Békéscsaba
![]() | |||||
| |||||
Państwo |
| ||||
---|---|---|---|---|---|
Komitat | Békés | ||||
Powiat | |||||
Burmistrz | Vantara Gyula | ||||
Powierzchnia | 193,93 km² | ||||
Populacja (I 2011) • liczba ludności • gęstość |
| ||||
Nr kierunkowy | 66 | ||||
Kod pocztowy | 5600 | ||||
Położenie na mapie Węgier ![]() | |||||
![]() | |||||
| |||||
| |||||
Strona internetowa |
Békéscsaba (niem. Tschabe, słow. Békešská Čaba, rum. Bichișciaba) – miasto (64,1 tys. mieszkańców - I 2011 r.) na Węgrzech, położone w południowo-wschodniej części Wielkiej Niziny Węgierskiej. Stolica komitatu Békés.
Pierwsze pisemne wzmianki w 1330 roku. Na początku XVIII wieku osiedlili się tu słowaccy luteranie. Prawa miejskie od 1841 roku. Duże skupisko mniejszości słowackiej. Miasto słynie z produkcji kiełbasy czabajskiej.
Historia
Tereny te były zamieszkane od czasów starożytnych. W epoce żelaza podbijane kolejno przez Scytów, Celtów i Hunów. Po przybyciu Madziarów powstało na tych terenach wiele małych osad.
Pierwsza wzmianka o osadzie Csaba pochodzi z 1330 roku, jej nazwa (która jest także popularnym imieniem męskim) pochodzi z języka tureckiego. Oprócz tego na miejscu dzisiejszego miasta istniało wcześniej jeszcze 8 innych wsi. Kiedy Turcy podbili Węgry i kraj stał się częścią Imperium osmańskiego, miasto ocalało, ale podupadło w wyniku walk przeciwko najeźdźcom w XVII wieku.
W 1715 roku pojawia się wzmianka o Csabie jako o wymarłym mieście, ale już w rok później jest wymieniana jako miasto płacące podatki. Prawdopodobnie nowa Csaba została założona przez Jánosa Györga Harruckerna który zyskał poważanie i majątek za udział w walkach o wolność przeciwko Turkom i kupił tereny zwane krajem Békés. Przed rokiem 1847 miasto trafiło do grona dwudziestu największych miast Węgier, zamieszkane było przez 22 tysięcy ludzi. Niemniej jednak, Csaba była dalej raczej dużą wsią z brudnymi domami i zatłoczonymi ulicami.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/B%C3%A9k%C3%A9scsaba%2C_Szent_Istv%C3%A1n_t%C3%A9r%2C_szemben_az_Evang%C3%A9likus_nagytemplom%2C_t%C5%91le_jobbra_a_P%C3%A1duai_Szent_Antal_r%C3%B3mai_katolikus_templom_%C3%A9s_a_V%C3%A1rosh%C3%A1za._-_Fortepan_20661.jpg/220px-thumbnail.jpg)
W 1858 roku miasto zostało połączone linią kolejową. To spowodowało rozwój - zostały zbudowane nowe domy i fabryki. Miasto zaczęło prosperować. Jednak pod koniec XIX wieku bezrobocie spowodowało kryzys. W 1891 wybuchł bunt, stłumiony przez rumuńskich żołnierzy. Jedną z najważniejszych osób w polityce miasta był András L. Áchim, który ustanowił spotkanie chłopów i odniósł sukces w przekształceniu Békéscsaby w "miasto z radą".
I wojna światowa przyniosła miastu wiele zniszczeń. Między 1919 i 1920 rokiem Békéscsaba znajdowała się pod rumuńską okupacją. Po traktacie wersalskim Węgry straciły swoje ważne południowe miasta Arad i Wielki Waradyn. Wobec tego Békéscsaba przejęła ich rolę stając się najważniejszym miastem regionu.
W okresie międzywojennym recesja spowodowała biedę i bezrobocie. Powódź w roku 1925 także nie pomogła.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/B%C3%A9k%C3%A9scsaba%2C_Luther_utca_az_evang%C3%A9likus_Nagytemplom_fel%C3%A9_n%C3%A9zve%2C_balra_az_evang%C3%A9likus_Kistemplom_%28%C3%96regtemplom%29._Fortepan_59779.jpg/220px-B%C3%A9k%C3%A9scsaba%2C_Luther_utca_az_evang%C3%A9likus_Nagytemplom_fel%C3%A9_n%C3%A9zve%2C_balra_az_evang%C3%A9likus_Kistemplom_%28%C3%96regtemplom%29._Fortepan_59779.jpg)
Podczas II wojny światowej bitwy nie toczyły się na tych terenach, ale dwa tragiczne wydarzenia zaszokowały miasto w 1944 roku: między 24 a 26 czerwca ponad 3000 Żydów zostało wywiezionych do Auschwitz-Birkenau. Natomiast 21 września Brytyjczycy i Amerykanie zbombardowali stację kolejową, zabijając ponad 100 osób. 6 października Békéscsaba znalazła się pod okupacją sowiecką.
W czasach komunistycznych Békéscsaba stała się stolicą regionu Békés w roku 1950 i zaczęła się rozwijać w jedno w najważniejszych centrów przemysłu spożywczego Węgier. Po zmianie ustroju w 1990 roku przemysł przeżył kryzys, a wiele ludzi straciło pracę. Dziś Békéscsaba znowu rozwija się i prosperuje.
Zabytki i pomniki
- Mały Kościół Ewangelicki (Evangélikus kistemplom), barokowy, XVIII w.
- Wielki Kościół Ewangelicki (Evangélikus nagytemplom), klasycystyczny, XIX w.
- Ratusz (Városháza), zaprojektowany przez Miklósa Ybla, 1873
- Teatr im. Móra Jókaia(inne języki) (Békéscsabai Jókai Színház)
- Muzeum Mihálya Munkácsyego(inne języki) (Munkácsy Mihály Múzeum)
- Konkatedra św. Antoniego z Padwy(inne języki) (Páduai Szent Antal-társszékesegyház)
- Muzeum folkloru słowackiego
- Pomnik Lajosa Kossutha
- Popiersie Lajosa Haana z 1970 r.
- Popiersie Andrása Áchima z 1971 r.
- Kościoły ewangelickie: Mały i Wielki
- Ratusz
- Teatr im. Móra Jókaia
- Muzeum Mihálya Munkácsyego
- Konkatedra św. Antoniego z Padwy
- Pomnik Lajosa Kossutha
Transport
W mieście znajdują się dworzec kolejowy oraz dworzec autobusowy.
Sport
W mieście działa klub piłkarski Békéscsaba 1912 Előre – zdobywca Pucharu Węgier z 1988 r.
Miasta partnerskie
Beiuș, Rumunia
Mikkeli, Finlandia
Odorheiu Secuiesc, Rumunia
Tarnowskie Góry, Polska
Trenczyn, Słowacja
Użhorod, Ukraina
Wittenberga, Niemcy
Zrenjanin, Serbia
Skoczów, Polska
Bibliografia
- Węgierski Urząd Statystyczny
- PWN: 3875659
- Britannica: place/Bekescsaba
- БРЭ: 3918587