Dietrich von Hildebrand
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 12 października 1889 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 26 stycznia 1977 | ||
Zawód, zajęcie | filozof, teolog | ||
Edukacja | Uniwersytet w Monachium, Uniwersytet w Getyndze | ||
Wyznanie | katolik | ||
Małżeństwo | Margarete Denck, Alice Jourdain | ||
| |||
|
Dietrich von Hildebrand (ur. 12 października 1889 we Florencji, zm. 26 stycznia 1977 w New Rochelle, Nowy Jork)[1] – niemiecki filozof i teolog katolicki zwany przez papieża Piusa XII „XX-wiecznym Doktorem Kościoła”, przez Josepha Ratzingera „jedną z najwybitniejszych postaci naszych czasów”[2], a wicekanclerza III Rzeszy Franza von Papena „wrogiem numer jeden narodowego socjalizmu”[3].
Życiorys
Urodził się i dorastał we Florencji w zeświecczonej rodzinie protestanckiej wraz ze starszym rodzeństwem, pięcioma siostrami, Evą, Elizabeth, Irene, Sylvie i Bertel oraz przyrodnim bratem z pierwszego małżeństwa matki, Alfredem Hildebrand-Koppel[4]. Jego dziadek, Bruno Hildebrand, był profesorem ekonomii w Marburgu i jako pierwszy obnażył błąd istoty teorii ekonomicznych Karola Marksa. Bruno za swoje przekonania został oskarżony o zdradę stanu oraz skazany na karę śmierci, której uniknął, zbiegając do Szwajcarii. Ojciec Dietricha Adolf von Hildebrand był rzeźbiarzem, który w roku 1904 otrzymał tytuł szlachecki, a w roku 1917 tytuł Ekscelencji[3]. Zarówno on, jak i żona Irene (choć była wielką admiratorką etyki Kanta) i ich córki nie przejawiali żadnych poważnych zainteresowań wiarą. Wartości estetyczne uważali za najważniejsze. Oficjalnie byli protestantami, ale nigdy nie uczestniczyli w nabożeństwach ani nie rozważali żadnych spraw religijnych[5]. Dietricha martwił relatywizm etyczny, skłonność do panteizmu oraz moralna nieświadomość ojca[6]. Adolf do końca życia był osobą, która nie odnalazła pełni wiary, ale z wielkim szacunkiem podchodził do życia. Zdecydowanie odrzucał stosowanie sztucznej kontroli urodzeń, ponieważ uważał, że „ingerowanie w tajemnice natury byłoby czymś wstrętnym”[7].
Dom rodzinny rozwinął w Dietrichu umiłowanie do literatury i muzyki. Był zauroczony sonatami Beethovena i Mozarta wykonywanymi przez siostry i muzyką kameralną, którą jego ojciec grywał z przyjaciółmi[8]. Razem z matką Irene czytał dzieła Homera, Platona, Goethego i Schillera[9]. W szkole był uczniem zdolnym i nad wiek rozwiniętym, lecz zawsze ważniejsze od nauki było dla niego życie osobiste i religijne[10].
Sam Dietrich od wczesnego dzieciństwa był osobą wierzącą. W wieku lat pięciu powiedział swojej sceptycznej siostrze: „Ja tobie przysięgam, że Chrystus jest Bogiem”. Nie znosił ludzi, którzy lekceważyli religię lub się z niej naśmiewali. Później stwierdził, że ów brak szacunku sprawia, że „umysł staje się ślepy, serce ociężałe, a stan ten dusi w zarodku jakąkolwiek odpowiedź na wartość”[11]. Mając sześć lat, Dietrich został ochrzczony przez protestanckiego pastora[12].
W roku 1912 w protestanckim zborze poślubił Margarete Gretchen Denck, z którą miał syna Franza[13] i obronił pracę doktorską o temacie Natura działania moralnego, na której okładce Edmund Husserl napisał „wspaniała praca”[14].
Nawrócił się wraz z żoną na katolicyzm w 1914 roku[15] i od tego czasu aż do śmierci codziennie przyjmował Komunię Świętą. Początkowa reakcja jego otoczenia na zmianę wiary była bardzo negatywna. Rodzice i dwaj szwagrowie odmówili wszelkiego kontaktu z nim[16], a Husserl stwierdził, że „filozofia straciła wielki talent: Dietrich von Hildebrand został rzymskim katolikiem” i po nawróceniu Dietricha prawie w ogóle się z nim nie kontaktował[17]. Z czasem otoczenie Dietricha zmieniło swój stosunek do katolicyzmu. Aż na początku lat dwudziestych wszystkie dzieci Adolfa von Hildebranda, trzech jego zięciów i jego synowa wstąpili do Kościoła[18]. Ogółem za życia Dietricha ponad stu jego przyjaciół i znajomych zostało katolikami[19].
Na przekonania Dietricha znacznie wpłynął Max Scheler. Katolickie poglądy Schelera przekonały Dietricha, że Kościół otrzymał i zachował pełnię Prawdy objawionej[20]. Scheler zmodyfikował również poglądy polityczne Hildebranda. Początkowo Dietrich pod wpływem swojego prywatnego nauczyciela Aloisa Fischera, który żył w biedzie, solidaryzował się z socjalizmem. Lecz Scheler uświadomił swojemu uczniowi niebezpieczeństwo ziemskiego mesjanizmu i możliwość potrzebnej przemiany tylko przez uświęcenie każdej indywidualnej osoby, która może nastąpić dzięki łasce udzielanej za pośrednictwem Kościoła[21].
Na początku I wojny światowej pracował w jednostce Czerwonego Krzyża jako asystent lekarza[22], a pod koniec w roku 1918 gdy nie zezwolono na przedłużenie pełnienia tej funkcji ku swojej rozpaczy został zaciągnięty do armii[23]. Otrzymał pozwolenie na przerwanie swojego pobytu w armii, gdy otrzymał list informujący o przyjęciu jego pracy habilitacyjnej i że musi pojechać do Monachium, aby zdać egzamin[24]. Obronił pracę habilitacyjną o temacie Moralność i poznanie wartości etycznych i po wygłoszeniu wykładu o istocie kary, po którym gratulowano mu, że „miał odwagę wspomnieć imię Boże”, oficjalnie dołączył do kadry uniwersyteckiej w Monachium[25].
Po I wojnie światowej był zaniepokojony rewolucją listopadową, w wyniku której abdykował Wilhelm II Hohenzollern. Hildebrand utrzymywał bliskie relacje z rodziną cesarską. Był gorliwym monarchistą i zwolennikiem cesarza Karola, którego uważał za świętego[26].
W roku 1919 Hildebrand złożył wizytę rezydującemu w Zizers Polakowi, generałowi jezuitów, ojcu Włodzimierzowi Ledóchowskiemu. Dietrich stwierdził, że „jest to wyjątkowy człowiek o ponadprzeciętnej inteligencji i potężnej osobowości, który promieniował głębokim życiem duchowym”. Po tym spotkaniu udał się do Saint Moritz, gdzie zachorował na grypę hiszpankę, przez którą był bliski śmierci[27].
Radykalnie występował przeciw nazizmowi i komunizmowi. Postrzegał oba te systemy jako „bliźniaczych braci w niegodziwości” przejawiających ten sam materializm, to samo ubóstwienie państwa, ten sam totalitaryzm i ten sam ateizm[28]. Twierdził, że jakakolwiek próba stworzenia wspólnoty kosztem pojedynczej osoby byłaby całkowicie błędna i wynikałaby z niezrozumienia natury wspólnoty. Wskazywał na grozę antypersonalizmu i na niezgodność tych ideologii z katolicyzmem, jednocześnie potępiając liberalny indywidualizm[29]. Na antynazistowskie poglądy Dietricha wpłynął profesor, który początkowo kierował jego pracą habilitacyjną Friedrich Wilhelm Foerster. Ten otwierał oczy na niebezpieczeństwa pruskiego militaryzmu i groźbę, jaką kult bezwzględnej siły stanowi dla kręgosłupa moralnego Niemiec[30]. Dietrich znajdował się na czarnej liście nazistów[31]. Donosił na niego bezpośrednio Hitlerowi Franz von Papen[32].
Uważał, że hierarchowie Kościoła zbyt łagodnie potępiają narodowy socjalizm. Domagał się, aby biskupi w Niemczech bez jakichkolwiek kompromisów sprzeciwili się temu systemowi słowami non possumus, potępili wszystkie zbrodnie i przywrócili anatemę nałożoną na nazizm[7].
Gdy Hitler doszedł do władzy w 1933 roku, Dietrich wraz z żoną i synem uciekli do Wiednia. Tam, przy wsparciu kanclerza Engelberta Dollfussa założył i redagował antynazistowski tygodnik Der Christliche Ständestaat[33], za co został zaocznie skazany na śmierć przez nazistów. Otrzymywał liczne anonimowe listy, które były obelżywe i zawierały pogróżki. Sugerowano w nich nawet, że powinien być powieszony „na swoich własnych jelitach”[34]. Nazistowska propaganda przypisała mu określenie „Żyd Hildebrand”[35]. W roku 1935 został profesorem Uniwersytetu Wiedeńskiego. Podczas jego pierwszego wykładu miała miejsce gwałtowna demonstracja przeciwko jego osobie zorganizowana przez kadrę profesorską nawołującą, aby studenci przyszli z pałkami i pobili niechcianego Hildebranda. Podczas ponad trzydziestu miesięcy pracy Dietricha na uczelni pronazistowscy profesorowie mieli zwyczaj ostentacyjnie odwracać się i odmawiać podania mu ręki[36].
Gdy Hitler zajął Austrię w 1938 r., Hildebrand ponownie został zmuszony do ucieczki. Spędził jedenaście miesięcy w Szwajcarii, niedaleko Fryburga, do której mógł się udać dzięki dziedzicznemu obywatelstwu uzyskanemu przez dziadka[37]. Potem przeniósł się do Fiac we Francji, niedaleko Tuluzy, gdzie wykładał na Katolickim Uniwersytecie w Tuluzie. Gdy naziści najechali Francję w 1940 roku, zaczął się ukrywać, póki po wielu trudach i bohaterskiej pomocy Francuzów, m.in. Edmonda Micheleta, udało mu się zbiec wraz z żoną, synem i synową do Portugalii. Stamtąd udali się statkiem do Brazylii, a potem w 1940 do Nowego Jorku, gdzie Hildebrand podjął pracę wykładowcy filozofii na prywatnym jezuickim Uniwersytecie Fordham w Rose Hill, Bronx.
Dietrich von Hildebrand był pierwszym katolickim myślicielem, który publicznie bronił encykliki Pawła VI Humanae vitae przed bardzo nieprzychylną prasą[38].
Hildebrand przeszedł na emeryturę w 1960 i resztę życia spędził na pracy naukowej. Jest autorem kilkudziesięciu książek, napisanych zarówno po angielsku, jak i po niemiecku. Sprzeciwiał się otwarcie wielu sposobom implementacji postanowień II Soboru Watykańskiego, zwłaszcza w kwestii nowego rytu mszy. Z tego powodu promował wartość tradycyjnej mszy świętej i uczestnctwo w niej[39]. Był jednym z założycieli towarzystwa tradycjonalistów katolickich Una Voce America. Zmarł po długiej walce z chorobą. Po śmierci pierwszej żony Margarete Denck (umarła w 1957) od 1959 był żonaty z Alice von Hildebrand (ur. 1923, zm. 2022), która, podobnie jak on, była filozofem i teologiem.
Publikacje
- Marriage: The Mystery of Faithful Love, 1929.
- Metaphysics of Community, 1930.
- Actual Questions in the Light of Eternity, 1931.
- In Defense of Purity; an Analysis of the Catholic Ideals of Purity and Virginity, Longmans, Green and Co., 1931.
- The Essence of Philosophical Research and Knowledge, 1934.
- Liturgy and Personality, Longmans, 1943.
- Transformation in Christ, Longmans, 1948.
- Christian Ethics, McKay, 1952; wyd. późniejsze: Ethics, Franciscan Herald Press, Chicago 1973, s. 470.
- Fundamental Moral Attitudes, Longmans, 1950.
- The New Tower of Babel, P.J. Kenedy, 1953.
- True Morality and Its Counterfeits, z Alice Jourdain, McKay, 1955.
- Graven Images: Substitutes for True Morality, with Alice M. Jourdain, McKay, 1957.
- Mozart, Beethoven, Schubert, J. Habbel, 1961.
- Not as the World Gives; St. Francis’ Message to Laymen Today, Franciscan Herald Press, 1963.
- The Art of Living, with Alice von Hildebrand, Franciscan Herald Press, 1965.
- Humility: Wellspring of Virtue.
- Love, Marriage, and the Catholic Conscience: Understanding the Church’s Teachings on Birth Control.
- Man and Woman: Love & the Meaning of Intimacy, Franciscan Herald Press, 1966.
- Making Christ’s Peace a Part of Your Life.
- Morality and Situation Ethics, z A. Hildebrand, Franciscan Herald Press, Chicago 1966, s. 191.
- The Trojan Horse in the City of God: The Catholic Crisis Explained, Franciscan Herald Press, 1967.
- The encyclical Humanae vitae, a sign of contradiction; an essay on birth control and Catholic conscience, Franciscan Herald Press, 1969.
- Celibacy and the crisis of faith, Franciscan Herald Press, 1971.
- The Devastated Vineyard, 1973.
- What is Philosophy?, Franciscan Herald Press, 1973.
- Jaws of Death: Gate of Heaven, 1976.
- The Heart: an Analysis of Human and Divine Affectivity, Franciscan Herald Press, 1977.
Publikacje przetłumaczone na język polski
- Czym jest filozofia?, przeł. P. Mazanka, J. Sidorek, WAM, Kraków 2011, s. 232.
- Koń Trojański w Mieście Boga, Fronda, Warszawa 2013, s. 392.
- Liturgia a osobowość, przeł. M. Grabowska, Wydawnictwo M, Kraków 2014, s. 166.
- Metafizyka wspólnoty, przeł. J. Zychowicz, WAM, Kraków 2012, s. 256.
- Przemienienie w Chrystusie, przeł. J. Zychowicz, Znak, Kraków, 1982, s. 372.
- Serce. Rozważania o uczuciowości ludzkiej i uczuciowości Boga-Człowieka, przeł. J. Koźbiał, W drodze, Poznań 1985, s. 200.
- Spustoszona winnica, Fronda, Warszawa 2013, s. 288.
- Sztuka życia, Klub Książki Katolickiej, 2002.
- Małżeństwo, W drodze, Poznań 2017, ISBN 978-83-7906-132-7.
- Istota miłości, przeł. W. Paluchowski, Fronda, Warszawa 2021, s. 680.
Przypisy
- ↑ Hildebrand Dietrich, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2022-08-21] .
- ↑ Joseph Ratzinger: Przedmowa. W: Alice von Hildebrand: Dusza lwa. tłum. Jan Franczak. Warszawa-Ząbki: Fronda, 2008, s. 11.
- ↑ a b Hildebrand 2008 ↓, s. 20.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 27–28.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 62.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 56–57.
- ↑ a b Hildebrand 2008 ↓, s. 230.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 45.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 52.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 44.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 63.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 64.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 133.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 135.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 158.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 159.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 203–204.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 163.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 172.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 80.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 82–83.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 176.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 196.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 200.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 201.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 306.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 206–207.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 268.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 263.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 182.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 257.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 266.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 299.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 304.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 322.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 325–328.
- ↑ Hildebrand 2008 ↓, s. 21.
- ↑ Dietrich von Hildebrand: The Encyclical Humanae Vitae: A Sign of Contradiction. Chicago: Franciscan Herald Press, 1969. (ang.).
- ↑ Dietrich von Hildebrand: Der verwüstete Weinberg. Regensburg: Habbel, 1973. (niem.).
Bibliografia
- Alice von Hildebrand: Dusza lwa. tłum. Jan Franczak. Warszawa-Ząbki: Fronda, 2008. ISBN 978-83-60335-07-9.
Linki zewnętrzne
- Dietrich von Hildebrand Legacy Project (ang.)
- Dietrich von Hildebrand Institute. romanforum.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-01-15)]. (ang.)
- The International Academy of Philosophy (ang.)
- Autobiografia w CatholicAuthors.com (ang.)
- ISNI: 0000000109008971
- VIAF: 51810293
- LCCN: n50016606
- GND: 118704737
- NDL: 00459883
- BnF: 126130112
- SUDOC: 052458962
- SBN: SBLV053436
- NLA: 35584287
- NKC: jn20020130005
- BNE: XX1649236
- NTA: 068372140
- BIBSYS: 90584054
- CiNii: DA03917157
- Open Library: OL152394A
- PLWABN: 9810681104205606
- NUKAT: n96026104
- J9U: 987007310926605171
- CANTIC: a16324432
- LNB: 000039849
- NSK: 000081620
- CONOR: 60489059
- BLBNB: 000384189
- KRNLK: KAC201114960
- LIH: LNB:V*324327;=BH
- PWN: 3911688