Asymina
![]() Asymina trójklapowa | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | magnoliopodobne | ||
Rząd | magnoliowce | ||
Rodzina | flaszowcowate | ||
Rodzaj | asymina | ||
Nazwa systematyczna | |||
Asimina Adans. Fam. 2: 365. Jul-Aug 1763[3]. | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Asimina triloba (L.) Dunal[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Asymina, urodlin (Asimina Adans.) – rodzaj roślin z rodziny flaszowcowatych (Annonaceae). Obejmuje 8[4][5]–9[6] gatunków. Rośliny te występują naturalnie we wschodniej części Ameryki Północnej[5] – w klimacie od zwrotnikowego do umiarkowanego[7]. Przy czym tylko jeden – asymina trójklapowa ma szeroki zasięg obejmujący tereny od Ontario po Florydę i Teksas, a reszta rośnie tylko na Florydzie i w sąsiedniej Georgii. Rośliny te rosną w lasach i zaroślach[5].
Asymina trójklapowa bywa uprawiana jako ciekawostka botaniczna w Europie[5]. Gatunek ten dostarcza jadalnych owoców osiągających 0,4 kg masy[4]. W Ameryce gatunek uprawiany jest jako drzewo owocowe w wielu odmianach o większej wydajności i lepszych cechach użytkowych owoców. Tam też jako gatunek ozdobny bywa uprawiana Asimina obovata o okazałych kwiatach o zapachu cytrynowym, otwierających się wczesną wiosną[5].
Morfologia
- Pokrój
- Zrzucające liście krzewy i drzewa[7], osiągające do 14 m wysokości[5]. Pąki są nagie, ale zabezpieczone przez indumentum (włoski) w kolorze rdzy[4].
- Liście
- Naprzemianległe, pojedyncze, całobrzegie, siedzące[7], o blaszce kształtu jajowatego do lancetowatego, osiągającej od 6 do 30 cm długości[5].
- Kwiaty
- Promieniste, obupłciowe, zebrane w pęczkach[7]. Rozwijają się w kątach pędów w tym samym czasie co liście[5]. Mają 3 lub 4 nietrwałe działki kielicha o przeważnie trójkątnym kształcie. Płatków jest od sześciu do ośmiu, ułożone w dwóch okółkach i są one wolne[7]. Pręciki są liczne i skupione w formie kuli[5]. Kwiaty mają 2–12 wolnych słupków tworzących zalążnię górną. Dno kwiatowe jest wypukłe, kuliste lub podłużne[7].
- Owoce
- Mięsiste, wydłużone jagody[7] barwy zielonej lub żółtej[5]. W każdym kwiecie powstaje ich zwykle od 3 do 5 i osiągają one od 5 do 15 cm długości. W miąższu zawierają rząd fasolkowatych nasion koloru brązowego, o długości do 2,5 cm[5].
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1c/Fourpetal_pawpaw_%28Asimina_tetramera%29_%287803709090%29.jpg/220px-Fourpetal_pawpaw_%28Asimina_tetramera%29_%287803709090%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Asimina_triloba_red_fern_farm.jpg/220px-Asimina_triloba_red_fern_farm.jpg)
- Pozycja według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016)
- Rodzaj wraz z całą rodziną flaszowcowatych w ramach rzędu magnoliowców wchodzi w skład jednej ze starszych linii rozwojowych okrytonasiennych określanych jako klad magnoliowych[2].
- Lista gatunków[6]
- Asimina angustifolia Raf.
- Asimina incana (W.Bartram) Exell
- Asimina manasota DeLaney
- Asimina obovata (Willd.) Nash
- Asimina parviflora (Michx.) Dunal
- Asimina pygmaea (W.Bartram) Dunal
- Asimina reticulata Shuttlew. ex Chapm.
- Asimina tetramera Small
- Asimina triloba (L.) Dunal – asymina trójklapowa
- Mieszańce międzygatunkowe[6]
Poza mieszańcami w obrębie rodzaju spotykane są też w naturze mieszańce z gatunkiem Deeringothamnus rugelii[4].
- Asimina × bethanyensis DeLaney
- Asimina × colorata DeLaney
- Asimina × kralii DeLaney
- Asimina × nashii Kral
- Asimina × oboreticulata DeLaney
- Asimina × peninsularis DeLaney
- Asimina × piedmontana C.N.Horn
Zastosowanie
Rośliny z tego rodzaju zawierają alkaloidy. Z gatunku A. reticulata wytwarzany jest leczniczy napar. Rosnąca w zachodniej części Stanów Zjednoczonych asymina trójklapowa ma jadalne owoce – są one największe spośród wszystkich owoców rodzimych gatunków Stanów Zjednoczonych (osiągają one około 400 g wagi)[4]. Miąższ ma słodki smak i jest równie pożywny jak banany. Z tych owoców można piec „chleb otrębowy”[4].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-01] (ang.).
- ↑ a b c Asimina. Index Nominum Genericorum (ING). [dostęp 2009-06-01]. (ang.).
- ↑ a b c d e f David J.D.J. Mabberley David J.D.J., Mabberley’s Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 79, DOI: 10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200 .
- ↑ a b c d e f g h i j k Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 65. ISBN 0-333-73003-8.
- ↑ a b c Asimina Adans.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-04-11].
- ↑ a b c d e f g Asiminia. Plantes & botanique. [dostęp 2015-07-29]. (fr.).
- NDL: 00569126
- J9U: 987007295761105171