Świerząbek gajowy
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | selerowce | ||
Rodzina | selerowate | ||
Rodzaj | |||
Gatunek | świerząbek gajowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Chaerophyllum temulum L. Sp. pl. 1:258. 1753[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Świerząbek gajowy, świerząbek zwisły[4] (Chaerophyllum temulum L.) – gatunek rośliny dwuletniej z rodziny selerowatych. Występuje w Europie, Północnej Afryce, Zachodniej Azji[3]. W Polsce rośnie w lasach, zaroślach oraz na siedliskach ruderalnych, na całym niżu i w górach[5].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Chaerophyllum_temulum_kz05.jpg/180px-Chaerophyllum_temulum_kz05.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Chaerophyllum_temulum_TK_2023-05-26_9.jpg/180px-Chaerophyllum_temulum_TK_2023-05-26_9.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/aa/Chaerophyllum_temulum_kz07.jpg/180px-Chaerophyllum_temulum_kz07.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Chaerophyllum_temulum_kz15.jpg/180px-Chaerophyllum_temulum_kz15.jpg)
- Łodyga
- Pusta w środku, pionowo rosnąca do wysokości 80 cm. Upstrzona czerwonymi plamami[6], pod węzłami zgrubiała[7].
- Liście
- Skrętoległe, 2–3-krotnie pierzaste, szorstko owłosione, szarawe.
- Kwiaty
- Czysto białe, licznie zebrane w baldachy na wierzchołkach łodyg. Kwitnie od maja do lipca[6].
- Owoce
- Nagie, długości 5–7 mm[7].
Biologia i ekologia
Rośnie w żyznych lasach liściastych i nitrofilnych okrajkach – jest gatunkiem charakterystycznym dla grądu środkowoeuropejskiego Galio-Carpinetum i zespołu Alliario-Chaerophylletum temuli[8]. Częsty jest w zaroślach i zbiorowiskach chwastów przy płotach i na rumowiskach. Zawiera substancje trujące, a jego sok działa drażniąco na skórę. Po spożyciu wywołuje stany zapalne żołądka i jelit. W ciężkich przypadkach dochodzi do zaburzeń w poruszaniu się i do paraliżu[6].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2011-12-05] (ang.).
- ↑ a b Chaerophyllum temulum. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2011-12-05]. (ang.).
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
- ↑ Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora Polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Kraków: PWN, 1960, s. 29.
- ↑ a b c Bruno P. Kremer: Rośliny trujące. Warszawa: Multico, 1996, s. 54, seria: Świat przyrody. ISBN 83-7073-113-9.
- ↑ a b Martin Červenka, Viera Feráková, Milan Háber, Jaroslav Kresánek, Libuše Paclová, Vojtech Peciar, Ladislav Šomšák: Świat roślin, skał i minerałów. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982, s. 224. ISBN 83-09-00462-1.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14439-4.
- BioLib: 40225
- EoL: 581686
- FloraWeb: 1494
- GBIF: 3034650
- identyfikator iNaturalist: 55733
- IPNI: 840275-1
- ITIS: 29618
- NCBI: 105274
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2714333
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:840275-1
- Tela Botanica: 16354
- identyfikator Tropicos: 1700054
- USDA PLANTS: CHTE5
- CoL: 69ML2