Haworthiopsis
![]() Haworthiopsis coarctata | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | |||
Rodzaj | Haworthiopsis | ||
Nazwa systematyczna | |||
Haworthiopsis G.D.Rowley Alsterworthia Int., Special Issue 10: 4 (2013)[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
Haworthiopsis coarctata (Haw.) Rowley[4] | |||
| |||
|
Haworthiopsis G.D.Rowley – rodzaj roślin należący do rodziny złotogłowowatych (Asphodelaceae), obejmujący 18 gatunków występujących w Mozambiku, Namibii, Eswatini i Afryce Południowej[3]. Dwa gatunki, H. attenuata i H. coarctata zostały introdukowane do Meksyku[3]. Rośliny z tego rodzaju są uprawiane ze względu na właściwości lecznicze i ozdobne, uważa się je też za mające właściwości magiczne[5].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Haworthia_chalwini_145-8828.jpg/220px-Haworthia_chalwini_145-8828.jpg)
- Pokrój
- Karłowate, bezłodygowe lub łodygowe, sukulentowe, wieloletnie rośliny zielne o wysokości do 40 cm[4].
- Liście
- Rozetowe ułożone w trzech lub pięciu rzędach, albo położone skrętolegle na łodydze, o długości od 1 do 35 cm i szerokości od 6 do 40 mm u nasady. Powierzchnia liści w niektórych przypadkach lepka, naga do chropowatej, guzkowatej lub bruzdowatej. Guzki w kolorze blaszki liściowej do białych. Brzegi gładkie, guzkowate, prążkowane lub ząbkowane[4]. Większość gatunków ma liście skórzaste, z grubą i twardą skórką[5].
- Kwiaty
- Zebrane w groniasty, rzadziej wiechowaty kwiatostan. Okwiat o długości poniżej 17 mm, dwuwargowy, prosty lub zakrzywiony, sześciokątny lub zaokrąglono-sześciokątny u nasady, zwężający się do szypułki, biały z brązowawymi, różowawymi lub zielonkawymi odcieniami lub żyłkami. Listki okwiatu zrośnięte u nasady, rzadziej do połowy, 3 górne listki rozwarte do zakrzywionych, 3 dolne silnie zakrzywione, oba okółki przylegające do siebie[4].
- Owoce
- Torebki o długości poniżej 24 mm, wąskojajowate. Nasiona o długości poniżej 4 mm, zwykle czarne do brunatnych[4].
Biologia
- Rozwój
- Większość gatunków tych roślin, ze skórzastymi i twardymi liśćmi, może przetrwać długie okresy suszy oraz pożary[5]. Kwiaty tych roślin są zapylane przez muchówki o długich ssawkach oraz pszczoły[5]. Rośliny z tego rodzaju są często zgryzane przez jeżozwierze, żółwie, góralki skalne i owady z rzędu prostoskrzydłych. Większość z gatunków jest dobrze przystosowana do rozmnażania wegetatywnego. Dlatego, gdy rośliny zostaną naruszone lub rozerwane, oderwane części mogą się ponownie zakorzenić, tworząc nowe rośliny[5].
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Haworthia_koelmaniorum_mcmrurtyii.jpg/220px-Haworthia_koelmaniorum_mcmrurtyii.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Haworthiopsis_reinwardtii_2009-07-11_01.jpg/220px-Haworthiopsis_reinwardtii_2009-07-11_01.jpg)
Rodzaj z podrodziny Asphodeloideae z rodziny złotogłowowatych (Asphodelaceae)[6]. We wcześniejszych ujęciach gatunki tych roślin były zaliczane do podrodzaju Hexangularis w rodzaju haworsja (Haworthia)[5].
- sekcja Attenuatae
- Haworthiopsis attenuata (Haw.) G.D.Rowley
- sekcja Haworthiopsis
- Haworthiopsis coarctata (Haw.) G.D.Rowley
- Haworthiopsis fasciata (Willd.) G.D.Rowley
- Haworthiopsis glauca (Baker) G.D.Rowley
- Haworthiopsis longiana (Poelln.) G.D.Rowley
- Haworthiopsis reinwardtii (Salm-Dyck) G.D.Rowley
- sekcja Limifoliae
- Haworthiopsis limifolia (Marloth) G.D.Rowley
- sekcja Koelmaniorum
- Haworthiopsis koelmaniorum (Oberm. & D.S.Hardy) Boatwr. & J.C.Manning
- sekcja Tessellatae
- Haworthiopsis granulata (Marloth) G.D.Rowley
- Haworthiopsis tessellata (Haw.) G.D.Rowley
- Haworthiopsis venosa (Lam.) G.D.Rowley
- Haworthiopsis woolleyi (Poelln.) G.D.Rowley
- sekcja Trifariae
- Haworthiopsis nigra (Haw.) G.D.Rowley
- Haworthiopsis pungens (M.B.Bayer) Boatwr. & J.C.Manning
- Haworthiopsis scabra (Haw.) G.D.Rowley
- Haworthiopsis viscosa (L.) Gildenh. & Klopper
- sekcja Virescentes
- Haworthiopsis bruynsii (M.B.Bayer) G.D.Rowley
- Haworthiopsis sordida (Haw.) G.D.Rowley
Zastosowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/36/Baha%27i_gardens_in_Haifa_36.jpg/220px-Baha%27i_gardens_in_Haifa_36.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Haworthia_limifolia1.jpg/220px-Haworthia_limifolia1.jpg)
- Rośliny lecznicze
- Gatunki z rodzaju Haworthiopsis (przede wszystkim H. attenuata i H. limifolia, ale także H. coarctata i H. fasciata) są stosowane w tradycyjnej medycynie afrykańskiej jako rośliny lecznicze, przez co są przedmiotem intensywnego handlu. Chociaż rośliny te są uprawiane przez niektórych uzdrowicieli i handlarzy, duży popyt na te rośliny i ich popularność doprowadziły do spadku dzikich populacji w całym ich zasięgu występowania. Gatunki Haworthiopsis są używane przy różnych dolegliwościach i często są składnikami mikstur[4]. Liście, korzenie i całe rośliny H. limifolia są stosowane głównie jako leki ziołowe na problemy z płodnością, owrzodzenia, wysypki skórne, oparzenia słoneczne, oparzenia, kaszel, problemy żołądkowo-jelitowe i jako środek oczyszczający krew. W roślinach tych obecne są alkaloidy, saponiny, węglowodany, glikozydy, flawonoidy, polifenole, sterole, garbniki i antrachinony. Ekstrakty z tej rośliny wykazują aktywność biologiczną i działanie przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze, przeciwzapalne, antyoksydacyjne, przyspieszające gojenie się ran, hemaglutynujące i aglutynujące oraz cytotoksyczne[7].
- Rośliny uważane za magiczne
- Haworthiopsis tradycyjnie są wykorzystywane do odpierania złych duchów, a także w czasie wojny, z uwagi na wierzenie, że rośliny te czynią wojowników nieustraszonymi[5]. W KwaZulu-Natal H. limifolia jest uprawiana w pojemnikach lub doniczkach zamieszczanych blisko drzwi wejściowych jako ochrona przed złymi duchami[7]. Rośliny te są również używane do rzucenia miłosnego uroku mathithibala, który jednocześnie chroni osobę rzucającą zaklęcie przed osobą będącą celem uroku[5].
- Rośliny ozdobne
- Wiele gatunków Haworthiopsis, a także jej kultywarów i mieszańców, z uwagi na atrakcyjne liście, jest bardzo popularnych wśród kolekcjonerów sukulentów i uprawianych jako rośliny doniczkowe lub w małych ogrodach skalnych. Rośliny te są szeroko uprawiane i sprzedawane na całym świecie. Niektóre gatunki, takie jak H. attenuata i H. limifolia, są hodowane w bardzo dużych ilościach na rynek roślin doniczkowych[5].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-09-11] (ang.).
- ↑ a b c d Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2020-09-11]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g Sean D. Gildenhuys, Ronell R. Klopper. A synoptic review and new infrageneric classification for the genus Haworthiopsis (Xanthorrhoeaceae: Asphodeloideae). „Phytotaxa”. 265 (1), s. 1, 2016-06-09. Magnolia Press. DOI: 10.11646/phytotaxa.265.1.1. ISSN 1179-3163. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i PlantZAfrica: Haworthiopsis. South African National Biodiversity Institute (SANBI), 2018-08-03. [dostęp 2020-09-17]. (ang.).
- ↑ USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. 2020. Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy). National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. [dostęp 2020-09-11]. (ang.).
- ↑ a b Maroyi Alfred. Haworthiopsis limifolia (Asphodelaceae): medicinal uses, phytochemistry and biological activities. „Journal of Pharmaceutical Sciences and Research”. 11 (9), s. 3366-3371, 2019. ISSN 0975-1459.