Berlinka (statek)
![]() | Ten artykuł dotyczy statku. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/93/Coat_of_Arms_of_%C5%81om%C5%BCa_gubernia_%28Russian_empire%29.png)
Berlinka – płaskodenny statek rzeczny (dawniej żaglowy), większy od szkuty i dubasa.
Charakterystyczną cechą berlinek były tzw. kafy[1], które zmniejszały opór wody i podnosiły efektywność łodzi podczas płynięcia pod prąd[2]. Były to spiczaste dzioby, które powstawały z wygiętych ku górze desek dna. W XVIII wieku ich długość mogła dochodzić do 30% całkowitej długości statku, z czasem ulegały one skróceniu[1]. Inne cechy berlinek to: płaskie dno o poszyciu montowanym na styk i lekko rozchylone burty[1].
W dziobowej części statku ustawiano maszt na którym rozpinano żagiel rozprzowy[1]. Ponieważ na rzece podczas mijania przepraw mostowych maszt mógłby przeszkadzać, można było go złożyć[1]. Żagla używano tylko przy wiatrach wiejących od rufy. Podczas spływu w dół rzeki, na płytkich i krętych odcinkach posługiwano się długimi tykami, którymi odpychano się od dna[2]. Do kierowania statkiem służył ster mocowany na kafie rufowej. Berlinki miały od 19 do 40 metrów długości i od 2,5 do 4,5 metrów szerokości[1] i ładowność od 200-600 ton[3].
Berlinki budowano zarówno z drewna dębowego jak i sosnowego. Jednak trwałość tych ostatnich wynosiła 5-6 lat[2], podczas gdy dębowe mogły pływać nawet 10-12 lat[2].
Berlinka nieposiadająca szpiczastego dziobu (kafy) była nazywana kogutem. W XIX wieku bardzo często użytkowana na wodach Wisły, Narwi (Szlak Batorego) i Bugu. Wincenty Pol w swojej pracy pt. „Rzut oka na północne stoki Karpat” (1851) pisał: Od Krakowa na Wiśle, a od Jarosławia na Sanie chodzą galary, szkuty, dubasy i berlinki[4].
Według pamiętników Zygmunta Glogera[gdzie?] załadowana berlinka pod pełnymi żaglami potrafiła płynąć w górę Wisły z prędkością konia biegnącego kłusem.
Berlinka występowała na carskim herbie Łomży i guberni łomżyńskiej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/91/Butzer_Ansichten_small.jpg/220px-Butzer_Ansichten_small.jpg)
![]() | Zobacz hasło berlinka w Wikisłowniku |
Przypisy
- ↑ a b c d e f Piasecki A. Znalezisko wraka płaskodennego statku z Dębego gm. Nowy Dwór Mazowiecki Rocznik wsi mazowieckiej w Sierpcu 2011 nr 1 s. 23-33
- ↑ a b c d Ossowski W. Przemiany w szkutnictwie rzecznym w Polsce. Studium archeologiczne. Gdańsk 2010
- ↑ Szachtmajer K. Tabor wiślany Czasopismo Techniczne 1927 nr 17 s.275-279
- ↑ WincentyW. Pol WincentyW., Rzut oka na północne stoki Karpat, Kraków 1851, s. 45 .