Grigorij Zinowjew
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 23 września 1883 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 25 sierpnia 1936 | ||
Przewodniczący Komitetu Wykonawczego Kominternu | |||
Okres | od 1919 | ||
Przynależność polityczna | Rosyjska Komunistyczna Partia (bolszewików) / Wszechzwiązkowa Komunistyczna Partia (bolszewików) | ||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/FichaPolicialDeZinoviev1908.jpg/240px-FichaPolicialDeZinoviev1908.jpg)
Grigorij Jewsiejewicz Zinowjew[1], ros. Григорий Евсеевич Зиновьев, właśc. Owsiej-Gerszen Aronowicz Radomyslski, ros. Овсей-Гершен Аронович Радомысльский, także Hirsz Apfelbaum, ros. Хирш Апфельбаум (ur. 11 września?/23 września 1883 w Jelizawietgradzie, zm. 25 sierpnia 1936 w Moskwie) – rosyjski socjaldemokrata i komunista pochodzenia żydowskiego, czołowy działacz ruchu bolszewickiego. Zastępca członka Komitetu Centralnego SDPRR (1907–1918), członek KC SDPRR(b) (1912–1917), członek KC RKP(b) i WKP(b) (1918–1927), zastępca członka Politbiura KC RKP(b) (1919–1921), członek Biura (1921–1926), przewodniczący Komitetu Wykonawczego Piotrogrodzkiej Gubernialnej Rady Delegatów (1920–1926), przewodniczący Komitetu Wykonawczego Kominternu (1919–1926). Sądzony w pokazowym pierwszym procesie moskiewskim u progu wielkiego terroru w ZSRR, stracony.
Życiorys
Pochodził z zamożnej rodziny żydowskich rolników, ojciec był właścicielem farmy mlecznej[2][3]. Odebrał wykształcenie domowe. W 1901 roku wstąpił do SDPRR. Ze względu na zaangażowanie polityczne i zagrożenie aresztowaniem za przynależność do nielegalnej partii w 1902 wyemigrował z Rosji. Uczestniczył w kółkach socjaldemokratycznych w Berlinie, Paryżu i Bernie, poznał Lenina i Plechanowa. Od rozłamu w Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji na frakcje: bolszewików i mienszewików w 1903 - członek frakcji bolszewików. Studiował na wydziale chemii, potem prawa Uniwersytetu w Bernie, studiów nie ukończył. Współpracował z bolszewickimi czasopismami, takimi jak „Wpieriod” (ros. „Вперёд”). Podczas rewolucji 1905 roku wrócił do Rosji, był agitatorem partyjnym w Petersburgu, wybrany do petersburskiego komitetu SDPRR[4].
1 czerwca 1907 na V zjeździe SDPRR w Londynie wybrany na zastępcę członka Komitetu Centralnego SDPRR (jako jeden z 22 zastępców członków i jeden z 10 zastępców członków-bolszewików)[5]. W 1908 aresztowany, po trzech miesiącach uwolniony z uwagi na stan zdrowia, pozostawał pod nadzorem policyjnym. W październiku 1908 zbiegł za granicę. Wraz z Leninem i Lwem Kamieniewem redagował w Genewie pismo „Proletariusz” (ros. „Пролетарий”). Po ostatecznym rozłamie w SDPRR, w styczniu 1912 wybrany w skład siedmioosobowego Komitetu Centralnego SDPRR(b)[6][7]. W czasie I wojny światowej wspólnie z Leninem napisał i opublikował w 1915 pracę Socjalizm i wojna (ros. Социализм и война), polemiczną wobec przywódców II Międzynarodówki.
Po rewolucji lutowej i obaleniu caratu w 1917 wrócił do Rosji. Został szefem organizacji partyjnej bolszewików w Piotrogrodzie. Po nieudanej próbie bolszewickiego zamachu stanu w lipcu 1917 ukrywał się, podobnie jak Lenin. W październiku 1917 był jednym z dwóch członków Komitetu Centralnego SDPRR(b) (obok Lwa Kamieniewa), którzy głosowali przeciw zbrojnemu przejęciu władzy przez bolszewików, co więcej swój sprzeciw wyrazili publicznie w gazecie wydawanej przez Maksyma Gorkiego. Zinowiew i Kamieniew opowiadali się wówczas za utworzeniem rządu koalicyjnego rosyjskich partii socjalistycznych: socjaldemokratów (bolszewików i mienszewików) i eserowców[8].
W 1918 stanął po stronie Lenina w sprawie zawarcia pokoju brzeskiego; przewodniczący Rady Delegatów Robotniczych w Piotrogrodzie, domagał się wzmożenia „czerwonego terroru”. W latach 1919–1926 Zinowjew był przewodniczącym Komitetu Wykonawczego Kominternu. Głosił hasło rewolucji światowej i postulował o jak najszybsze przeniesienie rewolucji na inne kraje, widząc w kapitalizmie zagrożenie dla ZSRR. Jednocześnie przeciwstawiał się wtedy współpracy z partiami socjaldemokratycznymi, które określał mianem „socjalfaszystowskich”[9].
W latach 1921–1926 był członkiem Biura Politycznego KC partii bolszewickiej. Od 1923 roku wraz z Kamieniewem nawiązał bliską współpracę z Józefem Stalinem, jednak kiedy zdystansował się od niego, został oskarżony o frakcyjność i opozycyjność („Nowa opozycja”), co spowodowało przyłączenie się Zinowjewa do Lwa Trockiego[10]. W 1926 roku został pozbawiony stanowisk. W latach 1927–1928 oraz 1932–1933 wydalony z partii. Prowadził podwójną grę ze Stalinem, o której ten doskonale wiedział, zręcznie wykorzystując go do swych celów. Po zabójstwie Siergieja Kirowa, w styczniu 1935 aresztowany przez NKWD, przyjął „odpowiedzialność polityczną” za zamach i został skazany na 10 lat więzienia[11].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3f/FichaPolicialDeZinoviev1936.jpg/300px-FichaPolicialDeZinoviev1936.jpg)
W dniach 19–24 sierpnia 1936 sądzony w pokazowym pierwszym procesie moskiewskim przed Kolegium Wojskowym Sądu Najwyższego ZSRR (który w intencji organizatorów miał być zapalnikiem wielkiego terroru w ZSRR) pod zarzutem kierowania kontrrewolucyjną organizacją terrorystyczną, skazany na śmierć. Po odrzuceniu przez Prezydium Komitetu Centralnego wykonawczego prośby skazanych o ułaskawienie, został stracony 25 sierpnia 1936[12]. Ciało skremowano w krematorium na Cmentarzu Dońskim, prochy pochowano anonimowo.
Zrehabilitowany 13 czerwca 1988 postanowieniem plenum Sądu Najwyższego ZSRR.
Upamiętnienie
W latach 1924–1934 miasto Jelizawietgrad, obecnie Kropywnycki, miejsce urodzenia Zinowjewa nosiło nazwę Zinowjewsk.
Zobacz też
- Wielka czystka
Przypisy
- ↑ Nazwisko także zapisywane w wersji Zinowiew.
- ↑ Żydzi odegrali znaczącą rolę w ruchu socjaldemokratycznym, dając mu wielu ważnych liderów (Akselroda, Dejcza, Martowa, Trockiego, Zinowjewa i Kamieniewa, by wymienić zaledwie kilku. W 1905 roku Socjaldemokratyczna Partia liczyła w Rosji 8 400 członków. Natomiast Bund, partia żydowskich robotników, miała 35 000 członków. Orlando Figes, Tragedia narodu. Rewolucja rosyjska 1891-1924 Wrocław 2009, Wydawnictwo Dolnośląskie, ISBN 978-83-245-8764-3, s. 164.
- ↑ Зиновьев Григорий Евсеевич
- ↑ Jackson i Devlin (1989), s. 645
- ↑ Центральный Комитет, избранный V-м съездом РСДРП 19.5(1.6).1907, кандидаты в члены
- ↑ Центральный Комитет, избранный VI-й конференцией РСДРП(б) 17(30).1.1912, члены
- ↑ Daniels, 1997, s. 25.
- ↑ Rabinowitch (1978), s. 206
- ↑ Rabinowitch (1978), s. 341
- ↑ Bullock (1992), s. 197
- ↑ Conquest, s.59
- ↑ Rozstrzelanie Zinowjewa i 15 towarzyszy. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 195 z 27 sierpnia 1936.
Bibliografia
- Bullock, Alan (1992). Hitler And Stalin: Parallel Lives. Knopf. ISBN 978-0-394-58601-4.
- Daniels, Robert Vincent (1997). Red October: the Bolshevik Revolution of 1917. Beacon Press. s. 269. ISBN 978-0-8070-5645-5.
- Jackson, George; Devlin, Robert (1989). Dictionary of the Russian Revolution. Greenwood Press. s. 722. ISBN 978-0-313-21131-7.
- Rabinowitch, Alexander (1978). The bolsheviks come to power. The revolution of 1917 in Petrograd. W. W. Norton & Company. s. 393. ISBN 978-0-393-00893-7.
- Robert Conquest The Great Terror (1968), wydanie uzupełnione: The Great Terror: A Reassessment (1990) ISBN 0-19-505580-2; wydanie polskie: Wielki Terror (1997), ISBN 83-902063-9-0
- Зиновьев Григорий Евсеевич (Радомысльский Овсей-Герш Аронович)
- Григорий Евсеевич Зиновьев (Радомысльский) na portalu hrono.ru
- Зиновьев Григорий Евсеевич
- ISNI: 000000011028827X
- VIAF: 68947907
- LCCN: n50069854
- GND: 118904477
- NDL: 00477743
- LIBRIS: 97mpln5t0ljd6ct
- BnF: 12047506d
- SUDOC: 109301994
- SBN: IEIV017893
- NLA: 36333483
- NKC: jn19981002444
- BNE: XX1341212
- NTA: 06940867X
- BIBSYS: 97001359
- CiNii: DA00524125
- Open Library: OL372997A
- PLWABN: 9810563668005606
- NUKAT: n01721240
- J9U: 987007306687305171
- PTBNP: 243887
- LNB: 000038441
- LIH: LNB:9ho;=Bw
- Britannica: biography/Grigory-Yevseyevich-Zinovyev
- Treccani: gregorij-evseevic-zinovev
- Universalis: zinoviev
- ЕСУ: 16200
- NE.se: grigorij-zinovjev
- SNL: Grigorij_Zinovjev
- VLE: grigorij-zinovjev
- Catalana: 0073342
- DSDE: Grigorij_Zinovjev
- Hrvatska enciklopedija: 67265