Autolykos z Pitane
Data urodzenia | ok. 360 p.n.e. | ||
---|---|---|---|
Data śmierci | ok. 290 p.n.e. | ||
Zawód, zajęcie | astronom, matematyk | ||
Miejsce zamieszkania | Pitane, Eolia | ||
Narodowość | grecka | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Sphere_wireframe_10deg_6r.svg/240px-Sphere_wireframe_10deg_6r.svg.png)
Autolykos z Pitane, stgr. Αυτόλυκος ο Πιτταναίος Autolikos ho Pitaneos (ur. ok. 360 p.n.e., zm. ok. 290[1] p.n.e.) – autor najstarszego, greckiego traktatu z matematyki, zachowanego do czasów nowożytnych[2][3].
Życiorys
Pochodził z portowego miasta Pitane w Eolii[4] (dzisiejsza Azja Mniejsza). Żył równolegle z Arystotelesem i Euklidesem. Był nauczycielem Arkezylaosa, założyciela średniej Akademii, z którym według relacji Diogenesa Laertiosa, odbył podróż do Sardes[5]. Później żył i tworzył w Atenach. Był zwolennikiem poglądów Eudoksosa na budowę wszechświata[a][1]. Imię Autolykosa wywodzi się z mitologii, greckie λύκος[b] (lykos) oznacza wilka.
Prace
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Autolycus_-_De_sphaera_quae_movetur_liber%2C_1587_-_51671.jpg/220px-Autolycus_-_De_sphaera_quae_movetur_liber%2C_1587_-_51671.jpg)
Dwie z prac Autolykosa zachowały się do naszych czasów:
- O obracającej się sferze (stgr. Περὶ κινουμένης σφαίρας, łac. De sphaera que movetur) – opisuje podstawowe zagadnienia z dziedziny geometrii sferycznej, konieczne w obserwacjach astronomicznych[6]. Traktat ten jest ważnym dowodem stanu greckiej wiedzy z zakresu geometrii w okresie klasycznym[6]. W późnym antyku znalazł swoje miejsce w kanonicznym zestawieniu różnych prac tzw. Małej astronomii, który wykładano po Elementach Euklidesa, a przed Almagestem (Wielkiej astronomii). Najprawdopodobniej dzięki temu przetrwał do naszych czasów[4].
- Wschody i zachody (stgr. Περὶ ἐπιτολῶν καὶ δύσεων, łac. De ortibus et occasibus) – traktat astronomiczny poświęcony wyjaśnieniu wzajemnych ruchów Słońca i gwiazd wokół Ziemi[c].
O obracającej się sferze jest najstarszym zachowanym do naszych czasów greckim traktatem matematycznym[6]. Najprawdopodobniej został napisany przed Elementami Euklidesa, na co wskazuje fakt, że Księga III Elementów[7] odnosi się do niektórych propozycji zawartych w pracy Autolykosa[3]. Oba dzieła zawierają liczne twierdzenia z zakresu geometrii sfery bez próby ich dowodzenia, co oznacza, że autorzy uważali je za powszechnie znane[6][3]. Wskazuje to na istnienie jeszcze wcześniejszego tekstu opisującego tę problematykę, który nie zachował się do naszych czasów[d]. Jego autorem był najprawdopodobniej Eudoksos z Knidos[3].
Zobacz też
Uwagi
- ↑ Model 27 koncentrycznych sfer wyjaśniający ruchy Ziemi, Słońca i gwiazd.
- ↑ λύκος w pl.wiktionary.org.
- ↑ Z pozycji geocentrycznej.
- ↑ Również żyjący dwa wieki później Teodozjusz z Bitynii najprawdopodobniej korzystał z tej zaginionej pracy podczas pisania Sphaeriki[8].
Przypisy
- ↑ a b J.J. O’Connor, E.F. Robertson: Autolycus of Pitane. [w:] The MacTutor History of Mathematics archive [on-line]. School of Mathematics and Statistics University of St Andrews. [dostęp 2013-01-11]. (ang.).
- ↑ Autolyci: De sphaera quae movetur liber. De ortibus et occasibus libri duo. Lipsk: 1885.
- ↑ a b c d T. Heath: A History of Greek Mathematics vol. 1. Oksford: The Clarendon Press, 1921, s. 348-352.
- ↑ a b G.L. Huxley: Autolycus of Pitane. [w:] Complete Dictionary of Scientific Biography [on-line]. www.encyclopedia.com. [dostęp 2013-01-12]. (ang.).
- ↑ Diogenes Laërtius: Lives of the Eminent Philosophers IV, 29. en.wikisource.org. [dostęp 2013-01-11]. (ang.).
- ↑ a b c d C.B. Boyer: A History of Mathematics. Nowy Jork: John Wiley & Sons, Inc., 1968, s. 107. ISBN 0-471-09373-4.
- ↑ Euclid’s: Elements of Geometry, edited and provided with a modern English translation, by Richard Fitzpatrick. 2008, s. 69-109. ISBN 978-0-6151-7984-1. (ang.).
- ↑ S. Brentjes: A critical review to Theodosius Spaerica: Arabic and Medieval Latin Translations, red. P. Kunitzsch, R. Lorch. ircps.org. [dostęp 2013-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (11 sierpnia 2014)]. (ang.).
Bibliografia
- Autolyci: De sphaera quae movetur liber. De ortibus et occasibus libri duo. Lipsk: 1885. (łac.).
- T. Heath: A History of Greek Mathematics vol. 1. Oksford: The Clarendon Press, 1921, s. 348-352. (ang.).
- C.B. Boyer: A History of Mathematics. Nowy Jork: John Wiley & Sons, Inc., 1968, s. 107. ISBN 0-471-09373-4. (ang.).
- Euclid’s: Elements of Geometry, edited and provided with a modern English translation, by Richard Fitzpatrick. 2008, s. 69-109. ISBN 978-0-6151-7984-1. (ang.).
Linki zewnętrzne
John J. O’Connor; Edmund F. Robertson: Autolykos z Pitane w MacTutor History of Mathematics archive (ang.) [dostęp 2021-10-24].
- Autolycus of Pitane. [w:] Complete Dictionary of Scientific Biography [on-line]. www.encyclopedia.com. [dostęp 2013-01-12]. (ang.).
- Diogenes Laërtius: Lives of the Eminent Philosophers IV, 29. en.wikisource.org. [dostęp 2013-01-11]. (ang.).
- ISNI: 0000000453869973
- VIAF: 100218815, 106969336, 3344159478210927990001, 989159474209227661650, 538159474067927660427, 437159234745203372611, 36985626, 222167802706717770740, 5774168049046638410007
- LCCN: no2021085779
- GND: 118924044
- LIBRIS: ljx00ml45rhhbbb, 75kmg48r0p7wvqm
- BnF: 123142460
- SUDOC: 032035578
- SBN: MILV055566
- NKC: jn19981000168
- BNE: XX840683
- NTA: 069605815
- BIBSYS: 95000290
- CiNii: DA1285318X
- PLWABN: 9810562676005606, 9810649889405606
- NUKAT: n96209187
- CANTIC: a11089258
- ΕΒΕ: 15316
- Treccani: autolico-di-pitane
- Catalana: 0006238
- MacTutor: Autolycus