Farman III
![]() Louis Paulhan w swoim Farmanie III nad Dominguez Field, Los Angeles 1910 r. | |||
Dane podstawowe | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Producent | Farman | ||
Konstruktor | Henry Farman | ||
Typ | dwupłat ze śmigłem pchającym | ||
Historia | |||
Data oblotu | kwiecień 1909 | ||
Dane techniczne | |||
Wymiary | |||
Dane operacyjne | |||
|
Farman III, znany też jako dwupłat Henry Farman 1909 – wczesny francuski samolot zaprojektowany i zbudowany przez Henriego Farmana[1][2] w 1909 r. Jego konstrukcja była tak szeroko kopiowana, że podobne samoloty były na ogół nazywane „Farmanami”.
Tło historyczne
Pierwszy samolot Henriego Farmana został kupiony przez braci Voisin w 1907 r. Wkrótce po swoim pierwszym locie Farman zaczął modyfikować i ulepszać konstrukcję maszyny, znanej wcześniej jako Farman I lub Voisin-Farman I. W 1908 r. Farman pokrył samolot na nowo powlekaną gumą tkaniną marki Continental i dodał boczne osłony, a maszyna zmieniła nazwę na Farman I-bis[3]. Naśladując lotne prototypy pilotowane przez Wilbura Wrighta w Le Mans w sierpniu 1908 r., Farman dopasował do samolotu lotki.
Bracia Voisin zbudowali inny samolot, nazwany Farman II, uwzględniając udoskonalenia konstrukcji Farmana. Sprzedali go później J.T.C. Moore-Brabazonow[4]i. Następnie Brabazonow sprowadził maszynę do Anglii, gdzie została nazwana Bird of Passage (Ptak Wędrowny). Ten epizod rozzłościł Farmana, przez co zerwał współpracę z braćmi Voisin na początku 1909 r. i zaczął konstruować samoloty samodzielnie.
Projekt i rozwój
Farman III był, podobnie jak konstrukcje braci Voisin, dwupłatem w układzie pchającym o równej rozpiętości skrzydeł z pojedynczym sterem wysokości umieszczonym z przodu i podwójnymi poziomymi powierzchniami sterowymi na ogonie, zamocowanymi na dźwigarach. Farman w swoim projekcie zrezygnował z krytej gondoli pilota, do której w konstrukcjach braci Voisin przymocowany był też statecznik poziomy; zamiast tego statecznik trzymał się na dwóch zbieżnych dźwigarach. Kontrolę poprzeczną zapewniały lotki na wszystkich, górnych i dolnych skrzydłach. Podwozie też znacznie się różniło: zamiast pary kół była para płóz, na których było zamontowane po parze resorowanych liną do bungee kół, hamowanych za pomocą promieniowych prętów. Podczas pierwszego lotu w kwietniu 1909 roku samolot miał pionowe, nieruchome powierzchnie, które utrzymywały na krawędziach spływu podwójny statecznik pionowy i lotki o bardzo dużej cięciwie. Płatowiec był wykonany z drewna, głównie jesionowego, a jego elementy połączono aluminiowymi panewkami. Skrzydła i ogon składały się z wręg i dwóch dźwigarów schowanych w osłonach i były pokryte pojedynczą warstwą materiału. Gdy samolot pojawił się w sierpniu w Reims, zdemontowano pionowe, nieruchome powierzchnie, a lotki zamieniono na mniejsze. Do napędu początkowo używano czterocylindrowego, chłodzonego wodą silnika rzędowego firmy Vivinus o mocy 50 KM (37 kW)[2]. Gdy samolot był na Grande Semaine d'Aviation w Reims, Farman wymienił napęd na nowy i bardziej niezawodny silnik rotacyjny Gnome Omega o mocy 50 KM (37 kW), co przyczyniło się do jego sukcesu podczas tego wydarzenia. Samolot podczas zapisu miał silnik Vivinusa i niektórzy zawodnicy próbowali go zdyskwalifikować z powodu wymiany jednostki napędowej w ostatniej chwili. W seryjnych samolotach montowano różne silniki, w tym Gnome i chłodzony wodą E.N.V. w układzie V-8[5]. W 1910 r. zmodyfikowano projekt przez dodanie statecznika poziomego na górnym płacie ogona[6].
Farman III miał ogromny wpływ na projekty europejskich samolotów, zwłaszcza angielskich. Rysunki i szczegóły budowy samolotu opublikowano w Anglii w tygodniku „Flight”[7] i był tak szeroko kopiowany, że jego układ zaczęło nazywać „typem Farmana”. Wśród tych maszyn był Bristol Boxkite, Short S27 i Howard Wright 1910 Biplane. Ten pierwszy był tak podobny do pierwowzoru, że Farman rozważał proces sądowy[8].
Farman osiągnął sukces komercyjny i sprzedano wiele egzemplarzy tego samolotu. Farman III był też budowany w Niemczech przez Albatros Flugzeugwerke w Johannistalu jako Albatros F-2.
Wersje
- Typ de Course
Wyścigowa wersja była wyprodukowana w 1910 r. Miała jednopłatowy ogon i mniejszą rozpiętość skrzydeł, wynoszącą w przypadku górnego skrzydła 8,5 m[5].
- dwupłat 1910 Michelin Cup
Zaprojektowana w celu próby wygrania długodystansowego wyścigu 1910 Michelin Cup; ten samolot miał tę samą podstawową konfigurację, ale górne skrzydło było dłuższe o 2,5 m, co dawało całkowitą powierzchnię skrzydeł 70 m², samolot miał też gondolę chroniącą pilota przed zimnem. Lotki były zamontowane tylko na górnym skrzydle, a zbiorniki paliwa i oleju powiększono do odpowiednio 104 kg i 36 kg, co dało mu czas lotu 12 h[9].
Historia eksploatacji
Jeden z pierwszych egzemplarzy został kupiony przez Rogera Sommera, który dwa miesiące po tym, jak nauczył się latać, pobił rekord Francji w długotrwałości lotu, wynoszący 1 h 50 min, ustanowiony 1 sierpnia 1909 r.[10]; tydzień później Sommer odbył lot trwający 2 h 27 min 15 s.; mógłby być zakwalifikowany jako nowy rekord świata, gdyby był oficjalnie obserwowany. Później Sommer zaczął produkować samoloty, a jego pierwszy projekt wywodził się z konstrukcji Farmana.
Wyczyn Sommera został łatwo pobity przez Farmana podczas Grande Semaine d'Aviation nad Rheims jeszcze w tym samym miesiącu, 27 sierpnia, gdzie wygrał nagrodę za lot o długości 180 km w zaledwie 3 godziny 5 minut. Farman wygrał też nagrodę za przewiezienie pasażera i zajął drugie miejsce w konkursie na wysokość lotu[11].
Dwa egzemplarze wzięły udział w zlocie w Blackpool we wrześniu 1909 r., jeden pilotowany przez Farmana, a drugi przez Louisa Paulhana, zajmując pierwsze i trzecie miejsce w locie dystansowym oraz pierwszą i drugą nagrodę w konkurencji prędkościowej[12], a pod koniec października 1909 r. Paulhan wykonał swoim farmanem pierwszy lot pokazowy w Brooklands, który był oglądany przez dwudziestotysięczny tłum. Na początku 1910 r. Paulhan przybył do Ameryki, żeby wziąć udział w zlocie; wziął ze sobą jednopłat Blériot XI i farmana. Podczas lotu farmanem, 12 stycznia ustanowił rekord wysokości lotu: 1258 m[13].
3 listopada Farman pilotował swoją maszynę podczas zwycięskiego lotu na odległość 232 km w czasie 4 h 17 min i 53 s. na International Michelin Cup w Mourmelon[14]. W kwietniu 1910 r., lecąc Farmanem III, Paulhan wygrał wyścig z Londynu do Manchesteru, rywalizując z Claude'em Grahame'em-White'em, który też leciał farmanem. Ten typ był powszechnie używany jako samolot treningowy. Od początku 1911 r. Aéro-Club de France wydał 354 licencje pilota, z czego 81 były zdobyte na Farmanie III; więcej, bo 83, tylko na jednopłatowcu Blériota[15].
Podczas wojen bałkańskich armia grecka używała do rozpoznania siedmiu egzemplarzy Farmana III[16].
Różnice między Farmanem III a dwupłatem Maurice'a Farmana
Brat Henry’ego Farmana, Maurice, w 1909 roku[17] skonstruował własny dwupłatowiec, który pierwszy raz wzbił się w powietrze w lutym[18]. Obie maszyny wywodziły się z dwupłatu Voisina z 1907 r., wszystkie miały podobne konfiguracje. W przeciwieństwie do samolotu Maurice’a, konstrukcja Henry’ego nie miała gondoli dla pilota ani liniowego silnika Renault[17]. Maurice i Henry zaczęli ściśle współpracować w 1912 roku[19].
Dane techniczne (standardowa wersja z 1909 r.)
Dane z[20]
Ogólna charakterystyka
- Załoga: 1
- Pasażerowie: 1
- Długość: 12 m
- Rozpiętość skrzydeł: 10 m
- Wysokość: 3,5 m
- Powierzchnia skrzydeł: 40 m²
- Maksymalna masa: 550 kg
- Napęd: 1 × Gnome Omega siedmiocylindrowy silnik rotacyjny, 37 kW (50 KM)
Osiągi
- Prędkość maksymalna: 60 km/h
Przypisy
- ↑ Monash University: Hargrave Histories – Henry Farman History and photos
- ↑ a b Henry Farman's "No.3" Biplane Flight, 24 April 1909, s. 235.
- ↑ Opdycke 1999, s. 264.
- ↑ "Brab's" First Flights, Flight, 28 May 1964, s. 895.
- ↑ a b H. Farman, „l'Aérophile (po francusku)”, 15 lipca 1910 .
- ↑ „Fore and Aft Elevators” Flight 19 marca 1910
- ↑ Drawing of Farman Biplane, „Flight”, 26 października 1909 .
- ↑ C.H. Barnes, Bristol Aircraft since 1910, Londyn: Putnam, 1964, s. 47.
- ↑ Le Biplan H.Farman Type „Coupe Michelin 1910”, „l'Aérophile (po francusku)”, 1 stycznia 1911 .
- ↑ Sommer the Record-Breaker, „Flight”, 7 sierpnia 1909 .
- ↑ Tabulated Performances &c at Rheims Meeting, „Flight”, 4 września 1909 .
- ↑ Blackpool Flight Meeting, „Flight”, 30 października 1909 .
- ↑ Paulhan flies 4,126 Feet High, „Flight”, 15 stycznia 1910 .
- ↑ Les Grandes Épreuves de Fin 1910, „l'Aérophile”, 15 stycznia 1910 .
- ↑ Liste Alphabétique des Pilotes-Aviateurs, „l'Aérophile”, 15 stycznia 1911 .
- ↑ Aviation in war, „Flight”, 25 stycznia 1913 .
- ↑ a b The Maurice Farman Biplane, „Flight”, 13 lutego 1909 .
- ↑ Maurice Farman Flies, „Flight”, 6 lutego 1909 .
- ↑ HenryH. Villard HenryH., Contact! The Story of the Early Aviators, ISBN 978-0-486-42327-2 .
- ↑ Orbis 1985, s. 1734.
Bibliografia
- Leonard E. Opdycke: French Aeroplanes Before the Great War. Atglen, PA: Schiffer 1999, ISBN 0-7643-0752-5.
- Michael J.H. Taylor: Jane's Encyclopedia of Aviation. Londyn: Studio Editions, 1989.
- Illustrated Encyclopedia of Aircraft. Orbis Publishing, (Part Work 1982–1985).
Linki zewnętrzne
- The use of Henri Farman III in Greece
- Britannica: topic/Farman-III