Alfred Nobel
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 21 października 1833 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 grudnia 1896 | ||
Zawód, zajęcie | chemik, inżynier, przemysłowiec, wynalazca | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Alfred Bernhard Nobel (ur. 21 października 1833 w Sztokholmie, zm. 10 grudnia 1896 w San Remo[1]) – szwedzki chemik, inżynier, przemysłowiec, wynalazca m.in. dynamitu, fundator Nagrody Nobla.
Życiorys
Był synem Immanuela Nobla i Karoliny Ahlsell. Para pobrała się w 1827 i miała ośmioro dzieci, z których wieku dorosłego dożyli tylko Alfred i jego trzech braci[1].
Ojciec Nobla, inżynier i wynalazca, po niepowodzeniach biznesowych przeniósł się w 1837 do Sankt Petersburga. Odniósłszy tam sukces na polu produkcji materiałów wybuchowych i maszyn, w 1842 ściągnął tam swoją rodzinę. Alfred pobierał tam nauki u prywatnych nauczycieli. W wieku 16 lat biegle władał językami angielskim, francuskim, niemieckim i rosyjskim[1].
W 1850 udał się do Paryża, gdzie spędził rok studiując chemię; następnie przeniósł się do Stanów Zjednoczonych, gdzie przez cztery lata pracował pod kierunkiem Johna Ericssona. Po powrocie do stolicy Rosji podjął pracę w należącej do ojca fabryce wytwarzającej sprzęt wojskowy na potrzeby wojny krymskiej. Gdy w 1856 wojna dobiegła końca, fabryka miała trudności z przestawieniem się na produkcję pokojową i zbankrutowała w 1859. Alfred powrócił wtedy wraz z rodzicami do Szwecji. Bracia Alfreda, Robert i Ludvig, pozostali w Rosji, by ratować rodzinny biznes; zarobili majątek dzięki eksploatacji pól naftowych w rejonie Baku[1].
Alfred zaczął eksperymenty z materiałami wybuchowymi i w 1862 otworzył fabrykę nitrogliceryny, szukając sposobu bezpiecznej detonacji tej substancji. W 1863 wynalazł detonator, urządzenie składające się z drewnianej wtyczki zawierającej niewielki ładunek czarnego prochu, umieszczanej w metalowym pojemniku z ładunkiem nitrogliceryny. Dwa lata później udoskonalił detonator poprzez zastosowanie piorunianu rtęci[1].
W 1864, w eksplozji w fabryce Alfreda, zginął jego młodszy brat Emil i kilka innych osób. Niezrażony tym Alfred otworzył szereg nowych fabryk nitrogliceryny. Odkrył, że substancja ta jest pochłaniana przez ziemię okrzemkową, a detonacja powstałej w ten sposób mieszanki jest znacznie bezpieczniejsza i łatwiejsza niż samej nitrogliceryny. Umożliwiło mu to wynalezienie dynamitu (1867). Nowy środek szybko znalazł zastosowanie w budownictwie, przynosząc Noblowi światową sławę[1].
W latach 70. i 80. Nobel stworzył w Europie sieć fabryk dynamitu. Kontynuował też eksperymenty z materiałami wybuchowymi; w 1875 wynalazł żelatynę wybuchową, a w 1887 balistyt[1].
Poza badaniami nad materiałami wybuchowymi, Nobel pracował również m.in. nad bateriami, żarówkami, telefonem, fonografem, tworzywami sztucznymi, farbami i lakierami oraz kamieniami syntetycznymi. Zarejestrował 355 patentów[2].
Fakt, iż Nobel – z przekonania pacyfista – zawdzięczał swoją fortunę „narzędziom śmierci”, był dla niego wielkim problemem natury moralnej[2]. W testamencie, spisanym w Paryżu 27 listopada 1895, Nobel ofiarował swój majątek (ponad 30 mln koron szwedzkich) na stworzenie funduszu, z którego dochody miały być dzielone w formie 5 nagród przyznawanych za osiągnięcia w dziedzinie fizyki, chemii, fizjologii lub medycyny, literatury oraz na polu zbliżenia między narodami, rozbrojenia i krzewienia idei pokojowych[1][3]. Nagrody jego imienia wręczane są co roku 10 grudnia, w rocznicę śmierci[4]. Pochowano go na cmentarzu Norra begravningsplatsen[5].
Alfred Nobel zmarł na atak serca 10 grudnia 1896 roku w swoim domu w San Remo. Kłopoty z egzekucją testamentu sprawiły, że nagrody po raz pierwszy przyznano dopiero w 1901 roku, w piątą rocznicę śmierci fundatora. Rok wcześniej wykonawcy testamentu Nobla – dwaj młodzi inżynierowie Ragnar Sohlman i Rudolf Liljeqvist - powołali Fundację Nobla, która miała administrować pieniędzmi. W przeprowadzeniu woli wynalazcy wspierał ich bratanek Alfreda – Emanuel Nobel.
Życie prywatne
Alfred Nobel nigdy się nie ożenił i nie pozostawił potomstwa[2]. Przez wiele lat utrzymywał przyjaźń z austriacką działaczką pacyfistyczną Berthą von Suttner, laureatką Pokojowej Nagrody Nobla za rok 1905[1][2].
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Alfred Nobel, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2020-03-22] (ang.).
- ↑ a b c d Alfred Nobel – fortuna, samotność i honor, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2020-10-31] .
- ↑ WEP PWN ↓, t. 7, s. 813.
- ↑ WEP PWN ↓, t. 7, s. 814.
- ↑ Nobel, Alfred Bernhard. svenskagravar.se. [dostęp 2022-01-29]. (szw.).
Bibliografia
- Wielka encyklopedia powszechna PWN, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966 .
- ISNI: 0000000121290017
- VIAF: 241927177
- LCCN: n81147736
- GND: 118588370
- NDL: 00621216
- LIBRIS: sq467k8b0cn5mck
- BnF: 125092450
- SUDOC: 034326340
- SBN: PUVV346000
- NLA: 35389036
- NKC: jn20000720196
- BNE: XX1049083
- NTA: 071400427
- BIBSYS: 90094214
- PLWABN: 9810623205305606
- NUKAT: n95001544
- J9U: 987007265900305171
- CANTIC: a11265619
- LNB: 000024521
- CONOR: 25265251
- BNC: 000068710
- ΕΒΕ: 234554
- KRNLK: KAC199635682
- LIH: LNB:V*3617;=BD
- PWN: 3948044
- Britannica: biography/Alfred-Nobel
- Treccani: alfred-bernhard-nobel
- Universalis: alfred-nobel
- БРЭ: 2665408
- NE.se: alfred-nobel
- SNL: Alfred_Nobel
- VLE: alfred-nobel
- Catalana: 0046196
- DSDE: Alfred_Nobel
- Hrvatska enciklopedija: 43966