Czosnek winnicowy
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | amarylkowate | ||
Podrodzina | czosnkowe | ||
Rodzaj | czosnek | ||
Gatunek | czosnek winnicowy | ||
Nazwa systematyczna | |||
Allium vineale L. Sp. Pl. 1 : 299. 1753 | |||
| |||
|
Czosnek winnicowy (Allium vineale L.) – gatunek byliny z rodziny amarylkowatych. Występuje niemal w całej Europie (bez wschodnich i północnych krańców), w północno-zachodniej Afryce (Maroko i Algieria) oraz w południowo-zachodniej Azji (od Turcji po Iran). Jako introdukowany rośnie także w Ameryce Północnej i Południowej oraz w Australii i Nowej Zelandii[3]. W Polsce rozpowszechniony na niżu z wyjątkiem północno-wschodniej części kraju, rzadki także w górach[4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Fleur_Ail.jpg/180px-Fleur_Ail.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6a/Allium_vineale_sl27.jpg/180px-Allium_vineale_sl27.jpg)
- Pokrój
- Roślina osiąga wysokość 30–90 cm. Rośnie w niewielkich kępach.
- Cebula
- Jajowata, do 1 cm średnicy, otoczona zwykle licznymi bocznymi cebulkami potomnymi. W obrębie kwiatostanu powstają cebulki mające długość 7–8 mm i barwę fioletowoczarną. Mają one kształt jajowaty z dzióbkiem u szczytu.
- Łodyga
- Prosto wzniesiona, sztywna, pełna, obła, ulistniona w dolnej połowie; wysokość do 100 cm.
- Liście
- 3–5 lub więcej, w przekroju prawie obłe, dołem dęte, wierzchem nieco spłaszczone, grube 1–2,5 mm.
- Kwiaty
- Zebrane w baldach pozorny na szczycie łodygi; w baldachu obok kwiatów występują cebulki (czasem kwiatów w ogóle nie ma). Przed rozwinięciem kwiatostan osłonięty jest błoniastą okrywą złożoną z jednego nagle zwężonego w cienki kolec listka, długości kwiatostanu lub krótszego, odpadająca w trakcie kwitnienia. Szypułki cienkie, długie do 25 mm. Działki purpurowe lub białawe, do 5 mm długie, lancetowate, na końcu czasem zaostrzone; grzebyk grzbietowy gładki. Pręciki początkowo długości płatków, w miarę przekwitania do 2 razy dłuższe. Nitki pręcików wewnętrznych płaskie, na szczycie o trzech wyrostkach, z których dwa boczne, szydlaste, wielokrotnie dłuższe od pylników. Kwitnie od czerwca do lipca.
- Nasiona
- Podłużnie jajowate, spłaszczone i lekko wygięte. Długość wynosi ok. 2,4 mm, szerokość ok. 1 mm. Powierzchnia nasion jest pokryta drobnymi brodawkami ułożonymi w równoległych szeregach i ma barwę niebieskawoczarną[5].
Biologia
Rozmnaża się najczęściej nie z nasion, lecz z cebulek rozwijających się na niby-baldachach.
Ekologia
Roślina środowisk kserotermicznych i antropogenicznych (przydroża, uprawy).
Systematyka
- A. vineale var. compactum (Thuill.) Lej. & Courtois, Compendium Florae Belgicae 2:1831 – w główce kwiatostanowej wyłącznie cebulki.
Znaczenie ekonomiczne
- Przyprawa – bywa wykorzystywana podobnie jak czosnek pospolity, od którego różni się łagodniejszym smakiem.
- Roślina ozdobna – roślina rzadko stosowana w kompozycjach naturalistycznych (łąki kwietne).
- W uprawach polowych (zwłaszcza pszenicy i żyta) gatunek jest kłopotliwym chwastem ze względu na zanieczyszczanie ziarna przeznaczonego na przemiał. Roztarte cebulki tworzą bowiem miazgę o zapachu określanym jako cuchnący[5].
Uprawa
Zalecane sadzenie w dużych grupach. Roślina niewybredna pod względem gleby. Należy unikać nadmiernego nawodnienia. Nasłonecznienie pełne lub półcień. Niebezpieczeństwo samorzutnego rozsiewania i wypierania słabszych gatunków.
- Mrozoodporność i wymagania klimatyczne – 5–9 strefa USDA; w Polsce mrozoodporność całkowita.
- Rozmnażanie – wysiew nasion lub z cebulek przybyszowych; nasiona zbierać po pełnym dojrzeniu, wysiewać od razu na jesieni lub po stratyfikacji.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-12-06] (ang.).
- ↑ Allium vineale L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-04-10] .
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 51, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b Danuta Młodzianowska: Nasionoznawstwo. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1961.
- J9U: 987007293915905171
- SNL: strandløk
- BioLib: 42010
- EoL: 1085100
- EUNIS: 189246
- Flora of North America: 242101415
- FloraWeb: 26922
- GBIF: 2856958
- identyfikator iNaturalist: 75371
- IPNI: 529111-1
- ITIS: 42637
- NCBI: 1053326
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-296924
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:529111-1
- Tela Botanica: 3276
- identyfikator Tropicos: 18400125
- USDA PLANTS: ALVI
- CoL: 668WJ