Branislav Nušić
![]() Branislav Nušić (1904) | |||
Data i miejsce urodzenia | 20 października 1864 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 19 stycznia 1938 | ||
Narodowość | serbska | ||
Język | serbski | ||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
Epoka | realizm | ||
![]() | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() | |||
| |||
|
Branislav Nušić, Бранислав Нушић, właśc. Alkibijad Nuša, pseud. Ben Akiba (ur. 20 października 1864 w Belgradzie, zm. 19 stycznia 1938 tamże[1]) – serbski pisarz i felietonista, pochodzenia arumuńskiego.
Życiorys
Dzieciństwo i młodość
Był jednym z pięciorga dzieci kupca zbożowego Đorđe Nušy, zserbizowanego Arumuna i Ljubicy, Serbki pochodzącej z Bośni[1]. Po bankructwie firmy ojca przeniósł się wraz z rodziną do Smedereva, gdzie rozpoczął naukę szkolną, którą kontynuował w Belgradzie. W dzieciństwie zachęcany przez ojca do nauki handlu, wybrał zajęcia w miejscowym kółku teatralnym, zaczął też pisać pierwsze utwory literackie[2]. Po ukończeniu 18 roku życia zmienił swoje nazwisko na Branislav Nušić. W 1885 ukończył studia prawnicze w Wysokiej Szkole w Belgradzie i został powołany do służby wojskowej[1]. W tym samym roku wziął udział w wojnie serbsko-bułgarskiej, w stopniu kaprala[1]. Swoje wspomnienia z wojny, zawierające krytyczne oceny serbskiego dowództwa zawarł w książce wydanej w roku 1886[1]. W tym czasie Nušić studiował na uniwersytecie w Grazu, ale z powodu problemów finansowych studiów w Austrii nie ukończył[1]. W 1887 opublikował wiersz Dva raba (Dwaj słudzy), w którym wyśmiewał serbskiego króla Milana. Za obrazę majestatu Nušić został aresztowany i skazany początkowo na dwa miesiące więzienia, a sąd II instancji na dwa lata więzienia[1]. Karę odbywał w więzieniu w Požarevacu, które opuścił po roku w wyniku amnestii po abdykacji króla Milana[1].
W służbie dyplomatycznej
Po wyjściu z więzienia rozpoczął pracę w ministerstwie spraw zagranicznych, skąd został wkrótce wysłany do Bitoli, gdzie pracował jako pisarz w konsulacie. W latach 1889–1900 przebywał w kilku serbskich placówkach dyplomatycznych (Bitola, Seres, Saloniki, Skopje, Prisztina)[1]. Służba dyplomatyczna stała się dla Nušicia doskonałym pretekstem do podróży po Bałkanach. Ich efektem były dzienniki z podróży, a także cykl opowiadań, które ilustrował własnoręcznie wykonanymi fotografiami[1].
W 1900 zatrudniony w ministerstwie edukacji, a następnie objął posadę głównego dramaturga Teatru Narodowego w Belgradzie. W latach 1904–1905 kierował Serbskim Teatrem Narodowym w Nowym Sadzie[1]. Od 1905 ponownie mieszkał w Belgradzie, gdzie pracował jako dziennikarz, pisząc felietony do Politiki, pod pseudonimem Ben Akiba[1]. Po aneksji Bośni i Hercegowiny przez Austro-Węgry w 1908 Nušić zorganizował kilka demonstracji antyhabsburskich w Belgradzie[1]. W 1912 powrócił do Bitoli po jej zajęciu przez wojska serbskie, obejmując w 1913 urząd prefekta w tym mieście. Zmuszony do rezygnacji ze stanowiska przez środowiska nacjonalistyczne objął kierownictwo teatru w Skopju[1]. Mieszkał tam do 1915, kiedy to miasto znalazło się pod okupacją Państw Centralnych. Wraz z armią serbską Nušić przeszedł przez Albanię i dotarł do Europy Zachodniej. W latach 1915–1918 mieszkał w Marsylii, Nicei, Paryżu i w Genewie[1].
Ostatnie lata życia
Po zakończeniu I wojny światowej powrócił do Belgradu i podjął pracę w ministerstwie edukacji Królestwa SHS, a następnie kierował teatrem w Skopju, od 1925 Teatrem Narodowym w Sarajewie[1]. W 1927 powrócił do Belogradu, gdzie spędził ostatnie lata życia. W 1937 "umarł" po raz pierwszy, kiedy z powodu złego samopoczucia nie pojawił się po raz pierwszy na premierze swojej sztuki w teatrze. Dyrekcja teatru pospiesznie przygotowała nekrologi, które "niedoszły zmarły" sam przeczytał i ocenił pod względem literackim[2]. Rok później Nušić zmarł w swoim domu w belgradzkiej dzielnicy Dedinje, 21 stycznia 1938 spoczął na Nowym Cmentarzu w Belgradzie (Novo Groblje). Mszę pogrzebową odprawił metropolita Zagrzebia, abp Dosyteusz[1].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Grob_Nu%C5%A1i%C4%87a.jpg/240px-Grob_Nu%C5%A1i%C4%87a.jpg)
Był żonaty (w 1893 poślubił siostrzenicę konsula serbskiego w Bitoli Darinkę Đorđević), miał troje dzieci, z których jedno zmarło w wieku niemowlęcym, a jedyny syn zginął na froncie, pod Požarevacem w czasie I wojny światowej[1].
Twórczość
Większość twórczości literackiej Nušicia stanowią dramaty, pisał także powieści, opowiadania i felietony. W swoich utworach przedstawiał w krytycznym ujęciu społeczeństwo serbskie i mentalność różnych grup społecznych. Ostatnim utworem, który pisał była komedia Власт, ale śmierć nie pozwoliła mu na jej dokończenie[1]. Zajmował się także fotografią, będąc jednym z pierwszych Serbów tworzących stereofotografie.
Utwory dramatyczne
- 1885: Народни посланик
- 1887: Сумњиво лице
- 1889: Протекција
- 1899: Обичан човек
- 1902: Пучина
- 1902: Тако је морало бити
- 1906: Свет
- 1910: Пут око света
- 1929: Госпођа министарка
- 1932: Мистер Долар
- 1933: Ујеж
- 1934: Ожалошћена породица
- 1936: Др
- 1937: Покојник
Powieści
- 1902: Општинско дете
- 1920: Деветстопетнаеста
- 1924: Аутобиографија
- 1933: Хајдуци
Opowiadania
- 1886: Приповетке једног каплара
Polskie przekłady
- 2003: Uzdrowiskowe spodnie (Kupališne pantalone), tł. Elżbieta Ćirlić[3].
Odznaczenia
- Order Świętego Sawy
- Order Orła Białego
- Order Korony Jugosłowiańskiej
- Order Zasługi Cywilnej
Pamięć
W 1956 córka Nušicia, Gita Nušić-Predić przekazała spuściznę po swoim ojcu Muzeum Miasta Belgradu[1]. W Belgradzie stoi pomnik pisarza.
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t Бранислав Нушић. [online], srpskaenciklopedija.org [dostęp 2023-12-28] (serb.).
- ↑ a b Бранислав Нушић (1864-1938). [online], muzejsrpskogjezika.rs [dostęp 2023-12-28] (serb.).
- ↑ Branko Ćirlić: Nowele i opowiadania południowosłowiańskie. Wydawnictwo Akademickie „Dialog”, 2003.
Bibliografia
- Бранислав Нушићћ. [online], srpskaenciklopedija.org [dostęp 2023-12-28] (serb.).
- ISNI: 0000000122818370, 0000000368651849
- VIAF: 73889774
- LCCN: n82063427
- GND: 118786598
- BnF: 121379999
- SUDOC: 029837286
- NLA: 35939182
- NKC: jn19990009679
- NTA: 070856265
- BIBSYS: 90659636
- CiNii: DA05202501
- Open Library: OL324210A
- PLWABN: 9810557890505606
- NUKAT: n02061794
- J9U: 987007461325605171
- LNB: 000205224
- NSK: 000031161
- CONOR: 7957859
- ΕΒΕ: 112018
- KRNLK: KAC202106457
- LIH: LNB:V*52405;=BC
- PWN: 3949078
- Universalis: branislav-nusic
- NE.se: branislav-nusic
- SNL: Branislav_Nušić
- VLE: branislav-nusic
- Catalana: 0046648
- DSDE: Branislav_Nuši?
- Hrvatska enciklopedija: 44444