Aleksy Rżewski
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 6 lipca 1885 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 20 grudnia 1939 | ||
Prezydent Łodzi | |||
Okres | od 27 marca 1919 | ||
Przynależność polityczna | Polska Partia Socjalistyczna | ||
Poprzednik | Leopold Skulski | ||
Następca | Marian Cynarski | ||
Starosta Łódzki | |||
Okres | od 1 kwietnia 1927 | ||
Przynależność polityczna | Polska Partia Socjalistyczna | ||
Poprzednik | Jan Dychdalewicz | ||
Następca | Wincenty Makowski | ||
Komisarz rządowy miasta Łodzi | |||
Okres | od 1918 | ||
Poprzednik | Antoni Remiszewski | ||
Następca | Bohdan Zbrożek | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Aleksy Wincenty Rżewski (ur. 6 lipca 1885 w Łodzi, zm. 20 grudnia 1939) – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy, notariusz, pierwszy prezydent Łodzi w II RP (1919–1923), członek zarządu Związku Powiatów Rzeczypospolitej Polskiej w 1933 roku[1].
Używane pseudonimy i kryptonimy[2]: główny – „Przebój”, inne: Adamski Józef, A.R., Jan, Jan Mroczek, Polus, Zdzisław Srebrzyński, Ape[3].
Życiorys
Urodził się w rodzinie robotniczej, która niegdyś (ze strony ojca) posiadała młyn we wsi Srebrna koło Łodzi, skonfiskowany przez władze carskie w ramach represji za udział stryja Henryka w powstaniu styczniowym. Pradziadek Aleksego Rżewskiego walczył w Legionach Polskich gen. Henryka Dąbrowskiego.
Rżewski był członkiem i aktywnym działaczem początkowo Polskiej Partii Socjalistycznej-Prawica (do 1923), a następnie (1904-1911) Organizacji Bojowej PPS. Aktywny uczestnik rewolucji 1905–1907 roku w ramach OB PPS, w czasie tzw. powstania łódzkiego w czerwcu 1905 roku. Podczas tych wydarzeń został postrzelony w nogę[4].
Wraz z Tomaszem Arciszewskim, późniejszym premierem Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (1944–1947), współtworzył miejscowy organ prasowy PPS – „Łodzianin”[5].
W 1907 roku został aresztowany i osadzony w więzieniu w Sieradzu[6], a w 1908 roku wysłany prewencyjnie do najdalszej europejskiej guberni Rosji, skąd zbiegł wiosną 1909 roku. Po krótkim pobycie w domu udał się na emigrację do Francji, gdzie zatrudnił się w fabryce wagonów w Lunéville. Tu, nie znalazłszy odzewu dla podejmowanych prób działalności społecznej i politycznej, w maju 1909 roku wyjechał do Niemiec do Ludwigshafen. Tu zatrudnił się w fabryce chemicznej, gdzie po jakimś czasie uległ wypadkowi poparzenia substancją żrącą w wyniku czego przebywał na 3-miesięcznej rekonwalescencji. Potem wyjechał do Mannheim, gdzie zatrudnił się w fabryce metalowej. Tu podjął krótką, acz efektywną działalność w środowisku polskich robotników[potrzebny przypis]. Z tego powodu zagrożony wydaleniem przez władze niemieckie powrócił do Łodzi najpóźniej na przełomie listopada i grudnia 1910 roku, a 30 grudnia złożył podanie o przyjęcie do pracy w przedsiębiorstwie podmiejskiej komunikacji tramwajowej pn. Łódzkie Wąskotorowe Elektryczne Koleje Dojazdowe – ŁWEKD[7][8]. Został zatrudniony na stałe w lutym 1911 roku w zajezdni „Brus”, na linii konstantynowskiej. Przede wszystkim pracował jako konduktor, ale miał uprawnienia do prowadzenia pociągów tramwajowych, które były wykorzystywane przez kierownictwo zajezdni w sytuacjach awaryjnych lub na zastępstwach[9].
13 marca 1916 roku, w niezbyt jasnych okolicznościach, usiłował popełnić samobójstwo w biurze dyrekcji ŁWEKD przy ówczesnym Pasażu Meyera (ob. S. Moniuszki) 10[10]. Na skutek tego z dniem 20 marca 1916 roku został zwolniony z pracy za „niespokojne usposobienie”[9]. Stosunkowo szybko, bo po miesiącu, powrócił do aktywnego życia społecznego godząc się na przyjęcie funkcji sekretarza w Kooperatywie Spożywczej „Ogniwo”.
Po wybuchu I wojny światowej aktywnie włączył się do pracy polityczno-społeczno-niepodległościowej prowadząc w Łodzi i okolicy werbunek do Polskiej Organizacji Wojskowej. Aresztowany przez okupanta niemieckiego w grudniu 1917 roku, uciekł podczas konwojowania go do więzienia przy ul. Długiej (dziś ul. Gdańska 13 w Łodzi; obecnie siedziba Muzeum Tradycji Niepodległościowych) po przesłuchaniu na posterunku policji, wykorzystując przejeżdżający obok w tramwaj[11].
W czasie odzyskiwania niepodległości przez Polskę (listopad 1918) był aktywny w Radomiu[12]. 8 listopada premier Daszyński mianował Rżewskiego komisarzem Radomia[13]. W grudniu 1918 roku Rżewski został odwołany z tego stanowiska[14] i od 4 grudnia 1918 do 26 marca 1919 roku był komisarzem rządowym Łodzi z ramienia „pepesowskiego” Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej Ignacego Daszyńskiego powstałego w Lublinie.
27 marca 1919 roku nowa, w większości „pepesowska” (socjalistyczna), Rada Narodowa miasta Łodzi wybrała go prezydentem miasta, pierwszym w niepodległej Polsce. Jedną z jego pierwszych decyzji było wprowadzenie w Łodzi powszechnego obowiązku nauczania dzieci na poziomie szkoły powszechnej (podstawowej), jako pierwszym w Polsce, kilka miesięcy przed ustawowym obowiązkiem na obszarze całej Polski.
Rżewski rozpoczął zakrojoną na szeroką skalę operację zbadania potrzeb edukacyjnych dzieci. Łódzcy urzędnicy spisywali wszystkie dzieci zamieszkałe w mieście, by przygotować odpowiednią liczbę klas szkolnych, a następnie fundowali odzież, wyżywienie i materiały edukacyjne, by zachęcić rodziców do posyłania dzieci do szkół. Ostatecznie w roku szkolnym 1919/1920 do szkół poszło ponad 50 z 70 tys. dzieci objętych obowiązkiem szkolnym. Łącznie w ciągu czterech lat swojego urzędowania doprowadził do wybudowania sześć szkół, utworzył gimnazjum, szkołę handlową, seminarium nauczycielskie i przystąpił do organizowania wieczorowego szkolnictwa dokształcającego. Ponadto doprowadził do budowy dwóch ogólnodostępnych parków miejskich z bazą sportową[15]. W tymże samym roku podjął problem kanalizacji miasta, tworząc w ramach Zarządu Miasta Wydział Kanalizacji i Wodociągów.
W maju 1921 roku podjął próbę, z mocy koncesji, przejęcia miejskiej komunikacji tramwajowej wkraczając z kilkoma członkami Zarządu Miasta do biura Kolei Elektrycznej Łódzkiej. Ostatecznie, po twardych negocjacjach, miasto uzyskało 1/3 udziałów w Spółce KEŁ i tym samym wpływ na kształtowanie miejskiej sieci tramwajowej[16].
Na stanowisku prezydenta miasta pozostał do 1 lipca 1923 roku, kiedy musiał je opuścić w wyniku przegranych przez PPS kolejnych wyborów samorządowych.
Od 1923 do wiosny 1927 roku był Naczelnikiem Urzędu Stanu Cywilnego w Łodzi. 1 kwietnia 1927 objął stanowisko starosty łódzkiego, które piastował do 30 marca 1933 roku. W tym czasie aktywnie wspierał, jako jeden z inicjatorów, budowę miasta-ogrodu – Tuszyn-Las (poświęcenie kamienia węgielnego w maju 1928 roku). W tym też okresie znany był w Łodzi również jako propagator zapasów.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Lodz_Rzewski_Aleksy_1.jpg/220px-Lodz_Rzewski_Aleksy_1.jpg)
Po ustąpieniu ze stanowiska starosty do wybuchu II wojny światowej prowadził kancelarię notarialną przy Wydziałach Hipotecznych Sądu Okręgowego w Łodzi, przy ul. Pomorskiej 21; według postępowań lustracyjnych wzorowo. Jego stałymi klientami były spółki Kolej Elektryczna Łódzka (tramwaje miejskie), Elektrownia Zgierska[17] i sukcesorzy Lebrechta Müllera S.A. (przędzalnia i wykończalnia z Rudy Pabianickiej)[18].
Inne funkcje rzeczywiste i honorowe w okresie międzywojennym:
- prezes pierwszego Zarządu „Bratniej Pomocy” Stowarzyszenia Słuchaczy Wyższej Szkoły Nauk Społecznych i Ekonomicznych w Łodzi,
- członek Zarządu Towarzystwa Muzycznego im. Fr. Chopina w Łodzi,
- przewodniczący powiatowego komitetu Przysposobienie Wojskowe i Wychowanie Fizyczne,
- prezes Koła Byłych Słuchaczy i Absolwentów Wyższej Szkoły Nauk Społecznych i Ekonomicznych w Łodzi,
- współzałożyciel Towarzystwa Oświatowego „Naprzód”,
- organizator, z ramienia PPS, Związku Zawodowego Robotników Przemysłu Włóknistego w Łodzi,
- prezes Związku Okręgowego Straży Pożarnych powiatu łódzkiego,
- prezes Ligi Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwchemicznej (LOPP) powiatu łódzkiego,
- prezes oddz. łódzkiego Polskiego Czerwonego Krzyża
- członek Towarzystwa Polsko-Szwedzkiego w Łodzi,
- członek Zarządu Związku Straży Pożarnych Województwa Łódzkiego,
- trzeci prezes oddz. łódzkiego Ligi Morskiej i Kolonialnej (1932–1933),
- prezes Łódzkiego Okręgowego Związku Atletycznego (V 1936 – IX 1939),
- członek Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem (BBWR).
- honorowy prezes Łódzkiego Towarzystwa Strzeleckiego [bractwo kurkowe] (od 1931),
- honorowy prezes trzech zrzeszeń łowieckich w powiecie łódzkim, m.in. Regionalnego Kółka Łowieckiego w Tuszynie (1934)[19],
- honorowy prezes Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Konstantynowie Łódzkim (od 1934),
- honorowy obywatel Rudy Pabianickiej (dziś w obszarze Łodzi), Tuszyna (od 12 VII 1928)[20] i Aleksandrowa[21]
Niedługo po rozpoczęciu okupacji niemieckiej Łodzi (8 września 1939 roku) wstąpił do konspiracyjnej „Organizacji Orła Białego”[22]. Około 11 listopada 1939 roku został aresztowany (ale nie w związku z przynależnością do „Orła Białego”) podczas dużej akcji łódzkiego Gestapo przeciwko inteligencji Łodzi i okręgu łódzkiego, w ramach tzw. Intelligenzaktion. Wraz z innymi osadzony w obozie przejściowym na Radogoszczu. Po „wyroku” sądu specjalnego w siedzibie łódzkiego Gestapo przy ul. K. Anstadta został rozstrzelany wraz z wielu innymi prawdopodobnie 20 grudnia 1939 roku w Lesie Łagiewnickim[23]. Na Starym Cmentarzu przy ul. Ogrodowej ma symboliczną mogiłę; kwatera 4d.
Mieszkał w wilii przy przy ul. Zelwerowicza 17 w Łodzi [24]. Na początku lat 30. XX w. kupił w Zofiówce k. Tuszyna ziemię i wybudował tam okazały, dom w którym mieszkał do wybuchu II wojny światowej.
Rodzina
Pierwszą żoną Rżewskiego była Helena Ryźlak (ur. 1894 w Teresinie k. Krośniewic, zam. w Nowem k. Krośniewic przy rodzicach – rolnikach). Ślub wzięli w Nowem 2 listopada?/15 listopada 1911 roku. Byli w separacji od ok. 1912, a formalny rozwód wzięli ok. 1923 roku[25] Małżeństwo było bezdzietne.
Po raz drugi był żonaty ze Stanisławą (ur. 30 kwietnia 1895). Małżeństwo zostało zawarte 10 lutego 1923 roku[26]. Dziećmi z tego małżeństwa byli: Aleksy Stanisław (ur. 19 kwietnia 1915)[a], Zdzisław Władysław (ur. 18 sierpnia 1916), Zbigniew Tadeusz (ur. 11 marca 1920; zginął na Zamojszczyźnie jako ppor. AK)[28] i Mirosława Halina (ur. 14 lutego 1924[29], zm. w 2021) po mężu Juliańska[30].
Miał brata, Władysława Józefa (ur. 7 stycznia 1894, zm. 1954).
Publikacje
Aleksy Rżewski jest autorem szesnastu książek i wielu artykułów opublikowanych na łamach pepesowskich dzienników „Łodzianin” i „Robotnik”[31] i co najmniej kilku wierszo-poematów, m.in. „Idziemy w bój...”[3]. Napisał również autobiografię, która miała kilka wydań, chociaż historycy wskazują w niej fragmenty o charakterze konfabulacyjnym[32][33].
- W walce z przemocą. Wspomnienia. Tom pierwszy. Autobiografia. Warszawa-Łódź 1919.
- Za wolność i lud. Tom drugi; autobiografia. Warszawa 1920.
- W walce z trójzaborcami o Polskę niepodległą. Wspomnienia; autobiografia. Łódź 1931.
- Szlakami walki i buntu. Wspomnienia z walk rewolucyjnych z trójzaborcami; autobiografia. Łódź 1936.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski – 2 maja 1923[b][34].
- Krzyż Niepodległości z Mieczami – 12 marca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[35][36][37]
- Krzyż Walecznych[38][39]
- Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych[40]
Upamiętnienie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Mural_Aleksy_R%C5%BCewski%2C_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_2-4_Ratajska_Street.jpg/220px-Mural_Aleksy_R%C5%BCewski%2C_%C5%81%C3%B3d%C5%BA_2-4_Ratajska_Street.jpg)
Aleksy Rżewski był honorowany i upamiętniany już za życia. Według stanu na 1938 roku posiadał obywatelstwo honorowe podłódzkich miast Aleksandrowa, Tuszyna i Rudy Pabianickiej(włączonej w obszar Łodzi w 1945 roku), w Tuszynie ul. Łaska i w Rudzie Pabianickiej ul. Rynkowa otrzymały miano „Starosty Aleksego Rżewskiego”, Rada Gminny gminy Bełdów nadała bibliotece gminnej imię „Aleksego Rżewskiego”, imieniem Rżewskiego została także nazwana świetlica w Szkole Rolniczej w Czarnocinie oraz 12-kilometrowy odcinek drogi Cyganka – Babiczki[41]. Od 1939 (prawdopodobnie) do 1940 roku oraz od 1945 do 1951 roku imię Aleksego Rżewskiego nosiła ulica najpierw w Rudzie Pabianickiej, a następnie w Łodzi (obecnie ul. Witolda Gombrowicza)[42].
Od 24 kwietnia 1996 roku jego imię nosi ulica na Rogach (dawniej ks. Józefa Czajkowskiego), a od 28 kwietnia 2004 roku Szkoła Podstawowa nr 116 w Łodzi, a w 2011 roku na głównym murze szkoły powstał mural upamiętniający Rżewskiego (ul. Ratajska 2/4)[43].
W 2011 roku powstał film dokumentalny Jacka Grudnia'"`UNIQ--nowiki-00000091-QINU`"'44'"`UNIQ--nowiki-00000092-QINU`"'[./Aleksy_Rżewski#cite_note-cjg.gazeta-40 [38]] Przebój – Aleksy Rżewski oraz teledysk łódzkiej grupy Psychocukier, „Gwiazda”. Od 2013 roku był patronem Gimnazjum nr 15 w Łodzi, przy ul. gen. J. Sowińskiego 50/56[45], które zostało wygaszone w związku z reformą systemu edukacji w 2017 roku.
Łódzki oddział Polskiego Czerwonego Krzyża uczcił 8 maja 2015 roku (z okazji obchodzonego w tym dniu Światowego Dnia Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca) w Zgierzu, w Ośrodku Szkoleniowym PCK na tamtejszym osiedlu „Kurak”, pamięć działaczy, którzy szczególnie zapisali się w historii tej organizacji i całego kraju. Z tej okazji posadzono w tamtejszej alei „dębów pamięci”, kolejne trzy, poświęcone Aleksemu Rżewskiemu, Marii Tarnowskiej i Kazimierzowi Skarżyńskiemu[46].
Uwagi
- ↑ We wrześniu 1939 r. był słuchaczem Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie k. Ostrowi Mazowieckiej; dowódca plutonu w batalionie marszowym 31 pułku piechoty, stacjonującym w Sieradzu. Uczestnik kampanii wrześniowej, następnie w obozach jenieckich do końca wojny[27].
- ↑ Wymieniony jako Aleksander Rżewski.
Przypisy
- ↑ Leszek Śliwiński, Ogólnopolska reprezentacja powiatowych związków komunalnych w II Rzeczypospolitej, Częstochowa 2013, s. 253.
- ↑ Alicja Pacholczykowa, Aleksy Rżewski; [w:] „Polski Słownik Biograficzny”. Tom XXXIV/2, Kraków-Warszawa 1992, s. 228–231.
- ↑ a b Aleksy Rżewski, „Idziemy w bój...”, [w:] „Łodzianin”, V-VII 1916, s. 6.
- ↑ Artur Ossowski, Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN – Oddział w Łodzi Dokument o Aleksym Rżewskim [dostęp z 2013.12.23].
- ↑ Łódź 1919, nr 1.
- ↑ Panorama, Przed wyjazdem na Sybir. Z krwawych dni 1905 roku, 26 X 1924, za: blog o rewolucji 1905 roku [dostęp z 2013.12.23].
- ↑ Koperta akt osobowych pracy w ŁWEKD; [w:] Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. A-11703-11712.
- ↑ Wojciech Źródlak, Nowe fakty o Aleksym Rżewskim. Bohater i celebryta; [w:] „Kronika Miasta Łodzi”, 2016, nr 2, s. 125–132.
- ↑ a b Prezydent „kozak”, bajarz i celebryta? Z Wojciechem Źródlakiem, historykiem i mieszkańcem Łodzi, rozmawia Anna Gronczewska.; [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 17.03.2016, s. 2.
- ↑ „Nowy Kurier Łódzki”, 14 V 1916, nr 73, s. 2 (notatka „Próba samobójcza”).
- ↑ Aleksy Rżewski, Jak zdołałem uciec...
- ↑ Aleksy Rżewski: W walce o wolną Polskę. Łódź: 1931, s. 204–208.
- ↑ 11 listopada 1918 – radomskie dochodzenie do niepodległości.
- ↑ J. Sykulski, Encyklopedia Radomia, Radom 2009.
- ↑ IgorI. Rakowski-Kłos IgorI., Łódzkie dzieci jako pierwsze w Polsce poszły do szkoły. Prezydent Rżewski pisał, że Bóg jest wśród mas pracujących, „wyborcza.pl”, 3 września 2018 [dostęp 2018-09-04] (pol.).
- ↑ W. Źródlak i inni, Komunikacja tramwajowa w Łodzi, 1898-1998; Łódź 1998.
- ↑ Sprawozdanie Towarzystwa Akcyjnego Elektrowni Zgierskiej za rok operacyjny.
- ↑ Jakub Lutosławski, Notariat w Łodzi w okresie międzywojennym.
- ↑ Dobiech Andrzej, Aleksy Rżewski – przedwojenny łódzki myśliwy (1885-1939); [w:] „Kultura Łowiecka”, jesień/zima 2009, nr 54, s. 21–23.
- ↑ Archiwum Państwowe w Łodzi, akta m. Łodzi, Księga Protokołów Posiedzeń Rady Miejskiej m. Tuszyna, 1927-1929, kk. 89-89v i 93v. Uhonorowany wraz z Antonim Remiszewskim.
- ↑ Alicja Pacholczykowa, Aleksy Rżewski; [w:] „Polski Słownik Biograficzny”. Tom XXXIV/2, Kraków-Warszawa 1992, s. 231.
- ↑ Kazimierz Pluta–Czachowski, Organizacja Orła Białego. Warszawa 1987, s. 68, 98, 190.
- ↑ Rapalski Stanisław, Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza, Łódź, wyd. I: 1960, wyd. II: 1963, wyd. III: 1969 (w wydaniach II i III znajduje się niepełna lista więźniów obozu w fabryce M. Glazera); „Martyrologium łódzkie. Przewodnik po Radogoszczu i Miejscach Pamięci Narodowej”, Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Łódź 2005.
- ↑ Książka Adresowa m. Łodzi, 1937-1939.
- ↑ metryki.genealodzy.pl.
- ↑ Akt ślubu w USC-Łódź, nr IV-3-106/1923.
- ↑ Aleksy Stanisław Rżewski, Pamiętnik jeńca; Łódź 1986.
- ↑ Matura w r. szk. 1937/1938 w klasie matematyczno-przyrodniczej w Prywatnym Gimnazjum Męskim Zgromadzenia Kupców m. Łodzi; na zdj. w gronie maturzystów, [w:] „Łódź w Ilustracji”, 5 VI 1938, nr 23, s. 1.
- ↑ Księga ludności stałej m. Łodzi, akt nr 1100, k. 447.
- ↑ ''Nie żyje Mirosława Juliańska, córka prezydenta Aleksego Rżewskiego'' [online], dzienniklodzki.pl [dostęp 2021-11-05] (pol.).
- ↑ Zdzisław Stasiak, Aleksy Rżewski. Szkic do portretu tekstami własnymi pisany. [w:] „Archiwum Wolbórki”, seria II, nr 2 (11), Tuszyn 2003 (obszerna bibliografia publikacji A. Rżewskiego).
- ↑ Wojciech Źródlak, Nowe fakty o Aleksym Rżewskim. Bohater i celebryta; [w:] „Kronika Miasta Łodzi”, 2016, nr 2, s. 125–132.
- ↑ Anna Gronczewska, Prezydent „kozak”, bajarz i celebryta? Z Wojciechem Źródlakiem, historykiem i mieszkańcem Łodzi, rozmawia Anna Gronczewska; [w:] „Co tydzień historia” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 17.03.2016, s. 2.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 64, poz. 100.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-08-22].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-08-22].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 8 lipca 1922, s. 490.
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-08-22].
- ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-08-22].
- ↑ W służbie idei. Łódź 1938, s. 42.
- ↑ Ulice Łodzi – wykaz nazw ulic łódzkich.
- ↑ Uchwała nr XXIX/442/04 Rady Miejskiej w Łodzi z dn. 28 IV 2004, w sprawie nadania imienia Szkole Podstawowej nr 116 w Łodzi przy ul. Ratajskiej 2/4; Szkoła Podstawowa Nr 116 im. Aleksego Rżewskiego, 1913/1914 – 2003/2004. [Łódź 2004].
- ↑ Aleksy Rżewski podbija Łódź. Teraz na dużym ekranie, cjg.gazeta.pl, dostęp 2011-03-26.
- ↑ Gimnazjum nr 15 w Łodzi: Patron. [dostęp 2013-11-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-12)].
- ↑ Aleksy Rżewski, Maria Tarnowska i Kazimierz Skarżyński mają swoje dęby w Zgierzu, dzienniklodzki.pl [2015-05-08].
Bibliografia
- „Próba samobójcza”, [w:] „Nowy Kurier Łódzki”, 14 V 1916, nr 73, s. 2.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2023-10-30].
- „Życie wojska DOK IV i Samorządu łódzkiego”. Dodatek specjalny do „Polski Zbrojnej”. Warszawa VII 1928 (egz. w bibliotekach Uniwersytetu Łódzkiego (sygn. 419757) oraz Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi)
- Aleksy Rżewski, Szlakami walki i buntu na frontach zmagań rewolucyjnych z trójzaborcami. Wspomnienia. Łódź (Rękopis w zbiorach Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, sygn. A-9959).
- W służbie idei, Księga zbiorowa ku uczczeniu 35-lecia pracy Aleksego Rżewskiego, 1902-1937. Łódź 1938, nakł. Komitetu Uczczenia Pracy Aleksego Rżewskiego (tu m.in. s. 9–78: życiorys wraz z bibliografią prac i artykułów A. Rżewskiego – Stolarzewicz Ludwik, Rżewski Aleksy, rys życia.)
- Stanisław Rapalski: Byłem w piekle. Wspomnienia z Radogoszcza. Łódź 1969 (wyd. 3), s. 31, 48–51, 60–61, 67, 70–72, 79–80.
- Zbigniew Piąstka: W cieniu cmentarnych alei. Łódź 1990, s. 93.
- Aleksy Rżewski, Szkic do projektu tekstami własnymi pisany, Tuszyn [k. Łodzi] 2003, Wyd. Stowarzyszenie regionalne „Wolbórka”
- MM, Przebojowy patron podstawówki; [w:] „Gazeta Wyborcza-Łódź”, 9 VI 2004.
- Ryszard Bonisławski, Aleksy Rżewski, 1885–1939; [w:] 11 dzielnych ludzi: w 90. rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Jarosław Warzecha (red.). Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2008. ISBN 978-83-61587-04-0. , s. 20–27.
- Paweł Patora: Aleksy Rżewski, Zapomniany bohater.; [w:] „Kocham Łódź” (dod. do „Polska. Dziennik Łódzki”), 2 I 2009, s. 7.
- Dobiech Andrzej, Aleksy Rżewski – przedwojenny łódzki myśliwy (1885-1939); [w:] „Kultura Łowiecka”, jesień/zima 2009, nr 54, s. 21–23.
- Wojciech Źródlak, Nowe fakty o Aleksym Rżewskim. Bohater i celebryta; [w:] „Kronika Miasta Łodzi”, 2016, nr 2, s. 125–132.
Linki zewnętrzne
- Aleksy Rżewski, Z dziejów robotniczego magistratu w Łodzi, 1922
- Dzieła A. Rżewskiego na portalu lewicowo.pl
- Dzieła A. Rżewskiego udostępnione przez Federację Bibliotek Cyfrowych
- Aleksy Rżewski – publikacje w bibliotece Polona
- p
- d
- e
Starostowie powiatowi grodzcy [A] |
|
---|---|
Starostowie powiatowi |
|
- ↑ w latach 1919-1927 właśc. komisarze rządowi powiatu
- p
- d
- e
Do 1815 |
|
---|---|
Królestwo Polskie | |
II Rzeczpospolita (1919–1939) | |
Polska Ludowa (1945–1989) | |
III Rzeczpospolita (od 1989) |
|