Delfinowiec południowy
Sagmatias australis | |||||
(Peale, 1848) | |||||
![]() | |||||
![]() Porównanie wielkości delfinowca południowego z człowiekiem rozumnym (Homo sapiens) | |||||
Systematyka | |||||
Domena | eukarionty | ||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | zwierzęta | ||||
Typ | strunowce | ||||
Podtyp | kręgowce | ||||
Gromada | ssaki | ||||
Podgromada | żyworodne | ||||
Infragromada | |||||
Rząd | Cetartiodactyla | ||||
Podrząd | Whippomorpha | ||||
Infrarząd | walenie | ||||
Parvordo | zębowce | ||||
Nadrodzina | Delphinoidea | ||||
Rodzina | delfinowate | ||||
Rodzaj | Sagmatias | ||||
Gatunek | delfinowiec południowy | ||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[11] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
| |||||
|
Delfinowiec południowy[12], delfin południowy[13] (Sagmatias australis) – gatunek ssaka morskiego z rodziny delfinowatych (Delphinidae).
Taksonomia
Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1848 roku amerykański zoolog i artysta Titian Ramsay Peale nadając mu nazwę Phocæna australis[1]. Miejsce typowe to obszar u wybrzeży Patagonii, w Argentynie, 1 dzień żeglugi na północ od Cieśniny LeMaire[14][15][16]. Nie wiadomo, co stało się z holotypem Phocaena australis który nazwał Peale w 1848 roku po tym, jak został zabity harpunem i zabezpieczony na pokładzie statku, ale wykonano doskonały rysunek tego okazu, który pojawił się jako rycina 5, figura 1 w publikacji Johna Cassina z 1858 roku[2], gdzie został zidentyfikowany jako Delphinus obscurus[16]. Na podstawie artykułu o sygnaturze 73.1.4 Międzynarodowej Komisji Nomenklatury Zoologicznej z 1999 roku rycinę tę można wyznaczyć jako holotyp[16]. Według Philipa Hershkovitza w jego publikacji z 1966 roku „okaz typowy był widziany 12 lutego 1839 roku, ale nie został zachowany”[14].
Analizy przeprowadzone w 2019 roku w oparciu o dane molekularne ujawniły, że tradycyjnie uznawany Lagenorhynchus[17] nie jest monofiletyczny i należy podzielić go na trzy odrębne rodzaje: Lagenorhynchus, Leucopleurus i Sagmatias[18][19]Autorzy Illustrated Checklist of the Mammals of the World uznają ten gatunek za monotypowy[19].
Etymologia
- Sagmatias: gr. σαγμα sagma, σαγματος sagmatos „siodło”; nowołac. przyrostek -ias „wskazanie na posiadanie lub cechę szczególną”[20].
- australis: łac. australis „południowy”, od auster, austri „południe”[21][18].
Zasięg występowania
Delfinowiec południowy występuje w przybrzeżnych wodach południowej Ameryki Południowej od około 33° szerokości geograficznej południowej na Oceanie Spokojnym i około 38° szerokości geograficznej południowej na Oceanie Atlantyckim i na południe do Cieśniny Drake’a (około 59° szerokości geograficznej południowej) i Falklandów[19].
Morfologia
Długość ciała samic o 210 cm, samców do 220 cm; masa ciała do 115 kg[22]. Noworodki osiągają długość ciała 98–130 cm[22]. Ma czarną głowę, grzbiet i płetwy, białe gardło i brzuch, posiada też srebrzyste plamy po bokach i krótki dziób. Ma do 37 par zębów w górnej szczęce i 34 par w dolnej[22].
Ekologia
Delfiny te żyją w niewielkich grupach, od 5 do 20 osobników, choć jesienią są spotykane większe.
Status zagrożenia
W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. least concern „najmniejszej troski”)[11]. Zwierzęta te są zagrożone w wyniku połowu przez chilijskich rybaków.
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b T.R. Peale: Mammology. W: United States Exploring Expedition: United States Exploring Expedition. During the year 1838, 1839, 1840, 1841, 1842. Under the command of Charles Wilkes, U.S.N.. Cz. 8: Mammalia and ornithology. Philadelphia: Printed by C. Sherman, 1848, s. 33. (ang.).
- ↑ a b J. Cassin: Order Cetacea.— The Aquatic Mammals. W: United States Exploring Expedition & Ch. Wilkes: United States Exploring Expedition. During the year 1838, 1839, 1840, 1841, 1842. Cz. 8: Mammalogy an Ornithology. Philadelphia: Printed by C. Sherman, 1858, s. 27, ryc. 5, fig. 1. (ang.).
- ↑ E.D. Cope. Third contribution to the history of the Balaenidæ and Delphinidæ. „Proceedings of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia”. 18, s. 294, 1866. (ang.).
- ↑ R.A. Philippi. Los delfines Chilenos. „Anales de la Universidad de Chile”. 90, s. 283, 1895. (hiszp.).
- ↑ R.A. Philippi: Contribución a la osteolojía del Grypotherium domesticum Roth i un nuevo delfín. Santiago, Chile: Imprenta Cervantes, 1900, s. 10, ilustracja bez etykiety. (hiszp.).
- ↑ R. Kellogg. On the identity of the porpoise Sagmatias amblodon. „Publication”. Zoological Series. 27, s. 296, 1941. (ang.).
- ↑ W.H. Bierman & E.J. Slijper. Remarks upon the species of the genus Lagenorhynchus. I. „Koninklijke Nederlandsche Akademie van Wetenschappen”. 50, s. 1362, 1947. (ang.).
- ↑ R.G. LeDuc, W.F. Perrin & A.E. Dizon. Phylogenetic relationships among the delphinid cetaceans based on full cytochrome B sequences. „Marine Mammal Science”. 15 (3), s. 639, fig. 2, 1999. DOI: 10.1111/j.1748-7692.1999.tb00833.x. (ang.).
- ↑ Moreno 2008 ↓, s. 27, tab. 2.
- ↑ Moreno 2008 ↓, s. 79.
- ↑ a b S. Heinrich & N.S.H.& N. Dellabianca S. Heinrich & N.S.H.& N., Lagenorhynchus australis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2019, wersja 2022-1 [dostęp 2022-09-14] (ang.).
- ↑ Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 188. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- ↑ Polskie i łacińskie nazwy waleni. Stacja Morska Instytutu Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego. [dostęp 2015-03-14].
- ↑ a b P. Hershkovitz. Catalog of Living Whales. „Bulletin of the United States National Museum”. 246, s. 67, 1966. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Species Lagenorhynchus australis. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-09-14].
- ↑ a b c Vollmer i in. 2019 ↓, s. 995.
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Lagenorhynchus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2022-09-13]. (ang.).
- ↑ a b Vollmer i in. 2019 ↓, s. 957–1057.
- ↑ a b c C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 294. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- ↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 616, 1904. (ang.).
- ↑ australis, [w:] The Key to Scientific Names, J.A.J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-09-14] (ang.).
- ↑ a b c J. Wang, K. Riehl & S. Dungan: Family Delphinidae (Ocean Dolphins). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 4: Sea Mammals. Barcelona: Lynx Edicions, 2014, s. 490. ISBN 978-84-96553-93-4. (ang.).
Bibliografia
- I.B.I.B. Moreno I.B.I.B., Relações filogenéticas entre os golfinhos de família Delphinidae, [w:] Ph.D. dissertation, Porto Alegre: Pontifical Catholic University of Rio Grande do Sul, 2008, s. 1–148 (port.).
- N.L. Vollmer, E. Ashe, R.L. Brownell Jr., F. Cipriano, J.G. Mead, R.R. Reeves, M.S. Soldevilla & R. Williams. Taxonomic revision of the dolphin genus Lagenorhynchus. „Marine Mammal Science”. 35 (3), s. 957–1057, 2019. DOI: 10.1111/mms.12573. (ang.).