatunki zamieszkują[2][10]:
- A. caerulescens caerulescens – Wyspa Wrangla (północno-wschodnia Rosja), północna Alaska, północno-zachodnia Kanada.
- A. caerulescens atlanticus – północno-wschodnia Kanada, północno-zachodnia Grenlandia.
Sporadycznie bywa obserwowana w Polsce (do 2020 odnotowano 65 stwierdzeń, łącznie obserwowano 94 osobniki[15]), ze względu jednak na to, że nie ma pewności, czy były to pojawy naturalne, gatunkowi temu nadano kategorię D w klasyfikacji AERC i nie jest on zaliczany do awifauny Polski[16].
Ekologia i zachowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Anser_caerulescens_MHNT.ZOO.2010.11.15.1.jpg/240px-Anser_caerulescens_MHNT.ZOO.2010.11.15.1.jpg)
Jest wędrowna, gniazduje w tundrze, a zimuje na wilgotnych i pokrytych trawą obszarach. Składa od 3 do 5 jaj i wysiaduje je przez 22–25 dni[17]. W zimie zwykle spotykana w stadach z innymi gatunkami, najczęściej z gęsią białoczelną. Podczas lotu odzywa się gdaczącymi okrzykami „koik” lub podobnymi.
Żywi się niemal wyłącznie materiałem roślinnym – zjada trawy, korzenie, bulwy, liście, łodygi i torebki nasienne różnych roślin wodnych i turzyc; zimą także zboża i warzywa[13].
Status
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje śnieżycę dużą za gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2020 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność światowej populacji na 16 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji jest rosnący[6].
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Anser caerulescens, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c Snow Goose (Anser caerulescens). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-15)]. (ang.).
- ↑ Chen caerulescens, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-11-17] (ang.).
- ↑ Anser hyperboreus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2013-11-17] (ang.).
- ↑ a b c d Denis Lepage: Śnieżyca duża (Anser caerulescens) (Linnaeus, 1758). Avibase. [dostęp 2023-01-25].
- ↑ a b Anser caerulescens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ a b Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Anserinae Vigors, 1825 - gęsi (wersja: 2019-07-21). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2019-09-30].
- ↑ Busse i in. 1991 ↓, s. 175.
- ↑ K.K. Linneusz K.K., Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 10, t. 1, Holmiae 1758, s. 124 (łac.).
- ↑ a b c F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): IOC World Bird List (v12.2). [dostęp 2023-01-25]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g T.B. Mowbray, F. Cooke & B. Ganter: Snow Goose (Anser caerulescens), version 1.0. [w:] Birds of the World (red. P.G. Rodewald) [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020. [dostęp 2023-02-27]. (ang.).
- ↑ P.S.P.S. Pallas P.S.P.S., Spicilegia zoologica, t. 1 fasc.6, Berlin 1769, s. 25–32 (łac.).
- ↑ a b c d J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal (red.): Handbook of the Birds of the World. T. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992, s. 582–583. ISBN 84-87334-10-5. (ang.).
- ↑ Snow Goose. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2020-07-28]. (ang.).
- ↑ Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 37. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2020. „Ornis Polonica”. 62, s. 113–148, 2021.
- ↑ Aneks. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce do 31.12.2021, lecz nie zaliczone do awifauny krajowej. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. [dostęp 2023-01-25].
- ↑ Jessica Logue: Anser caerulescens. Animal Diversity Web, 2002. [dostęp 2010-04-24]. (ang.).
Bibliografia
- Paul Sterry, Andrew Cleve, Andy Clements, Peter Goodfellow: Ptaki Europy. Przewodnik ilustrowany. Warszawa: Świat Książki, 2007. ISBN 978-83-247-0818-5.
- Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia, nagrania głosów i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Britannica: animal/snow-goose
- NE.se: snögås
- SNL: snøgås