Gjirokastёr
Widok na miasto | |||
| |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Obwód | |||
Okręg | |||
Wysokość | 300 m n.p.m. | ||
Populacja (2003) • liczba ludności |
| ||
Nr kierunkowy | 084 | ||
Kod pocztowy | 6001-6003 | ||
Tablice rejestracyjne | GJ | ||
Położenie na mapie Albanii ![]() | |||
![]() | |||
| |||
| |||
Strona internetowa |
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |
![]() | |
Państwo |
|
---|---|
Typ | kulturowy |
Spełniane kryterium | III, IV |
Numer ref. | 569 |
Region[b] | Europa i Ameryka Północna |
Historia wpisania na listę | |
Wpisanie na listę | 2005 |
Dokonane zmiany | 2008 |
Gjirokastёr, Gjirokastra (gr. Αργυρόκαστρο, Arjirókastro, pol. rzadko: Dżirokastra[1]) – miasto w południowej Albanii w okręgu Gjirokastёr. Miasto jest jednym z dwóch albańskich (oprócz Beratu) miast-muzeów. Zawdzięcza to między innymi kamiennym domkom starówki, które są pokryte szarymi łupkami. Liczne uliczki są bardzo strome, dlatego też Gjirokastёr zwana jest "Miastem Tysiąca Schodów". W 2005 roku miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W 2008 roku wpis rozszerzono o miasto Berat.
Nazwa Gjirokastёr wywodzi się z języka greckiego. Za czasów panowania bizantyńskiego, w XIII w. miasto nosiło nazwę Argyropolis („Srebrne Miasto”) lub Argyrokastron („Srebrna Twierdza”). Sami Albańczycy uważają, iż właściwe wyjaśnienie nazwy wiązać należy ze starożytnym iliryjskim plemieniem Argyrów, które w starożytności zamieszkiwało te tereny.
Nad miastem góruje stara, średniowieczna twierdza, rozbudowana przez Turków osmańskich. Niegdyś w podziemiach twierdzy mieściło się więzienie dla więźniów politycznych.
Gjirokastёr jest rodzinnym miastem najbardziej znanego na świecie pisarza albańskiego – Ismaila Kadare. W mieście tym rozgrywa się akcja kilku jego powieści, w tym Kronika ne gurë (Kronika w kamieniu).
Urodził się tutaj również Enver Hoxha, przywódca komunistycznej Albanii w latach 1944-85.
Historia
Skała zamkowa, która dominuje nad całą doliną, została zasiedlona prawdopodobnie w III wieku p.n.e. Miejsce to zostało po raz pierwszy ufortyfikowane murami w VI wieku, kiedy inne miejsca w dolinie Drino, takie jak Antigoneia, powoli traciły na znaczeniu.
Pierwsza pisemna wzmianka o Argyrokastro pochodzi z 1336 roku i była to wtedy część Cesarstwa Bizantyjskiego. W międzyczasie wokół zamku powoli formowała się osada. W 1417 Gjirokastra została zdobyta przez armię Turków Osmańskich i pod ich władzą pozostawało nominalnie do XX wieku. Dominującą rodziną w regionie pozostała jednak rodzina Zenevisi, którzy wkrótce po podboju tureckim przeszła na islam. Mimo okupacji tureckiej pod koniec XVI wieku chrześcijanie nadal stanowili większość w mieście. W 1583 r. naliczono prawie 80 gospodarstw muzułmańskich i jeszcze ponad 230 chrześcijańskich. W XVII wieku stosunki te uległy odwróceniu. W 1419 roku Turcy ogłosili Gjirokastrę stolicą sandżaku Albanii. W 1466 roku miasto utraciło tę funkcję na rzecz Beratu. W 1432 r. Doszło do antyosmańskiego powstania ludowego, które w następnym roku stłumił Turahan Bey.
Według ksiąg podatkowych z lat 1431/32, Argiri, jak nazywano miasto po turecku, liczyło łącznie 163 domy. W 1583 r. naliczono już 434 domy. Choć miasto w 1466 roku utraciło status głównego miasta sandżaku na rzecz Beratu, pozostało siedzibą administracji (kadi). W 1670 roku osmański podróżnik Evliya Çelebi naliczył w mieście ponad 2000 domów. W 1811 r. albański możnowładca Ali Pasza z Tepeleny włączył miasto do terytorium znajdującego się pod jego kontrolą, aż do czasu, gdy sułtan Mahmud II odbił Gjirokastrę w 1822 r.. Za panowania Ali Paszy zamek znacznie rozbudowano, wybudowano także dziesięciokilometrowy akwedukt.
Po upadku Imperium Osmańskiego miasto, podobnie jak cały północny Epiru, było przedmiotem zaciekłych sporów między Albanią a Grecją. W 1914 r. mniejszość grecka z południowej Albanii właśnie w Gjirokastrze ogłosiła niepodległość Autonomicznej Republiki Północnego Epiru, ale inicjatywa ta zakończyła się niepowodzeniem i w 1925 roku Grecja wycofała wszelkie roszczenia terytorialne wobec Albanii.
Po włoskiej inwazji na Albanię w kwietniu 1939 r. w Gjirokastrze stacjonowały wojska włoskie. Włosi w październiku 1940 roku rozpoczęli wojnę grecko-włoską. Po początkowych włoskich sukcesach Grecy rozpoczęli kontrofensywę i na początku grudnia 1940 roku zajęli Gjirokastrę. W kwietniu 1941 r. sytuacja się odwróciła, gdy Wehrmacht zajął Grecję podczas kampanii bałkańskiej i Gjirokastra pozostawała w rękach Włochów do 1943 r. Po po kapitulacji Włoch we wrześniu 1943 r. Gijokastra została zajęta przez niemiecki Wehrmacht. Podczas II wojny światowej miasto zostało zaatakowane także z powietrza, w wyniku bombardowań życie straciło wiele osób. Po dojściu komunistów do władzy urodzony w Gjirokastrze przywódca Enver Hodża (1908–1985) pod koniec wojny proklamował Albańską Republikę Ludowo-Socjalistyczną.
W socjalistycznej historii miasta rozpoczęła się industrializacja, ale w 1961 r. rząd komunistyczny ogłosił je „miastem-muzeum" i w rezultacie pejzaż miejski uniknął radykalnych zmian. W mieście znajdowało się więzienie polityczne.
Od upadku reżimu komunistycznego na początku lat 90. miasto boryka się z nasiloną emigracją. W szczególności kraj opuściło ludność pochodzenia greckiego, ale także wielu etnicznych Albańczyków. Niepokoje antyrządowe w 1997 r. były szczególnie gwałtowne w Gjirokastrze.
W 2005 roku UNESCO wpisało historyczne centrum Gjirokastry na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Galeria
- Widok z zamku
-
- Wieża Zegarowa na zamku
-
- Muzeum Etnograficzne (Dom rodzinny dyktatora Envera Hodży)
-
-
- Centrum miasta
- Meczet Teqe
- Meczet Bazarowy
- Tradycyjny dom
- Cerkiew prawosławna
- Monastyr bizantyjski
Wzrost liczby ludności
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/pl/timeline/0tvco5pdorncgavvtwgn7e8x1t3aynw.png)
Przypisy
- ↑ Polski Komitet ds. UNESCO. Albania. [dostęp 2011-02-18].
Bibliografia
- D.Hall, Albania and the Albanians, New York 1994.
- p
- d
- e
Kulturowe | |
---|---|
Przyrodnicze | |
Kulturowe i przyrodnicze |
- PWN: 3905693
- Britannica: place/Gjirokaster
- БРЭ: 6040845
- SNL: Gjirokastër
- DSDE: Gjirokastra