Halina Mikołajska
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 22 marca 1925 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 21 czerwca 1989 | ||
Zawód | aktorka, reżyserka | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Ocalenie_Jakuba_%28Zawieyski%29%2C_Miko%C5%82ajska_i_Madali%C5%84ski%2C_1947.jpg/240px-Ocalenie_Jakuba_%28Zawieyski%29%2C_Miko%C5%82ajska_i_Madali%C5%84ski%2C_1947.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Pol_halina_mikolajska.jpg/240px-Pol_halina_mikolajska.jpg)
Halina Mikołajska-Brandys (ur. 22 marca 1925 w Krakowie, zm. 22 czerwca 1989 w Warszawie)[1] – polska aktorka i reżyserka.
Życiorys
Urodziła się w rodzinie Mariana Mikołajskiego (ur. 1894) i Marii z Piątkowskich[2].
Działalność
W czasie wojny występowała w krakowskim Teatrze Podziemnym Adama Mularczyka.
Po wojnie, w latach 1945–1946 studiowała na wydziale chemii UJ. Uczyła się w Państwowej Szkole Dramatycznej przy Starym Teatrze w Krakowie, którą ukończyła w 1947 roku. Na zawodowej scenie debiutowała rolą Eurydyki w Orfeuszu w reżyserii Władysława Woźnika. Występowała w Krakowie w sztukach: Otello Williama Szekspira, Maskarada Jarosława Iwaszkiewicza, Judyta Charlesa Peyreta-Chappuisa, Trzy siostry Czechowa. W 1949 roku wystąpiła w Teatrze Kameralnym we Wrocławiu w Niemcach Leona Kruczkowskiego, gdzie grała postać Ruth.
Od 1950 roku mieszkała w Warszawie. Początkowo występowała w Teatrze Polskim. Uznanie zdobyła dzięki dwóm rolom: Amelii w Horsztyńskim Juliusza Słowackiego i Ethel w Juliuszu i Ethel Leona Kruczkowskiego. W 1955 roku zaangażowała się w działanie nowo powstałego Teatru Domu Wojska Polskiego, który w 1957 roku został przemianowany na Teatr Dramatyczny. Zagrała w nim 10 ról, wykreowała między innymi swoje wielkie role: Racheli w Weselu Stanisława Wyspiańskiego, Szen-Te i Szui-Ta w Dobrym człowieku z Seczuanu Bertolta Brechta, Starej w Krzesłach Eugène Ionesco. Także w Teatrze Dramatycznym debiutowała w 1957 roku jako reżyser inscenizacją prapremierową dramatu Iwona, księżniczka Burgunda (1958) Witolda Gombrowicza.
Swoją dalszą karierę związała z Teatrem Współczesnym Erwina Axera i Teatrem Narodowym. Występowała w kolejnych sztukach: Agamemnonie Ajschylosa, Kordianie Słowackiego, Marii Stuart Fryderyka Schillera, Dawnych czasach Harolda Pintera, Punkcie przecięcia Paula Claudela, ponownie Trzech siostrach, Wiśniowym sadzie Czechowa, Janie Gabrielu Borkmanie Henryka Ibsena, Matce i Kurce Wodnej Stanisława Ignacego Witkiewicza. W latach 1976–1981 ze względu na swoją działalność opozycyjną praktycznie nie występowała na zawodowej scenie. W 1982 roku, po powrocie z internowania zagrała jako Hestia w Wyzwoleniu Wyspiańskiego i otrzymała od publiczności Teatru Polskiego wielominutowe brawa. W latach 80. działała w obrębie kultury niezależnej – deklamowała poezję i prezentowała monodramy. Ostatnią jej rolą była Maria Schwartz w Terrorystach Ireneusza Iredyńskiego.
W latach 1953−1962 była wykładowczynią warszawskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej.
Działalność opozycyjna
W późniejszym okresie PRL-u (koniec lat 60) była działaczką opozycji. Podpisała Memoriał 59. Od 1976 roku była członkinią Komitetu Obrony Robotników (KOR), a następnie Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR” (KSS „KOR”). W styczniu 1978 podpisała deklarację założycielską Towarzystwa Kursów Naukowych. Wielokrotnie nękana przez Służbę Bezpieczeństwa. Znalazła się wśród artystów, którzy nie mogli występować w radio i w telewizji, a później także i w teatrze.
W okresie stanu wojennego Halina Mikołajska została internowana, przebywała w Jaworzu, Gołdapi i Darłówku.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Laski_brandys_miko%C5%82ajska.jpg/240px-Laski_brandys_miko%C5%82ajska.jpg)
Przed śmiercią wzięła udział w pierwszych częściowo wolnych wyborach 4 czerwca 1989.
Zmarła w Warszawie, pochowana na cmentarzu leśnym w Laskach[1] (kwatera D-VII-13)[2].
Życie prywatne
Jako 19-latka poślubiła architekta Janusza Ballenstedta, drugim mężem był malarz Aleksander Stefanowski. Ostatnim mężem był pisarz Marian Brandys. W 1976 roku przeżyła próbę samobójczą[3][4]. Ciotka Antoniny Krzysztoń[5].
Filmografia
- Przygoda na Mariensztacie (1953) jako murarka
- Eroica (1957)
- Nikt nie woła (1960) jako Olga Stareńska
- Drugi brzeg (1962) jako kobieta z dzieckiem
- Przy torze kolejowym (1963)[6] jako Żydówka
- Życie rodzinne (1970) jako Jadwiga, ciotka Wita i Belli
- Dama Pikowa (1972) jako hrabina Anna Fiedotowna
- Nagrody i odznaczenia (1973) jako współpracowniczka NSZ
- Bilans kwartalny (1974) jako Róża, kierowniczka działu Marty
- Barwy ochronne (1976) jako aktorka recytująca wiersze Baczyńskiego i Szymborskiej
- Kartka z podróży (1983) jako babcia Grossmanowa
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 2006)
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1963)
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1954)
- Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967)
Źródło:[7].
Nagrody i wyróżnienia
- 1951 – Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za rolę Anny w przedstawieniu „Grzech” Stefana Żeromskiego w reżyserii Bohdana Korzeniewskiego w Teatrze Polskim w Warszawie
- 1955 – Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za rolę Ethel w przedstawieniu „Juliusz i Ethel” Leona Kruczkowskiego w reżyserii Aleksandra Bardiniego w Teatrze Polskim w Warszawie[8]
- 1958 – nagroda Komitetu do spraw Polskiego Radia i Telewizji za rolę Warwary w audycji radiowej „Biedni ludzie” wg Fiodora Dostojewskiego
- 1970 – Złoty Ekran za najlepsze role kobiece w widowiskach Teatru Telewizji – role Tetydy w spektaklu „Andromacha” Eurypidesa w reżyserii Jana Maciejowskiego, Róży w „Cudzoziemce” Marii Kuncewiczowej w reżyserii Jana Kulczyńskiego, rolę w „Dużej sali” Valde van Jakoba w reżyserii Aleksandra Bardiniego i Anastazji ze sztuki Stanisława Ignacego Witkiewicza „W małym dworku” w reżyserii Zygmunta Hübnera
- 1970 – „Róża” - wyróżnienie redakcji tygodnika „Kobieta i życie”[9]
- 1971 – nagroda Komitetu do spraw Polskiego Radia i Telewizji za rok 1970 za kreacje aktorskie w Teatrze Telewizji
Źródło:[10].
Upamiętnienie
4 czerwca 2012 w Parku Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego w Warszawie koło budynku Senatu został odsłonięty pomnik aktorki autorstwa Krystyny Fałdygi-Solskiej. Odsłonięcia pomnika dokonali prezydent Bronisław Komorowski i Danuta Szaflarska[11].
Imię Haliny Mikołajskiej nosi Mała Scena Teatru Dramatycznego Miasta Stołecznego Warszawy w Pałacu Kultury i Nauki.
Przypisy
- ↑ a b Halina Mikołajska Brandys - ku pamięci. Ogrody Wspomnień. Cmentarz Internetowy [online], www.ogrodywspomnien.pl [dostęp 2023-03-20] .
- ↑ a b Halina Mikołajska M.J. Minakowski, Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego [dostęp 2024-05-31].
- ↑ Życie na Gorąco nr 23, 3 czerwca 2015, s. 56–57.
- ↑ Halina Mikołajska i Marian Brandys - wielkie love story. [w:] Znane pary [on-line]. pary-populada.pl INTERIA.PL. [dostęp 2016-03-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-11)].
- ↑ Antonina Krzysztoń: Różnorodność w naszych rodzinach jest wartością [online], Plus.polskatimes.pl, 19 kwietnia 2019 [dostęp 2023-03-20] (pol.).
- ↑ Przy torze kolejowym
- ↑ Halina Mikołajska w bazie filmpolski.pl
- ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-05-31].
- ↑ Halina Mikołajska, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2024-07-08] .
- ↑ Halina Mikołajska, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-07-08] .
- ↑ Pomnik aktorki i opozycjonistki stanął koło Senatu. gazeta.pl, 2012-06-04. [dostęp 2012-06-04].
Linki zewnętrzne
- Halina Mikołajska w bazie Filmweb
- Halina Mikołajska w bazie filmpolski.pl
- Halina Mikołajska, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-07-08] .
- Halina Mikołajska, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby) [dostęp 2024-07-08] .
- Halina Mikołajska na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- PWN: 3941222
- ETP: 708
- FilmPolski.pl: 11230