Bartsja alpejska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | astropodobne | ||
Rząd | jasnotowce | ||
Rodzina | zarazowate | ||
Rodzaj | bartsja | ||
Gatunek | bartsja alpejska | ||
Nazwa systematyczna | |||
Bartsia alpina L. Sp. Pl. 2: 602. 1753[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Bartsja alpejska, barczja alpejska[5] (Bartsia alpina L.) – gatunek rośliny z rodziny zarazowatych (Orobanchaceae) i monotypowego rodzaju bartsja Bartsia. Jest gatunkiem arktyczno-apejskim. Występuje w północnej części Ameryki Północnej, na Grenlandii, Islandii, w górach Europy i na północy Rosji, po zachodnią Syberię[4]. W Polsce występuje w Karkonoszach, na Babiej Górze oraz w Tatrach. Łacińską nazwę rodzajową nadano jej na cześć żyjącego w XVIII w. holenderskiego lekarza Johanna Bartscha[6].
Morfologia
- Łodyga
- Podnosząca się, silnie owłosiona długimi włoskami[7]. Roślina ma wysokość 5–20 cm[6].
- Kłącze
- Rozgałęzione, okryte suchymi łuskami[7].
- Liście
- Ulistnienie naprzeciwległe. Liście jajowate, o brzegach tępo karbowano-piłkowanych. Są siedzące, obejmują szeroką nasadą łodygę. Mają długość do 2,5 cm, brudnozielony kolor i są owłosione. W dolnej części łodygi są wyraźnie mniejsze, a u jej nasady przechodzą w łuski. Liście podkwiatowe (przysadki) pełniące rolę powabni są fioletowo nabiegłe (w kolorze kwiatów)[6].
- Kwiaty
- Wyrastają gęsto na szczycie łodygi z kątów fioletowych przysadek, tworząc zbite grono. 4-działkowy kielich jest owłosiony i również fioletowo nabiegły. Korona kwiatów ma fioletowy kolor, jest grzbiecista, dwuwargowa i również owłosiona. Górna hełmiasta warga jest niepodzielona i dłuższa od dolnej, dolna warga ma 3 niewygięte łatki. Wewnątrz korony znajduje się pojedynczy słupek z długą nitkowatą szyjką i pałeczkowatym znamieniem oraz 4 dwusilne pręciki o pylnikach zakończonych dzióbkiem[6][7].
- Owoce
- Otoczone puchem kielichowym jajowate i zakończone dzióbkiem torebki zawierające płaskie i oskrzydlone nasiona o długości ok. 2 mm[6].
Biologia i ekologia
- Rozwój
- Bylina. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Jest półpasożytem. Wnika ssawkami do korzeni roślin, pobierając od nich wodę wraz z solami mineralnymi.
- Siedlisko
- Wilgotne skały, murawy, hale. Występuje zarówno na podłożu wapiennym, jak i bezwapiennym. W Tatrach główny obszar jej występowania to piętro kosówki i piętro alpejskie, ale występuje również w reglu dolnym i górnym, a sporadycznie można ją spotkać nawet w piętrze turniowym[6].
- Fitosocjologia
- Gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Seslerietea variae i Ass. Bartsio-Caricetum[8]
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-24] (ang.).
- ↑ The Plant List. [dostęp 2012-05-28].
- ↑ a b Bartsia alpina L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2023-01-06].
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 40, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ a b c d e f Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd.. ISBN 83-7073-385-9.
- ↑ a b c Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- SNL: svarttopp
Identyfikatory zewnętrzne:
- BioLib: 40919
- EoL: 594913
- EUNIS: 184451
- FloraWeb: 806
- GBIF: 3170807
- identyfikator iNaturalist: 131144
- IPNI: 273085-2
- ITIS: 192972
- NCBI: 46052
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2670487
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:273085-2
- Tela Botanica: 9249
- identyfikator Tropicos: 29200020
- USDA PLANTS: BAAL4
- CoL: 5WDGL