Chajim Nachman Bialik
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 9 stycznia 1873 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 4 lipca 1934 | ||
Dziedzina sztuki | literatura | ||
Muzeum artysty | Bet Bialik, ul. Bialika 22, Tel Awiw-Jafa | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
![]() | |||
| |||
|
Chajim[1]/Chaim[2] Nachman Bialik (hebr. חיים נחמן ביאליק; ur. 28 grudnia 1872?/9 stycznia 1873 w chutorze Rady[potrzebny przypis] pod Żytomierzem na Wołyniu, zm. 4 lipca 1934 w Wiedniu) – żydowski poeta tworzący w języku hebrajskim oraz jidysz, nazywany „odnowicielem poezji hebrajskiej”[3][1]; narodowy wieszcz Izraela; prozaik, tłumacz, eseista, wydawca[2].
Życiorys
Chajim Nachman Bialik był synem biznesmena Icchaka Josefa Bialika i Diny, z domu Priwe. Pierwszych 6 lat życia spędził w Radach, później rodzina Bialików przeniosła się do Żytomierza, gdzie ojciec założył szynk. Po śmierci ojca (1880) Chajim Nachman wychowywał się w Żytomierzu u bardzo religijnego dziadka, Jaakowa Mosze Bialika. Otrzymał tradycyjne żydowskie wykształcenie, a także zaczął poznawać literaturę europejską. W wieku 17 lat rozpoczął naukę w wołożyńskiej jesziwie (dzisiejsza Białoruś). Liczył na zdobycie w niej nie tylko wykształcenia talmudycznego, ale i ogólnego. W wyniku rozczarowania programem nauczania, a także w związku z panującym w jesziwie konfliktem między tradycjonalistami a zwolennikami Haskali, Bialik opuścił szkołę i udał się do Odessy, ówczesnego centrum nowoczesnej kultury żydowskiej. Tam uczył się języka rosyjskiego i niemieckiego, a utrzymywał się z nauczania hebrajskiego. Wstąpił też do Chowewej Cijon. W 1893 poślubił Manię Awerbuch. Przez pewien czas pracował u swojego teścia w Korosteszowie niedaleko Kijowa. W 1897 przeniósł się do Sosnowca, będącego wówczas pod zaborem rosyjskim. Znudzony prowincjonalnym życiem, w 1900 wrócił do Odessy.
Przez kolejne dwie dekady Bialik kontynuował działalność literacką i polityczną (w kręgach syjonistycznych). Czas ten nazywany jest jego „złotym okresem”. Powstały wówczas takie utwory, jak W mieście mordu (Be-ir ha-harega) o pogromie w Kiszyniowie czy hebrajski przekład Dybuka Szymona An-skiego. Publikował w czasopismach, redagował dzieła Ibn Gabirola, pisał nowoczesne komentarze do Miszny.
W 1921 r., w związku z niesprzyjającą sytuacją polityczną w ZSRR, Bialik przeniósł się do Berlina. Tam zajmował się pracą w założonym wraz z kilkoma innymi literatami wydawnictwie Dwir. W 1922 r., za namową lekarza, przeniósł się na około dwa lata do miasta Bad Homburg. W 1924 r. Bialik emigrował do Palestyny i zamieszkał w Tel Awiwie. Natychmiast został tam uznany za osobowość literacką o wielkim wpływie na nowoczesną kulturę żydowską. Jednakże prawie nie pisał już wówczas poezji. Przywiązany do aszkenazyjskiej wymowy hebrajskiego z akcentem paroksytonicznym (na przedostatnią sylabę), nie potrafił pisać dla odbiorców erec-izraelskich, wymawiających po sefardyjsku z akcentem oksytonicznym (na ostatnią sylabę wyrazu).
Zmarł w Wiedniu w wyniku ataku serca[4]. Został pochowany na telawiwskim Cmentarzu Trumpeldor.
Wpływ na współczesny język hebrajski
Bialik wprowadził do hebrajszczyzny poetyckiej zwroty potoczne oraz stworzone przez siebie. Pisał wiersze dla dzieci, nawiązywał do poezji ludowej. W swoich utworach odwoływał się zarówno do tradycji judaizmu rabinicznego, jak i do idei syjonizmu. Wprowadził do poezji hebrajskiej miarę sylabotoniczną[3].
Przede wszystkim jednak Bialik, wraz z innymi żydowskimi literatami i publicystami jego pokolenia, przyczynił się do rewernakularyzacji języka hebrajskiego (przywrócenia hebrajszczyźnie funkcji języka potocznego, języka używanego nie tylko w liturgii i poezji, ale we wszystkich sferach życia).
Zobacz też
- Mayim Bialik – prapraprawnuczka brata Chajima Nachmana[5]
Przypisy
- ↑ a b Bialik Chajim Nachman, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-02-15] .
- ↑ a b Chaim Nachman Bialik (1873–1934) [online], Wirtualny Sztetl [dostęp 2021-02-15] .
- ↑ a b ZofiaZ. Borzymińska ZofiaZ., RafałR. Żebrowski RafałR. (oprac.), Polski słownik judaistyczny. Dzieje, kultura, religia, ludzie, t. 1, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2003, s. 185–186, ISBN 83-7255-126-X .
- ↑ Bialik dies suddenly. Hebrew Poel Laureate Passes Away in Vienna at the Age of 61, „Jewish Daily Bulleting”, 11 (2889), 5 lipca 1934, s. 1, 8 [dostęp 2021-02-15] (ang.).
- ↑ Mayim Bialik [online], www.jewishvirtuallibrary.org [dostęp 2021-02-15] .
Linki zewnętrzne
- Dzieła Bialika w oryginale na stronach Projektu Ben-Jehuda
- Poemat „W mieście pogromu” Ch. N. Bialika. izrael.org.il. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-10-01)]. w tłumaczeniu na język polski na portalu Erec Israel (izrael.org.il)
- ISNI: 0000000108917022
- VIAF: 41958361
- LCCN: n50030124
- GND: 118851659
- NDL: 00865268
- LIBRIS: hftwxtf14sjk5zh
- BnF: 125692933
- SUDOC: 035002190
- SBN: TO0V370910
- NLA: 35350599
- NKC: kup19960000007672
- DBNL: nach016
- BNE: XX1221189
- NTA: 073056677
- BIBSYS: 3093417
- CiNii: DA12469727
- Open Library: OL140869A
- PLWABN: 9810682646105606
- NUKAT: n94204038
- J9U: 987007258658005171
- CANTIC: a19595372
- LNB: 000243572
- NSK: 000052171
- CONOR: 193392739
- ΕΒΕ: 88066
- BLBNB: 000425100
- LIH: LNB:abB;=BV
- PWN: 3876941
- Britannica: biography/Haim-Nahman-Bialik
- Universalis: hayim-nahmane-bialik
- БРЭ: 1893360
- NE.se: chajim-nachman-bialik
- SNL: Chajim_Nachman_Bialik
- VLE: chaim-nachman-bialik
- Catalana: 0009874
- DSDE: Hajim_Nahman_Bialik
- Hrvatska enciklopedija: 7425