Dandya
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | szparagowate | ||
Rodzaj | Dandya | ||
Nazwa systematyczna | |||
Dandya H.E.Moore Gentes Herbarum 8: 266 (1953)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Dandya purpusii (Brandegee) H.E.Moore[4] | |||
|
Dandya H.E.Moore – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych, obejmujący cztery gatunki, występujące endemicznie w Meksyku w Ameryce Północnej[3].
Morfologia
- Pokrój
- Wieloletnie rośliny zielne o wysokości 20-60 cm[5].
- Pęd
- Podziemna, nieco kulista, spłaszczona, mięsista bulwocebula o średnicy 1-2,5 cm, pokryta okrywą z szerokich nasad pochew liściowych[5].
- Liście
- Od dwóch do trzech (D. purpusii) lub od pięciu do dziewięciu (pozostałe gatunki), równowąskich, okrągłych do spłaszczonych, ciemnozielonych, o uciętej nasadzie i ostrym wierzchołku, długości 13-49 cm[5].
- Kwiaty
- Zebrane od 4 do 20 w baldach, który wyrasta na okrągłym na przekroju głąbiku o wysokości 20-50 cm. Kwiatostan wsparty jest 2–3 równowąsko-lancetowatymi, trójkątnymi podsadkami. Szypułki o długości 0,8–4 cm, wzniesione lub opadające, zagięte. Każdy kwiat wsparty pojedynczą przysadką. Okwiat niebieski lub biały, sześciolistkowy. Listki okwiatu jajowato-lancetowate (D. purpusii) lub eliptyczne (pozostałe gatunki), położone w dwóch okółkach, wierzchołku ostrym (okółek zewnętrzny) lub tępym (okółek wewnętrzny) i brodawkowatym oraz klinowatej nasadzie. W dolnej części tworzą rurkę o długości 1,5–3 mm (D. purpusii) lub 1–25 mm (pozostałe gatunki). Sześć pręcików o wolnych nitkach, przyrośniętych do gardzieli rurki okwiatu, rozszerzone ku nasadzie lub kolumnowate. Pylniki podługowate (D. purpusii) lub równowąskie do lancetowate-deltoidalnych (pozostałe gatunki), żółte, osadzone u nasady. Szypułka, na której osadzona jest zalążnia, o długości do 1,6 mm, przyrośnięta do okwiatu, tworząc trzy wgłębienia. Zalążnia cylindryczna, o długości 1–5,5 mm, połączona u nasady z okwiatem. Szyjka słupka nitkowata, o długości 1,8–7 mm, zakończona podzielonym (D. purpusii) lub całobrzegim (pozostałe gatunki), brodawkowatym znamieniem[5].
- Owoce
- Niemal cylindryczne lub nieco kuliste, owoszczone, brązowe, pękające torebki o długości 6–13 mm, zawierające czarne, spłaszczone, podługowato-sierpowate nasiona[5].
Systematyka
- Pozycja systematyczna
- Rodzaj z podrodziny Brodiaeoideae z rodziny szparagowatych Asparagaceae[6]. Przeprowadzone w 2017 r. badania filogenetyczne wykazały, że rodzaj ten jest parafiletyczny. Na podstawie tych badań oraz analizy różnic morfologicznych poszczególnych gatunków w 2020 r. zaproponowano jego podział na Dandya, mający obejmować jedynie gatunek typowy D. purpusii, oraz nowy rodzaj Xochiquetzallia, mający obejmować pozostałe trzy gatunki oraz gatunek Milla mortoniana[5].
- Ujęcie historyczne
- W systemie Takhtajana z 1997 r. zaliczany do plemienia Milleae w podrodzinie czosnkowych w rodzinie czosnkowatych (Alliaceeae)[7]. W systemie Kubitzkiego zaliczony do rodziny Themidaceae[8].
- Wykaz gatunków[3]
- Dandya balsensis A.R.López-Ferrari & Espejo
- Dandya hannibalii L.W.Lenz
- Dandya purpusii (Brandegee) H.E.Moore
- Dandya thadhowardii L.W.Lenz
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-05] (ang.).
- ↑ a b c Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
- ↑ Farr E. R., Zijlstra G. (ed.): Index Nominum Genericorum (Plantarum). Smithsonian Institution, 1996–. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
- ↑ a b c d e f Jorge Gutiérrez, Teresa Terrazas. Xochiquetzallia (Asparagaceae, Brodiaeoideae), a new genus segregated from the paraphyletic Dandya. „PhytoKeys”. 139, s. 39–49, 2020-01-27. DOI: 10.3897/phytokeys.139.46890.
- ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
- ↑ Brands, S.J. (ed.): The Taxonomicon. 1989–. [dostęp 2021-03-07]. (ang.).
- ↑ K. Rahn: Themidaceae. W: Klaus Kubitzki: The Families and Genera of Vascular Plants. T. 3: Flowering Plants. Monocotyledons: Lilianae (except Orchidaceae). Berlin Heidelberg: Springer-Verlag, 1998, s. 439. DOI: 10.1007/978-3-662-03533-7. ISBN 978-3-662-03533-7. (ang.).