Charles Wuorinen
![]() | |||
Imię i nazwisko | Charles Peter Wuorinen | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 9 czerwca 1938 | ||
Pochodzenie | fińskie | ||
Data i miejsce śmierci | 11 marca 2020 | ||
Instrumenty | fortepian | ||
Gatunki | muzyka poważna, modernizm, postmodernizm | ||
Zawód | kompozytor, pianista, dyrygent, pedagog | ||
| |||
Strona internetowa |
Charles Peter Wuorinen (ur. 9 czerwca 1938 w Nowym Jorku, zm. 11 marca 2020 tamże)[1] – amerykański kompozytor, pianista, dyrygent i pedagog fińskiego pochodzenia[2]; laureat muzycznej nagrody Pulitzera w 1970[3][4].
Życiorys
Zaczął komponować już w wieku pięciu lat[3]. W 1954 otrzymał nagrodę dla młodego kompozytora ufundowaną przez Filharmonię Nowojorską. Studiował kompozycję na Uniwersytecie Columbia pod kierunkiem Otto Lueninga, Vladimira Ussachevsky’ego i Jacka Beesona(inne języki), uzyskując w 1963 tytuł Master of Arts[3][5].
W 1962 wspólnie z flecistą Harveyem Sollbergerem(inne języki) i klarnecistą Nicolasem Roussakisem(inne języki) założył Group for Contemporary Music. Był to jeden z najbardziej prestiżowych amerykańskich zespołów zajmujących się wykonawstwem nowej muzyki kameralnej; działał przez 30 lat promując nową generację wykonawców, a ponadto zamawiał i dawał prawykonania setek nowych kompozycji[5][6].
Wuorinen występował również jako pianista koncertowy oraz dyrygent dzieł własnych i repertuaru muzyki współczesnej. Współpracował ze słynnymi orkiestrami, takimi jak Cleveland Orchestra, Chicagowska Orkiestra Symfoniczna, Filharmonia Nowojorska, San Francisco Symphony(inne języki), Los Angeles Philharmonic(inne języki) i American Composers Orchestra(inne języki)[6]. W latach 1985–1989 organizował i prowadził serię koncertów zatytułowanych „New and Unusual Music” („Nowa i niezwykła muzyka”), prezentując dzieła tak różnych kompozytorów, jak Elliott Carter, Lou Harrison, George Perle, Steve Reich i Morton Feldman[3].
Wygłaszał odczyty na uniwersytetach w całych Stanach Zjednoczonych i za granicą. W latach 1971–2004 wykładał na Uniwersytecie Columbia, Princeton, Yale’a, Rutgersa, Iowa, Uniwersytecie Kalifornijskim w San Diego i Uniwersytecie Stanu Nowy Jork w Buffalo oraz w Manhattan School of Music i New England Conservatory(inne języki) w Bostonie[1][5][6].
Nagrody i wyróżnienia
Jeszcze jako student Uniwersytetu Columbia otrzymał trzykrotnie nagrodę Bearnsa(inne języki) (1958, 1959, 1961) i czterokrotnie nagrody BMI Student Composer Awards(inne języki) (1959, 1961–1963), co nie zdarzyło się nigdy przedtem, ani potem[3]. Był najmłodszym kompozytorem wyróżnionym nagrodą Pulitzera. Otrzymał ją w 1970 za utwór elektroniczny Time’s Encomium. W 1994 był finalistą tejże nagrody, wyróżnionym za utwór Microsymphony[4].
Dwukrotnie był stypendystą Guggenheima (1968, 1972). W 1985 Wuorinen otrzymał Nagrodę MacArthurów. W latach 1985–1989 był kompozytorem rezydentem w San Francisco Symphony(inne języki). W 1990 przebywał w Rzymie jako stypendysta American Academy(inne języki). Był członkiem Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury oraz Amerykańskiej Akademii Sztuki i Nauki[6].
Twórczość
W początkowym okresie twórczości utwory Wuorinena były mocno schromatyzowane i serialne. Później jego styl zdeterminowało rozwinięcie teorii time point(inne języki) Miltona Babbitta, poddające serializacji całość struktury utworu, wraz z jego formą[5]. Łączył także rytmiczną żywiołowość Igora Strawinskiego z atonalnym językiem Arnolda Schönberga, godząc i rozszerzając idiomy obu tych kompozytorów[1]. Podkreślał przy tym, że to Strawinskiemu zawdzięcza najwięcej pod względem dźwiękowego i artykulacyjnego kształtowania struktur[5]. W 1974 wdowa po Strawinskim wyraziła zgodę na wykorzystanie przez Wuorinena niekompletnych szkiców pozostawionych przez jej męża. Rok później Wuorinen złożył swojemu mistrzowi hołd, komponując na ich podstawie A Reliquary for Igor Stravinsky (1975) – niezwykły utwór na orkiestrę, z przejmującym lamentem w części środkowej[1][5].
Pod koniec lat 70. Wuorinen zaczął upraszczać swój styl. Odrzucił serializm na rzecz większej otwartości i swobody stylistycznej bliskiej tendencjom postmodernistycznym. Inspirował się chorałem gregoriańskim i nawiązywał wprost do muzyki dawnej[5].
Jest autorem ponad 250 bardzo zróżnicowanych kompozycji, których cechą wspólną jest wirtuozeria, nowatorski projekt formalny i żywiołowość[3][5]. Komponował utwory orkiestrowe (w tym symfonie i koncerty), kameralne, fortepianowe oraz na głos i fortepian, a także utwory wokalne, sceniczne (opery i balety) oraz utwory elektroniczne i elektroakustyczne[3][5].
Opublikował teoretyczną pracę Simple Composition (Nowy Jork, 1979), z której korzystają studenci kompozycji na całym świecie[5][6]. Pisał także dla specjalistycznego czasopisma „Perspectives of New Music”[1][5].
Wybrane kompozycje
(na podstawie materiałów źródłowych[3][5])
- Into the Organ Pipes and Steeples, 1956
- Orchestral and Electronic Exchanges, 1965
- The Politics of Harmony: A Masque, opera, 1967
- Time’s Encomium, 1969
- Grand Bamboula na orkiestrę smyczkową, 1971
- A Reliquary for Igor Stravinsky, 1975
- The W. of Babylon, opera, 1975
- Percussion Symphony, 1976
- Tashi, 1976
- Two Part Symphony, 1978
- The Celestial Sphere, oratorium, 1980
- Third Piano Concerto, 1983
- Rhapsody for Violin and Orchestra, 1983
- The Golden Dance, 1986
- Five: Concerto for Amplified Cello and Orchestra, 1987
- Genesis, 1989
- A Winter’s Tale, 1991
- Missa Brevis, 1991
- Microsymphony, 1992
- Concerto for Saxophone Quartet and Orchestra, 1992
- The Mission of Virgil (Dante trilogy I), balet, 1993
- Windfall, 1994
- The Great Procession (Dante trilogy II), balet, 1995
- The River of Light (Dante trilogy III), balet, 1996
- Symphony 7, 1997
- Cyclops, 2000
- The Haroun Songbook, 2002
- Fourth Piano Concerto, 2003
- Haroun and the Sea of Stories, opera wg Salmana Rushdiego, 2001
- Eighth Symphony (Theologoumena), 2006
- Time regained na fortepian i orkiestrę, 2008
- Brokeback Mountain, opera wg E. Annie Proulx, 2014
- Eros and Nemesis na orkiestrę, 2016
- Xenolith, 2017
- Second Percussion Symphony, 2019
Przypisy
- ↑ a b c d e William Robin: Charles Wuorinen, Uncompromising Modernist Composer, Dies at 81. [w:] The New York Times [on-line]. 13-03-2020. [dostęp 2020-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-14)]. (ang.).
- ↑ Charles Wuorinen, Pulitzer-winning modernist composer, dies at 81. The Washington Post, 2020-03-14. [dostęp 2020-04-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-09)]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h
Louis Karchin, Jason Carucci: Wuorinen, Charles (Peter). [w:] Oxford Music Online. Grove Music Online [on-line]. 2001-01-20. [dostęp 2020-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-04)]. via Oxford University Press. (ang.).
- ↑ a b Time's Encomium, by Charles Wuorinen. [w:] The 1970 Pulitzer Prize Winner in Music [on-line]. [dostęp 2020-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-04)]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l Walaciński 2012 ↓, s. 276.
- ↑ a b c d e Charles Wuorinen. [w:] American Composers Allianc [on-line]. [dostęp 2020-04-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-04)]. (ang.).
Bibliografia
- Adam Walaciński: Wuorinen Charles. W: Encyklopedia muzyczna PWM. Elżbieta Dziębowska (red.). Wyd. I. T. 12: W–Ż część biograficzna. Kraków: PWM, 2012, s. 276. ISBN 978-83-224-0935-0. (pol.).
Linki zewnętrzne
- Charles Wuorinen w bazie AllMusic (ang.)
- Dyskografia Charlesa Wuorinena w bazie MusicBrainz (ang.)
- Charles Wuorinen w bazie Discogs.com (ang.)
- Composer Charles Wuorinen. [w:] Conversation with Bruce Duffie [on-line]. [dostęp 2020-03-15]. (ang.).
- VLE: charles-wuorinen
- DSDE: Charles_Wuorinen
- Hrvatska enciklopedija: 66399