Berłóweczka łuskowata
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | grzyby | ||
Typ | podstawczaki | ||
Klasa | pieczarniaki | ||
Rząd | pieczarkowce | ||
Rodzina | pieczarkowate | ||
Rodzaj | berłóweczka | ||
Gatunek | berłóweczka łuskowata | ||
Nazwa systematyczna | |||
Tulostoma squamosum (J.F. Gmel.) Pers. Syn. meth. fung. (Göttingen) 1: 139 (1801) | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Spore_ornamentation_%2810.3897-mycokeys.21.12176%29_Figure_16.jpg/240px-Spore_ornamentation_%2810.3897-mycokeys.21.12176%29_Figure_16.jpg)
Berłóweczka łuskowata, pałeczka łuskowata (Tulostoma squamosum (J.F. Gmel.) Pers.) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).
Systematyka i nazewnictwo
Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Tulostoma, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy zdiagnozował go w 1792 r. Johann Friedrich Gmelin nadając mu nazwę Lycoperdon squamosum. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu Christiaan Hendrik Persoon w 1801 r.[1]
Synonimy[2]:
- Lycoperdon squamosum J.F. Gmel. 1792
- Tulostoma mammosum var. squamosum (J.F. Gmel.) Fr. ex Sacc. 1888
W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był w 1991 roku przez Wandę Rudnicką-Jezierską jako pałeczka łuskowata. Nazwę berłóweczka łuskowata zaproponował Władysław Wojewoda w 2003 roku[3].
Morfologia
- Owocnik
Młody owocnik jest kulisty lub jajowaty, i powstaje pod ziemią (hypogeicznie). W trakcie dojrzewania wykształca się trzon przebijający się ponad ziemię, a na jego szczycie powstaje kulista główka o średnicy 0,7–1,2 cm. Jej zewnętrzna warstwa (egzoperydium) jest błoniaste, kruche, białoochrowe. U dojrzałych owocników stopniowo odpada, utrzymuje się jednak dość długo, tworząc ciemniejszą, nierówną strukturę i odsłaniając pergaminowate, sztywne i gładkie endoperydium o barwie od jasnożółtej do jasnoochrowej z kasztanowatym odcieniem. Endoperydium pęka na szczycie rurkowatym ujściem o barwie brudnobrązowej lub ciemnoszarej. Brzegi ujścia dość długo pozostają równe. Trzon ma wysokość do 6 cm, średnicę około 0,2–0,4 cm, barwę od cynamonowej do brązowej. W środku jest pusty, na całej powierzchni nierównomiernie pokryty przylegającymi włókienkami o ostro zakończonych końcach. W stanie suchym jest bruzdowany. Wyrastające z podstawy strzępki często bulwiasto splątane i obejmujące cząstki podłoża. Gleba ochrowordzawa[4].
- Cechy mikroskopowe
Włośnia o grubości do 7 μm, prawie przezroczysta i bezbarwna, tylko przy przegrodach nieco żółtawa i poszerzona, grubościenna, rozgałęziona, ze zgrubieniami wokół przegród. Zarodniki kuliste, o średnicy 4,5–6,5 μm, żółtobrązowe, delikatnie kolczaste[4].
- Gatunki podobne
Berłóweczka zimowa (Tulostoma brumale), która jest dużo mniejsza[4].
Występowanie i siedlisko
W Polsce do 2020 r. podano 5 stanowisk, ale wszystkie są błędne i dotyczą innego gatunku[5]. W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski berłóweczka łuskowata jest zaliczona do kategorii gatunków wymierających (E). Jego przetrwanie jest mało prawdopodobne, jeśli nadal będą istnieć czynniki zagrożenia[6]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech i Szwecji[3]. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[7].
Występuje na podłożach suchych, piaszczystych, wapiennych, gliniastych, na próchnicy. Owocniki pojawiają się od wiosny do późnej jesieni[4].
Przypisy
- ↑ a b Index Fungorum [online] [dostęp 2017-12-04] .
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2017-11-04] .
- ↑ a b WładysławW. Wojewoda WładysławW., Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, s. 679, ISBN 83-89648-09-1 .
- ↑ a b c d WandaW. Rudnicka-Jezierska WandaW., Grzyby (Mycota). Tom XXIII. Podstawczaki (Basidiomycetes): purchawkowe (Lycoperdales), tęgoskórowe (Sclerodematales), pałeczkowe (Tulostomatales), gniazdnicowe (Nidulariales), sromotnikowe (Phallales), osiakowe (Podaxales), Kraków 1991, ISBN 83-85444-01-7 .
- ↑ AnnaA. Kujawa AnnaA., MałgorzataM. Ruszkiewicz-Michalska MałgorzataM., Izabela L.I.L. Kałucka Izabela L.I.L. (red.), Grzyby chronione Polski. Rozmieszczenie, zagrożenia, rekomendacje ochronne, Poznań: Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego Polskiej Akademii Nauk, 2020, ISBN 978-83-938379-8-4 .
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 70, ISBN 83-89648-38-5 .
- ↑ Dz.U. z 2014 r. poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów.