Andrej Babiš
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 2 września 1954 | ||
---|---|---|---|
Premier Republiki Czeskiej | |||
Okres | od 13 grudnia 2017 | ||
Przynależność polityczna | ANO 2011 | ||
Poprzednik | Bohuslav Sobotka | ||
Następca | Petr Fiala | ||
Minister finansów Czech | |||
Okres | od 29 stycznia 2014 | ||
Przynależność polityczna | ANO 2011 | ||
Poprzednik | Jan Fischer | ||
Następca | |||
![]() | |||
| |||
|
Andrej Babiš (ur. 2 września 1954 w Bratysławie[1]) – czeski przedsiębiorca i polityk narodowości słowackiej. Twórca i właściciel koncernu Agrofert, założyciel partii ANO 2011, w latach 2014–2017 pierwszy wicepremier i minister finansów, w latach 2017–2021 premier Czech.
Życiorys
Pochodzenie i wykształcenie
Andrej Babiš jest Słowakiem[2]. Ukończył studia w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Bratysławie[1]. W 1997 przeprowadził się na stałe do Czech, osiedlając się w Pradze i przyjmując czeskie obywatelstwo[3][4]. Nie zrezygnował przy tym z obywatelstwa słowackiego[5].
Działalność zawodowa
Pracował w przedsiębiorstwie Petrimex, kontrolowanej przez władze komunistyczne centrali handlu zagranicznego[6]. W drugiej połowie lat 80. był przedstawicielem tej firmy w Maroku. W okresie komunistycznym był tajnym współpracownikiem (ps. „Bureš”) czechosłowackiej służby bezpieczeństwa StB[7]. W latach 80. należał do Komunistycznej Partii Czechosłowacji[8].
Powrócił do kraju, w 1994 po przejęciu części przedsiębiorstwa założył prywatny koncern Agrofert[1], specjalizujący się branży żywnościowej, rolnej i handlowej. Skupując i przejmując kolejne firmy, doprowadził do powstania holdingu obejmującego ponad 250 podmiotów gospodarczych, utrzymując nad nim kontrolę[9]. „Forbes” w 2013 umieścił go na 736. miejscu listy najbogatszych ludzi na świecie (na 2. miejscu w Czechach), szacując jego majątek na 2 miliardy dolarów[10].
Działalność polityczna do 2017
W 2012 zarejestrował partię polityczną o nazwie ANO 2011, głoszącą hasła walki z korupcją i uzdrowienia systemu politycznego, deklarując udział w wyborach parlamentarnych. Rozwój działalności partii zbiegł się z nabyciem przez Agrofert grupy mediowej MAFRA, wydającej m.in. jeden z największych czeskich dzienników „Mladá fronta Dnes”[11]. Przejął tym samym kontrolę nad największą w kraju grupą medialną, w skład której weszły także „Lidové noviny”. Wielokrotnie zarzucano mu wykorzystywanie mediów w działalności politycznej[9]. W wyborach w 2013 kierowane przez niego ugrupowanie zajęło drugie miejsce, wprowadzając do Izby Poselskiej 47 swoich przedstawicieli[12]. Andrej Babiš uzyskał jeden z mandatów poselskich przypadających jego ugrupowaniu.
29 stycznia 2014 został pierwszym wicepremierem oraz ministrem finansów w koalicyjnym rządzie Bohuslava Sobotki[13]. W 2016 czeski parlament przyjął ustawę o konflikcie interesów, zgodnie z którą członkowie rządu nie mogą być właścicielami mediów, a należące do nich przedsiębiorstwa wszelkich branż nie mogą ubiegać się o dotacje państwowe czy zamówienia publiczne. Ustawa została poparta przez wszystkie ugrupowania z wyjątkiem ANO, jej wejście w życie przewidziano na 2017[9].
W 2017 doszło do dalszych sporów między koalicjantami na tle zarzutów o konflikt interesów Andreja Babiša. Ostatecznie 24 maja 2017 lider ANO 2011 odszedł z rządu[14]. W październiku 2017 przedstawiono mu zarzuty defraudacji subsydiów unijnych[15]. Jego partia zwyciężyła w wyborach parlamentarnych w tym samym miesiącu, otrzymując 29,6% głosów i 78 mandatów[16]. Andrej Babiš po raz drugi został wówczas wybrany do Izby Poselskiej[17].
Premier Czech (2017–2021)
Po nieudanych negocjacjach koalicyjnych zapowiedział utworzenie rządu mniejszościowego[18]. 6 grudnia 2017 odebrał nominację na urząd premiera[19]. 13 grudnia prezydent Miloš Zeman dokonał zaprzysiężenia członków rządu, tym samym jego gabinet rozpoczął funkcjonowanie[20]. 16 stycznia 2018 Izba Poselska odmówiła udzielenia rządowi wotum zaufania[21].
Formalnie dymisja Andreja Babiša z funkcji premiera została przyjęta przez prezydenta 24 stycznia, w tym samym dniu został on powtórnie desygnowany na premiera[22]. 6 czerwca Miloš Zeman ponownie mianował go premierem[23]. Po kilkumiesięcznych negocjacjach partia premiera zawiązała koalicję z Czeską Partią Socjaldemokratyczną, a poparcie dla niej w parlamencie zadeklarowała Komunistyczna Partia Czech i Moraw. 27 czerwca 2018 prezydent dokonał zaprzysiężenia członków drugiego rządu Andreja Babiša[24]. W międzyczasie, w lutym 2018, polityk ostatecznie przegrał proces przeciwko słowackim historykom z Instytutu Pamięci Narodu, których pozwał kilka lat wcześniej o pomówienie dotyczące jego współpracy z StB[25].
W kwietniu 2019 przedstawiciele czeskiej policji wskazali na zasadność przeprowadzenia przeciwko premierowi postępowania o defraudację[26]. 23 czerwca 2019 w Pradze odbyła się masowa manifestacja przeciwko premierowi, w której według organizatorów wzięło udział 250 tysięcy osób[27]. We wrześniu 2019 postępowanie karne dotyczące zarzucanej politykowi defraudacji zostało umorzone[28].
W wyborach w 2021 jego partia zajęła drugie miejsce za centroprawicową koalicją SPOLU, zdobywając przy tym jeden mandat poselski więcej. Andrej Babiš został wówczas wybrany na kolejną kadencję niższej izby parlamentu[29]. 17 grudnia 2021 na stanowisku premiera został zastąpiony przez Petra Fialę.
Działalność polityczna od 2021
30 października 2022 oficjalnie ogłosił swój start w wyborach prezydenckich rozpisanych na styczeń 2023[30]. W pierwszej turze głosowania z 13 i 14 stycznia 2023 zajął 2. miejsce wśród 8 kandydatów z wynikiem 35,0% głosów. Przeszedł do drugiej tury, w której jego kontrkandydatem został generał Petr Pavel[31]. W drugiej turze z 27 i 28 stycznia 2023 przegrał ze swoim konkurentem, otrzymując 41,7% głosów[31].
Życie prywatne
Z pierwszego małżeństwa z Beatrice Adamičovą ma dwoje dzieci (Adrianę i Andreja)[32]. W 2017 zawarł drugi związek małżeński ze swoją długoletnią partnerką Moniką Herodesovą[33], z którą również ma dwoje dzieci (Vivien i Frederika)[34].
Przypisy
- ↑ a b c Andrej Babiš. financninoviny.cz, 24 czerwca 2013. [dostęp 2013-10-14]. (cz.).
- ↑ Bartłomiej Mayer: Milioner Andrej Babiš wejdzie zapewne do czeskiego rządu. Z Polską wiąże nie najlepsze wspomnienia. forsal.pl, 9 stycznia 2014. [dostęp 2021-02-28].
- ↑ Marcin Lis: Miliarder Andrej Babisz, który pogardził polskim jedzeniem, idzie po władzę. Może zostać premierem Czech. money.pl, 20 października 2017. [dostęp 2021-02-28].
- ↑ Andrej Babiš. Premier wbrew wszystkiemu. 15 grudnia 2017 opublikowany = rp.pl. [dostęp 2021-02-28].
- ↑ Karolina Zbytniewska: Andrej Babiš: Who is the new Czech prime minister?. euractiv.com, 27 października 2017. [dostęp 2021-02-28]. (ang.).
- ↑ Zemědělství Andrej Babiš ovládl s několika akciemi. Ovládne politiku s pár tisíci podporovatelů?. e15.cz, 1 grudnia 2011. [dostęp 2013-10-14]. (cz.).
- ↑ Kompletní spis spolupracovníka StB Andreje Babiše. aktualne.cz, 13 września 2013. [dostęp 2018-08-16]. (cz.).
- ↑ Andrej Babiš – Czech oligarch. politico.eu, 11 września 2014. [dostęp 2019-11-17]. (ang.).
- ↑ a b c Luboš Palata: Czechy: wszyscy przeciw miliarderowi. wyborcza.pl, 19 września 2016. [dostęp 2016-09-21].
- ↑ Andrej Babis. forbes.com. [dostęp 2013-10-14]. (ang.).
- ↑ Babiš's purchase of Mafra raises questions of motives. „The Prague Post”, 3 lipca 2013. [dostęp 2013-10-14]. (ang.).
- ↑ Volby do Poslanecké sněmovny Parlamentu České republiky konané ve dnech 25.10. – 26.10.2013. volby.cz. [dostęp 2013-10-26]. (cz.).
- ↑ Zeman jmenoval Sobotkovu vládu. Utahoval si z textu jeho návrhu. idnes.cz, 29 stycznia 2014. [dostęp 2014-01-29]. (cz.).
- ↑ Zeman jmenoval Pilného novým ministrem financí a chválil Babiše. idnes.cz, 24 maja 2017. [dostęp 2017-05-24]. (cz.).
- ↑ Czech election front-runner charged with subsidy fraud. politico.eu, 9 października 2017. [dostęp 2017-10-23]. (ang.).
- ↑ Volby 2017: Výsledky voleb v České republice. idnes.cz. [dostęp 2017-10-22]. (cz.).
- ↑ Volby 2017: Rozdělení mandátů a zvolení poslanci. idnes.cz. [dostęp 2017-10-22]. (cz.).
- ↑ Czech election winner Babis to seek minority government. reuters.com, 31 października 2017. [dostęp 2017-12-06]. (ang.).
- ↑ Prezydent Czech Mianował Andreja Babisza premierem kraju. wprost.pl, 6 grudnia 2017. [dostęp 2017-12-06].
- ↑ Zeman jmenoval Babišovu vládu. Přeje si, aby získala důvěru do února. idnes.cz, 13 grudnia 2017. [dostęp 2017-12-13]. (cz.).
- ↑ Czechy: rząd Andreja Babisza nie uzyskał wotum zaufania. polskieradio.pl, 16 stycznia 2018. [dostęp 2018-01-17].
- ↑ Czech president asks PM Babis again to try to form new cabinet. reuters.com, 24 stycznia 2018. [dostęp 2018-01-25]. (ang.).
- ↑ Babiš je podruhé premiérem. Načasování jmenování může být nátlakem na ČSSD, myslí si politolog. rozhlas.cz, 6 czerwca 2018. [dostęp 2018-06-17]. (cz.).
- ↑ Prezident jmenoval vládu bez Pocheho. Půjde ji osobně podpořit před poslance. idnes.cz, 27 czerwca 2018. [dostęp 2018-06-27]. (cz.).
- ↑ Babiš definitivně prohrál soud se slovenskými historiky, zda byl ve svazcích StB oprávněně. ceskatelevize.cz, 13 lutego 2018. [dostęp 2018-08-16]. (cz.).
- ↑ Czech police say PM Babis should stand trial in fraud case. reuters.com, 17 kwietnia 2019. [dostęp 2019-07-03]. (ang.).
- ↑ Dymisja albo defenestracja. Tysiące Czechów demonstrowało przeciwko Babiszowi. wyborcza.pl, 23 czerwca 2019. [dostęp 2019-07-03].
- ↑ Andrej Babis probe: Czech lawyers drop fraud charges against prime ministe. euronews.com, 16 września 2019. [dostęp 2019-09-16]. (ang.).
- ↑ Volby do Poslanecké sněmovny Parlamentu České republiky konané ve dnech 8.10. – 9.10.2021. volby.cz. [dostęp 2021-10-09]. (cz.).
- ↑ Konec dohadům. Babiš bude kandidovat na prezidenta. seznamzpravy.cz, 30 października 2022. [dostęp 2022-11-03]. (cz.).
- ↑ a b Volba prezidenta republiky konaná ve dnech 13.01. – 14.01.2023. volby.cz. [dostęp 2023-01-28]. (cz.).
- ↑ První Babišova žena a matka Andreje juniora: Kdo je TAJEMNÁ BEATRICE. extra.cz, 16 listopada 2018. [dostęp 2020-10-04]. (cz.).
- ↑ Monika Babišová: S Andrejem jsem 20 let, přitom se prý k sobě nehodíme. idnes.cz, 26 maja 2014. [dostęp 2020-10-04]. (cz.).
- ↑ ANO leader Babiš marries his long-term partner Monika. praguemonitor.com, 31 lipca 2017. [dostęp 2018-07-13]. (ang.).
- p
- d
- e
|
- p
- d
- e
|
- PWN: 6851452
- Treccani: andrej-babis
- NE.se: andrej-babis
- SNL: Andrej_Babiš
- DSDE: Andrej_Babiš
- Hrvatska enciklopedija: 70839