Feliks Jusupow
![]() | |||
książę | |||
Dynastia | Jusupowowie | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 11 marca?/23 marca 1887 | ||
Data i miejsce śmierci | 27 września 1967 | ||
Ojciec | Feliks Feliksowicz Sumarokow-Elston | ||
Matka | Zinaida Jusupow | ||
Żona | Irina Aleksandrowna Romanowa | ||
Dzieci | Irina Szeremietiew | ||
|
Feliks Feliksowicz Jusupow (ros. Фéликс Фéликсович Юсýпов) (ur. 11 marca?/23 marca 1887 w Sankt Petersburgu, zm. 27 września 1967 w Paryżu) – rosyjski arystokrata, książę, hrabia Sumarokow-Elston, znany z udziału w zabójstwie Grigorija Rasputina. Autor książek wspomnieniowych „Koniec Rasputina” (1927) oraz „Wspomnienia” (1953).
Życiorys
Urodził się w Pałacu Jusupowów w Sankt Petersburgu, jako młodszy syn hrabiego Feliksa Feliksowicza Sumarokow-Elston oraz księżnej Zinaidy Jusupowej. Jego matka była córką ostatniego męskiego przedstawiciela rodziny Jusupow. Aby nie dopuścić do wymarcia rodu, za zgodą cara w 1885 roku hrabia Sumarokow-Elston przyjął nazwisko żony. Jusupowie byli najbogatszym rodem w Rosji, nie dorównywała im nawet panująca rodzina Romanowów. Swój majątek pomnażali przez kilka pokoleń. Posiadali cztery pałace w Sankt Petersburgu, trzy pałace w Moskwie, 37 posiadłości w różnych częściach Cesarstwa, kopalnie węgla i rud żelaza, posiadłości ziemskie oraz fabryki, młyny zbożowe oraz pola naftowe[1].
Ukończył prywatne Gimnazjum Gurewicza. Po śmierci starszego brata Mikołaja w pojedynku z hrabią Arwidem Manteuffelem, stał się w 1908 roku jedynym spadkobiercą majątku Jusupów. W latach 1909–1913 studiował na Uniwersytecie Oksfordzkim[2], gdzie przynależał do Klubu Bullingdona.
Po powrocie do Rosji 22 lutego 1914 roku poślubił księżną krwi imperatorskiej Irinę Aleksandrowną Romanową. Z tego związku urodziło się jedyne dziecko Jusupowa - Irina. Para młoda odbyła podróż poślubną, odwiedzając Kair, Jerozolimę, Londyn oraz Bad Kissingen, gdzie przebywali w tym czasie jego rodzice. Po wybuchu I wojny światowej przebywali w Berlinie, gdzie jako poddani rosyjscy zostali zatrzymani. Irina prosiła o pomoc swoją krewną Cecylię Mecklenburg-Schwerin, aby ta interweniowała w sprawie ich powrotu do Rosji u swojego teścia, cesarza Wilhelma II. Cesarz odmówił, lecz w zamian zaoferował możliwość wyboru kraju, w którym mogliby spędzić wojnę. Wkrótce potem udało mu się przedostać do neutralnej Danii, skąd wyjechał do Finlandii i Petersburga[3].
Po powrocie do kraju uniknął poboru do wojska, ponieważ był jedynym synem w rodzinie, zaczął więc organizować szpital w jednym ze skrzydeł swojego pałacu nad rzeką Mojką. Pracując w szpitalu, w 1916 roku postanowił odbyć roczny kurs oficerski w Korpusie Paziów, a następnie rozpocząć służbę wojskową[4].
To właśnie w pałacu Jusupowów w Petersburgu dokonano zabójstwa Rasputina. Caryca Aleksandra Fiodorowna domagała się natychmiastowej egzekucji księcia bez procesu, lecz ten uniknął kary; został jedynie osadzony w areszcie domowym w swym majątku w obwodzie biełgorodzkim[5]. Po rewolucji lutowej wrócił na krótko do Petersburga i zabrał część majątku, w tym biżuterię i dwa obrazy Rembrandta[6]. Następnie wraz z rodziną wyjechał na Krym, skąd w 1919 roku na pokładzie brytyjskiego okrętu HMS Marlborough popłynęli z Jałty na Maltę[3]. Stamtąd przez Włochy i Francję dotarli do Wielkiej Brytanii. W 1920 roku wrócili do Francji, gdzie spędzili resztę życia.
Na emigracji Jusupowowie założyli dom mody IRFE, który przestał istnieć w 1929 roku w czasach wielkiego kryzysu. W 1932 roku Feliks pozwał w angielskim sądzie wytwórnię Metro-Goldwyn-Mayer za przedstawienie w złym świetle jego żony Iriny w filmie Ostatnia cesarzowa[3]. W wygranym procesie w 1934 roku Jusupowowie otrzymali wówczas sumę aż 25 tysięcy funtów odszkodowania, przeliczając to na wartość dzisiejszych pieniędzy to ponad (2,2 mln funtów) W czasie II wojny światowej książę odmówił poparcia nazistów oraz powrotu do ZSRR[7]. Para książęca spędziła ze sobą całe życie, żyjąc w dostatku do końca swoich dni. Feliks Jusupow zmarł w 1967 roku i został pochowany na rosyjskim cmentarzu w Sainte-Geneviève-des-Bois. Jego żona zmarła w 1970 roku[3].
Przypisy
- ↑ The Yusupovs' Palace. [dostęp 2018-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-04)]. (ang.).
- ↑ Christopher Danzinger: The Oxford alumnus who helped to assassinate Rasputin. oxfordtoday.ox.ac.uk. [dostęp 2018-01-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-03-14)]. (ang.).
- ↑ a b c d Greg King: The Man Who Killed Rasputin: Prince Felix Youssoupov and the Murder That Helped Bring Down the Russian Empire. Citadel, 1998. ISBN 978-2280045827.
- ↑ Ronald C. Moe: Prelude to the Revolution: The Murder of Rasputin. Aventine Press, 2011. ISBN 978-1593307110.
- ↑ Дворцовый комплекс Юсуповых в Ракитном. [dostęp 2018-01-05]. (ros.).
- ↑ Portrait of a Lady with an Ostrich-Feather Fan. [dostęp 2018-01-05]. (ang.).
- ↑ John Curtis Perry: The Flight Of The Romanovs: A Family Saga. Basic Books, 2001. ISBN 978-0465024636.
Linki zewnętrzne
- Utracony splendor - autobiografia Jusupowa do 1919 r.. alexanderpalace.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-09)].
- ISNI: 0000000107997331
- VIAF: 44333495
- ULAN: 500709260
- LCCN: no89005085
- GND: 118963694
- NDL: 00517109
- LIBRIS: 64jlmfdq5379cmq
- BnF: 12136315j
- SUDOC: 029816726
- NLA: 35410329
- NKC: js20010125048
- BNE: XX1322458
- NTA: 093237057
- BIBSYS: 90563609
- CiNii: DA07841115
- Open Library: OL6249587A, OL4289349A
- PLWABN: 9810560779405606
- NUKAT: n01096766
- J9U: 987007281602605171
- PWN: 3918690
- Britannica: biography/Feliks-Yusupov
- SNL: Feliks_Feliksovitsj_Jusupov