Franciszek Orawiec
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 11 listopada 1896 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | wiosna 1940 | ||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1914–1940 | ||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | 1 Pułk Strzelców Podhalańskich | ||
Stanowiska | dowódca kompanii | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Franciszek Orawiec (ur. 11 listopada 1896 w Poroninie, zm. wiosną 1940 w Katyniu) – major piechoty Wojska Polskiego, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Urodził się 11 listopada 1896 w Poroninie, w rodzinie Jakuba ps. „Dewaj” i pochodzącej z Zakopanego Bronisławy z Łukaszczyków[1]. Pochodził z rodu Orawców, jednego z najstarszych i najbardziej zasłużonych w Poroninie. Miał sześcioro rodzeństwa: Helenę, Marię, Anielę (1898–1954), działaczkę kulturalną, poetkę, nowelistkę oraz Ludwikę i bliźniaki Bronisława i Bronisławę[2]. Był kuzynem Franciszka Łukaszczyka. Podobnie jak reszta rodzeństwa, otrzymał od ojca dom, położony w Orawcowej Grapie, jednak zainteresował się bliżej wojskiem. Podczas nauki w nowotarskim gimnazjum wstąpił do 55. Drużyny Strzeleckiej, a wraz z nią w czasie I wojny światowej walczył Legionach Polskich[3]. 15 marca 1915 złożył przedwczesny (wojenny) egzamin dojrzałości[4]. W 1918 został mianowany podporucznikiem.
Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę został przydzielony do 1 pułku Strzelców Podhalańskich, następnie do 2 pułku Strzelców Podhalańskich, a w jego szeregach walczył podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919–1921 jako dowódca 4 kompanii. Za okazane męstwo i brawurę został odznaczony Krzyżem Walecznych. Po zakończeniu wojny wraz z 2 pspodh. został skierowany do garnizonu pułku w Sanoku. W 1921 ukończył Dywizyjne Centrum Wyszkolenia w Krakowie. W 1922 został awansowany na stopień porucznika piechoty ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919[5], a później awansowany na stopień kapitana ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923[6][7]. W latach 20. nadal służył w 2 pułku Strzelców Podhalańskich[8][9][10].
26 czerwca 1922 w Sanoku ożenił się z Marią Władysławą Beksińską (ur. 18 listopada 1899)[1][11][12][13], córką miejscowego architekta miejskiego, inż. Władysława Beksińskiego[14][15]. Młoda para otrzymała jako wiano połowę kamienicy przy ul. Jana III Sobieskiego w Sanoku[16] (jej właścicielką pozostawała Maria Władysława, a po 1945 Jerzy Orawiec[17]), jednak oboje zamieszkali w Poroninie[18], gdzie prowadzili pensjonat[19]. W 1929 Franciszek Orawiec był ojcem chrzestnym bratanka Marii Władysławy, Zdzisława Beksińskiego, późniejszego artysty malarza[20].
Po ośmiu latach, w 1930 przeniósł się do Zakopanego, gdzie objął funkcję komendanta Szkoły Wysokogórskiej. Został awansowany na stopień majora piechoty ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1931[21]. 23 marca 1932 roku został przeniesiony z 57 pułku piechoty wielkopolskiej do 7 Okręgowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego przy Dowództwie Okręgu Korpusu Nr VII w Poznaniu[22][23]. W czerwcu 1934 roku został przeniesiony do Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego w Warszawie na stanowisko szefa sztabu Głównej Komendy Związku Strzeleckiego[24][25][26]. Według stanu z marca 1939 był oficerem do zleceń w Państwowym Urzędzie Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego[27]. Według późniejszej relacji rodziny, w sierpniu 1939 miał być awansowany na stopień podpułkownika, lecz uroczystość nadania stopnia uniemożliwił wybuch wojny[2].
Z relacji podporucznika rezerwy piechoty Walentego Lubienieckiego wynika, że w nocy z 5 na 6 września 1939 wyjechał z Warszawy transportem kolejowym razem z majorem Orawcem. 9 września przyjechali na stację Trawniki, następnie przez Brody udali się do Kopyczyniec. 14 września wyjechali podwodami z Kopyczyniec do Probużnej i dalej na południe do Jezierzan. 16 września porucznik Lubieniecki otrzymał od majora Orawca rozkaz udania się do Borszczowa po amunicję i benzynę. Wówczas po raz ostatni widział majora. Następnego dnia Borszczów został zajęty przez Armię Czerwoną[28]. Relacja porucznika Lubienieckiego stoi w sprzeczności z informacją podana przez Barbarę Stanisławczyk, jakoby major Orawiec dostał się do niewoli niemieckiej, po czym wraz z grupą oficerów został wymieniony przez Niemców i trafił w ręce Sowietów[25]. Był więziony w obozie w Kozielsku[29]. W tym czasie przesłał do żony Marii Władysławy trzy listy, z których jeden z 27 listopada 1939 zachował się[30][31][32]. Wiosną 1940 został przetransportowany do Katynia i rozstrzelany przez funkcjonariuszy Obwodowego Zarządu NKWD w Smoleńsku oraz pracowników NKWD przybyłych z Moskwy na mocy decyzji Biura Politycznego KC WKP(b) z 5 marca 1940. Został pochowany na terenie otwartego 28 lipca 2000 Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu.
Z żoną Marią Władysławą miał córkę (zmarła na początku maja 1924 tuż po urodzeniu)[33], syna Jerzego (ur. 30 października 1935). Maria Władysława Orawiec była urzędniczką starostwa powiatowego w Sanoku[12], zmarła tamże 9 grudnia 1947[14] w wyniku wycieńczenia pobytem w obozie niemieckim po powstaniu warszawskim. Ich syna Jerzego adoptowała wówczas siostra Franciszka Orawca, Aniela Gut-Stapińska[34][35]. Jerzy Orawiec był aktorem i reżyserem filmów dokumentalnych[36][37] (zm. 1990)[38]. Franciszek Orawiec był stryjem Bronisławy Orawiec-Löffler, która udając się po raz pierwszy do Katynia z zamiarem oddania mu hołdu 10 kwietnia 2010 zginęła w katastrofie lotniczej w Smoleńsku[39].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Niepodległości (13 kwietnia 1931)[40]
- Krzyż Walecznych
- Złoty Krzyż Zasługi (19 marca 1936)[41][42]
- Srebrny Krzyż Zasługi (16 marca 1928)[43]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
- Odznaka za Rany i Kontuzje[44]
- Krzyż Oficerski Orderu Białej Róży Finlandii (Finlandia, 1937)[45]
- Krzyż Zasługi Obrońców (Republika Łotewska, 1937)[46]
- Order Krzyża Orła III klasy (Estonia, 1936)[47][48]
Upamiętnienie
Minister Obrony Narodowej decyzją Nr 439/MON z 5 października 2007 awansował go pośmiertnie na stopień podpułkownika[49][50]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
W ramach akcji „Katyń... pamiętamy” / „Katyń... Ocalić od zapomnienia” w Dąbrowie Górniczej przy ulicy Granicznej 21 został zasadzony Dąb Pamięci honorujący Franciszka Orawca.
Nazwisko majora Franciszka Orawca umieszczone jest na symbolicznym grobie ofiar Katynia i Charkowa znajdującym się na zakopiańskim Cmentarzu na Pęksowym Brzyzku. Mogiła Katyńska została odsłonięta 28 kwietnia 1990[51].
Zobacz też
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu
Przypisy
- ↑ a b Księga małżeństw (1912–1924). Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku. s. 132 (poz. 45).
- ↑ a b Stanisławczyk 2011 ↓, s. 236-238.
- ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 241.
- ↑ Absolwenci C.K. Gimnazjum 1914–1915. goszczynski.nowytarg.pl. [dostęp 2014-07-12].
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 426.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 367.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 204.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 379.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 328.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 102.
- ↑ Indeks do Ksiąg Zaślubionych Parafii Przemienienia Pańskiego w Sanoku od roku 1911. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 125 (Tom J, poz. 45).
- ↑ a b Księga przynależnych do gminy Królewskiego Wolnego Miasta Sanoka. s. 370 (poz. 93).
- ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 242.
- ↑ a b Księga Zmarłych 1959–1975 Sanok. Sanok: Parafia Przemienienia Pańskiego w Sanoku, s. 282 (poz. 193).
- ↑ Bronisława Orawiec-Loffler. wyborcza.pl, 11 kwietnia 2010. [dostęp 2013-12-24].
- ↑ Beksińscy 2014 ↓, s. 16.
- ↑ Kamienica 2013 ↓, s. 93, 98.
- ↑ Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009, s. 114. ISBN 978-83-61043-09-6.
- ↑ Beksińscy 2014 ↓, s. 14.
- ↑ Edward Zając: Sanockie biografie. Sanok: Oficyna Wydawnicza Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Grzegorza z Sanoka w Sanoku, 2009, s. 116. ISBN 978-83-61043-09-6.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 39.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 230.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 471.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 154.
- ↑ a b Stanisławczyk 2011 ↓, s. 233.
- ↑ Kronika polityczna. Delegacja „Strzelca” u premjera. „Kurier Warszawski”, s. 4, Nr 180 z 3 lipca 1936.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 444-445.
- ↑ Walenty Lubieniecki, Załącznik do zeszytu ewidencyjnego, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. B.I.92b, s. 58-60.
- ↑ Andrzej Leszek Szcześniak: Katyń. Lista ofiar i zaginionych jeńców obozów Kozielsk, Ostaszków, Starobielsk. Warszawa: Alfa, 1989, s. 237. ISBN 83-7001-294-9.
- ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 234-236.
- ↑ Listy katyniaków. Franciszek Orawiec. katyn.ipn.gov.pl. [dostęp 2017-03-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-23)].
- ↑ Będę tam wracać. tygodnik.onet.pl, 12 października 2010. [dostęp 2013-12-24].
- ↑ Księga zmarłych i pochowanych w Sanoku na cmentarzu przy ul. Rymanowskiej i Matejki od 1895 do 1952 r. Sanok. s. 194 (poz. 2888).
- ↑ Jerzy Orawiec. imdb.com. [dostęp 2013-12-24]. (ang.).
- ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 242, 247.
- ↑ Jerzy Orawiec. filmweb.pl. [dostęp 2013-12-24].
- ↑ Jerzy Orawiec. filmpolski.pl. [dostęp 2013-12-24].
- ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 248.
- ↑ Stanisławczyk 2011 ↓, s. 258.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 87, poz. 137 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 66, poz. 131 „za zasługi na polu wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego”.
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 1, s. 2, 19 marca 1936.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 89 „za zasługi na polu rozwoju sportu w wojsku”.
- ↑ Na podstawie fotografii Plik:Franciszek Orawiec 2.JPG
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 38, 11 listopada 1937.
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. Zezwolenie na przyjęcie i noszenie orderów. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 39, 11 listopada 1937.
- ↑ Eesti tänab 1919–2000, Tallinn: Eesti Vabariigi Riigikantselei, 2000, ISBN 9985-60-778-3 [dostęp 2014-10-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-08-27] (est.).
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 20, 11 listopada 1936.
- ↑ Lista osób zamordowanych w Katyniu, Charkowie, Twerze, i Miednoje mianowanych pośmiertnie na kolejne stopnie. policja.pl. [dostęp 2014-03-19].
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ MaciejM. Pinkwart MaciejM., Cmentarz na Pęksowym Brzyzku. Przewodnik Cmentarz na Pęksowym Brzyzku, Olszanica: BOSZ, 2007, ISBN 978-83-89747-99-0 .
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. (Biogramy 4406 jeńców). Praca zbiorowa. Zespół: Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach, pod kierunkiem Marka Tarczyńskiego. Wydawca: Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa. Warszawa 2000, ISBN 83-905590-7-2, s. 448.
- Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego: Katyń. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, 2000. s. 528. [dostęp 2016-11-10].
- Wykaz Legionistów Polskich 1914–1918. Franciszek Orawiec. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2017-04-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-04-11)].
- Franciszek Orawiec. Stowarzyszenie Parafiada. [dostęp 2018-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-07-01)].
- Lista osób z Podhala i Suchej Beskidzkiej zamordowanych w Katyniu, Podhalański Serwis Informacyjny – Watra, dostęp: 23.04.2010
- Listy Franciszka Orawca wysłane z Katynia do rodziny opublikowane na stronie IPN. katyn.ipn.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-23)].
- Stanisław Dobrowolski: Kamienica. Edelheitowie – Trendotowie – Jankowscy w Sanoku. Krosno – Sanok: Ruthenus, 2013. ISBN 978-83-7530-234-9.
- Magdalena Grzebałkowska: Beksińscy. Portret podwójny. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 2014. ISBN 978-83-240-2874-0.
- Barbara Stanisławczyk: Ostatni krzyk. Od Katynia do Smoleńska historie dramatów i miłości. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2011. ISBN 978-83-7510-814-9.