Andrzej Chyra
![]() Andrzej Chyra (2017) | |||
Data i miejsce urodzenia | 27 sierpnia 1964 | ||
---|---|---|---|
Zawód | aktor, reżyser | ||
Lata aktywności | od 1987 | ||
Zespół artystyczny | |||
Nowy Teatr w Warszawie | |||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Andrzej_Chyra%2C_Igor_Tuleya.jpg/240px-Andrzej_Chyra%2C_Igor_Tuleya.jpg)
Andrzej Chyra (ur. 27 sierpnia 1964 w Gryfowie Śląskim) – polski aktor i reżyser.
Życiorys
Jest absolwentem I Liceum Ogólnokształcącego im. M. Kopernika w Lubinie. W 1987 ukończył studia na Wydziale Aktorskim Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, a w 1994 – na Wydziale Reżyserii tejże uczelni.
W latach 90. był drugim reżyserem talk-show Wieczór z Alicją[1]. W filmie zadebiutował w 1993 rolą Benvollo w Kolejności uczuć w reżyserii Radosława Piwowarskiego. Pierwszą nagrodę przyniosła mu rola Gerarda Nowaka w filmie Dług Krzysztofa Krauzego, za którą w 1999 został uhonorowany w kategorii „pierwszoplanowa rola męska” na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. Sukces ten powtórzył w 2005 otrzymując na FPFF nagrodę za rolę w Komorniku Feliksa Falka oraz w 2013 za rolę w filmie W imię... Małgorzaty Szumowskiej. Za role w Długu i Komorniku został również uhonorowany Polską Nagrodą Filmową – Orłem, do której nominowany był także za swoje kreacje w filmach: Wszyscy jesteśmy Chrystusami (2006) Marka Koterskiego, Katyń (2008) Andrzeja Wajdy, Wszystko, co kocham (2011) Jacka Borcucha, Mowa ptaków (2020) Xawerego Żuławskiego, Śniegu już nigdy nie będzie (2021) Szumowskiej i Michała Englerta oraz Wszystkie nasze strachy Łukasza Rondudy i Łukasza Gutta (2021).
Za rolę Roya M. Cohna w przedstawieniu Anioły w Ameryce Tony’ego Kushnera w TR Warszawa otrzymał Nagrodę im. Aleksandra Zelwerowicza za sezon 2006/2007. Od 2008 jest członkiem zespołu Nowego Teatru w Warszawie.
W styczniu 2013 zadebiutował jako reżyser operowy, reżyserując w Operze Bałtyckiej Graczy Szostakowicza-Meyera[2].
W 2015 otrzymał Nagrodę im. Konrada Swinarskiego za reżyserię opery Pawła Mykietyna Czarodziejska góra według powieści Thomasa Manna[3]. W 2019 otrzymał Nagrodę im. Zbyszka Cybulskiego za całokształt twórczości[4].
Życie prywatne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/Magdalena_Cielecka_and_Andrzej_Chyra.jpg/220px-Magdalena_Cielecka_and_Andrzej_Chyra.jpg)
Był mężem aktorki i reżyserki castingowej Marty Kownackiej. Następnie był związany z aktorką Magdaleną Cielecką[5]. W 2015 urodziło się pierwsze dziecko aktora, syn ze związku z Pauliną Jaroszewicz[6].
Został członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przyspieszonymi wyborami prezydenckimi 2010[7].
Deklaruje się jako ateista[8].
Filmografia
- Dekalog IV (1988), jako student szkoły teatralnej
- Kolejność uczuć (1993), jako Benvollo
- Zawrócony (1994), jako ksiądz
- Honor dla niezaawansowanych (1995), jako Adam Jakubiec
- Bar Atlantic (1996), dwie role: jako Lucjan Myjka w odc. 6 i 10 i jako Janosik w wizji Poznańskiego w odc. 12 (oraz współpraca reżyserska w odc. 1-4)
- Boża podszewka (1997), jako Rosjanin
- Zaklęta (1997), jako Karol
- Miodowe lata (1998), jako Wilkoń, rekrutator z agencji pracy (odc. 7)
- Kallafiorr (1999), jako Brando
- Dług (1999), jako Gerard Nowak
- Wyrok na Franciszka Kłosa (2000), jako żandarm Kranz
- Wielkie rzeczy: Sieć (2000), jako Jerzy
- Miasteczko (2000–2001), jako adwokat Marka
- Twarze i maski (2001), jako Czerski
- Wielkie rzeczy: Gra (2001), jako Jerzy Jastrzębski
- Wiedźmin (2001), jako Borch Trzy Kawki
- Pieniądze to nie wszystko (2001), jako Wiesław Turkot
- Przedwiośnie (2001), jako Blondyn
- Wiedźmin (2002), jako Borch Trzy Kawki
- Tam, gdzie żyją Eskimosi (2003), jako prawnik zleceniodawcy
- Zaginiona (2003), jako Krzysztof Ryś, oficer CBŚ
- Zmruż oczy (2003), jako ojciec
- Pogoda na jutro (2003), jako kandydat
- Siedem przystanków na drodze do raju (2003), jako strażnik snów
- Powiedz to, Gabi (2003), jako Borys
- Defekt (2003), jako Makler
- Symetria (2003), jako Dawid
- Ono (2004), jako Dingo, gospodarz teleturnieju
- Tulipany (2005), jako „Dzieciak"
- Oficer (2005), jako nadkomisarz Krzysztof Ryś (odc. 2-12)
- Komornik (2005), jako Lucjan Bohme
- Persona non grata (2005), jako Waldemar
- Dzień dobry kochanie (2005), jako Tomasz
- Wszyscy jesteśmy Chrystusami (2006), jako Adaś Miauczyński (w wieku 33 lat)
- Oficerowie (2006), jako Krzysztof Ryś w restrospecjach z serialu „Oficer” (odc. 8 i 10)
- Palimpsest (2006), jako Marek
- Samotność w sieci (2006), jako Kuba
- Zapomniana bohaterka, inny tytuł Strajk (2006), jako Lech Wałęsa
- Katyń (2007), jako porucznik Jerzy 8. Pułku Ułanów
- Melancholia (2008)
- Magiczne drzewo (2008), jako tata Piotr
- Nieruchomy poruszyciel (2008), jako Wojciech Peksa
- Wszystko, co kocham (2009), jako ojciec Janka
- Zdjęcie (2009)
- Mistyfikacja (2010), jako major
- Trick (2010), jako Bukowski
- Sponsoring (2010), jako klient sadysta
- Daas (2011), jako Jakub Goliński
- Znieważona ziemia (2011), jako Aleksiej
- Mafijne rozgrywki (2012)
- Psubrat (2013), jako ojciec
- Performer (2013), jako ojciec
- Bilet na Księżyc (2013), jako kapitan Barczyk
- W imię... (2013), jako ksiądz Adam
- Kamienie na szaniec (2013), jako mjr Jan Wojciech Kiwerski, ps. „Oliwa”
- MOLEHILL (2014), jako Dziad
- Obietnica (2014), jako Konrad
- Carte blanche (2014), jako Kacper
- Zjednoczone stany miłości (2015), jako Karol
- Na granicy (2016), jako były strażnik graniczny powracający w Bieszczady
- Ach śpij kochanie (2017), jako Władysław Mazurkiewicz „Piekny Władek”
- Juliusz (2018), jako dyrektor szkoły
- 7 uczuć (2018), jako Ryszek Gott
- 1983 (2018), jako minister Władysław Lis
- Eter (2018), jako Komendant
- Mowa ptaków (2019) jako Lucjan
- Magnezja (2020) jako Lew Alińczuk
- Doktor Liza (2020) jako Gleb Glinka
- Śniegu już nigdy nie będzie (2021) jako żołnierz
- Wesele (2021) jako Bogdan/Głowacki
- Krakowskie potwory (2022) jako profesor Jan Zawadzki
- Dziewczyna i kosmonauta (2023) jako Bogdan[9]
- Sortownia (2023) jako doktor Jacek Woliński
Dubbing
- Tytus, Romek i A’Tomek wśród złodziei marzeń (2002), jako Saligia
Role teatralne
- Stracone zachody miłości (1986), jako Nataniel, reż. Tadeusz Łomnicki, PWST Warszawa
- Dyskretny urok faunów (1992), jako Emory, reż. Romuald Szejd, Scena Prezentacje
- Bachantki (2001), jako Dionizos, reż. Krzysztof Warlikowski, Teatr Rozmaitości
- Uroczystość (2001), jako Christian, reż. Grzegorz Jarzyna, Teatr Rozmaitości
- Burza (2003), jako Antonio, reż. Krzysztof Warlikowski, Teatr Rozmaitości[10]
- Giovanni (2006), jako Giovanni, reż Grzegorz Jarzyna, Teatr Rozmaitości
- Anioły w Ameryce (2007), jako Roy M. Cohn, reż. Krzysztof Warlikowski. Teatr Rozmaitości[11]
- (A)pollonia (2009), reż. Krzysztof Warlikowski w Nowym Teatrze w Warszawie
- Tramwaj zwany pożądaniem (2010) reż. Krzysztof Warlikowski, Theatre de l'Odeon (Paryż), Nowy Teatr.
Teledyski
- Z twarzą Marilyn Monroe, Myslovitz (1996)
- C.Y.E. Andrzeja Smolika i Kasi Kurzawskiej (2006)
- Jak nie wrócę po północy, Kuban z gościnnym udziałem Szpaka (2023)
- Nicea, PRO8L3M (2023)
Reżyser
- Z dziejów alkoholizmu w Polsce (1994) Teatr Stara Prochownia
- Przegryźć dżdżownicę (1997) Piętro w Poznaniu
- Kochanek (1998) Teatr Centrum Kultury
- Gracze (2013) Opera Bałtycka
- Carmen (2018) Teatr Wielki – Opera Narodowa
W kulturze masowej
- W 2011 roku polska grupa muzyczna Video zadedykowała Andrzejowi Chyrze piosenkę zatytułowaną „Andrzej Chyra”, będącą osobliwym hołdem dla aktora[12].
- Pojawia się w tekście utworu „Nicea” zespołu PRO8L3M
Nagrody
- Orzeł Najlepsza główna rola męska: 2006: KomornikNajlepsza drugoplanowa rola męska: 2000: Dług
- Nagroda na FPFF w Gdyni
- Najlepsza pierwszoplanowa rola męska: 1999: Dług
- 2005: Komornik
- 2013: W imię...
- 2015: Nagroda im. Konrada Swinarskiego
- 2019: Nagroda im. Zbyszka Cybulskiego: Nagroda specjalna za całokształt twórczości przyznane z okazji 50-lecia Nagrody (ze szczególnym wskazaniem na rolę w filmie „Dług” z roku 1999)[13]
Przypisy
- ↑ Robert Górski, Mariusz Cieślik: Jak zostałem prezesem. Wydawnictwo Znak, 2012, s. 0–63. ISBN 978-83-240-2318-9.
- ↑ JarosławJ. Zalesiński JarosławJ., Premiera „Skrzypiec Rotszylda” i „Graczy” w Operze Bałtyckiej [online], Dziennik Bałtycki, 24 stycznia 2013 .
- ↑ Nagroda im. Konrada Swinarskiego. Miesięcznik „Teatr”. [dostęp 2022-12-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-11-06)].
- ↑ MaciejM. Nycz MaciejM., Bartosz Bielenia zdobywcą Nagrody im. Zbyszka Cybulskiego! [online], rmf24.pl, 3 grudnia 2019 [dostęp 2019-12-04] (pol.).
- ↑ Dwutygodnik Show nr 18, 8 września 2014, s. 76-79
- ↑ ''Andrzej Chyra po raz pierwszy został ojcem'' [online], rozrywka.dziennik.pl, 20 lipca 2015 [dostęp 2015-07-20] .
- ↑ Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego [online], onet.pl, 16 maja 2010 [dostęp 2014-04-26] [zarchiwizowane z adresu 2014-04-26] .
- ↑ Andrzej Chyra: Nie wierzę, ale skoro Kościół silnie ingeruje w nasze życie, to powinien się spodziewać reakcji zwrotnej [online], naTemat.pl [dostęp 2021-10-03] (pol.).
- ↑ „Dziewczyna i kosmonauta” – nowy polski romans na Netflixie zadebiutuje w połowie miesiąca! W obsadzie Magdalena Cielecka i Andrzej Chyra! [online], granice.pl, 6 lutego 2023 [dostęp 2023-02-06] (pol.).
- ↑ William Shakespeare: Burza. Virtualo, 2012, s. 154. ISBN 978-8-377-47475-4. [dostęp 2017-05-12].
- ↑ Teatr Rozmaitości: Giovanni na podstawie Don Giovanniego Mozarta i Don Juana Moliera. [dostęp 2017-05-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-26)].
- ↑ Video: Nie obchodzi nas rock [online], Interia.pl, 31 maja 2011 [dostęp 2011-05-31] [zarchiwizowane z adresu 2011-06-03] (pol.).
- ↑ K. Figura i A. Chyra specjalnie wyróżnieni z okazji 50-lecia Nagrody im. Zbyszka Cybulskiego [online], dzieje.pl [dostęp 2023-07-03] (pol.).
Bibliografia
- Andrzej Chyra w bazie filmpolski.pl
Linki zewnętrzne
- Andrzej Chyra w bazie IMDb (ang.)
- Andrzej Chyra w bazie Filmweb
- Andrzej Chyra, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-04-09] .
- Andrzej Chyra na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Andrzej Chyra w bazie Akademii Polskiego Filmu
- p
- d
- e
- p
- d
- e
1990–1999 |
|
---|---|
2000–2009 |
|
2010–2019 |
|
2020–2029 |
|
- p
- d
- e
1990–1999 |
|
---|---|
2000–2009 |
|
2010–2019 |
|
2020–2029 |
|
- PWN: 3886321
- ETP: 6554
- FilmPolski.pl: 1117166