Heliodor z Emesy
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/64/Heliodorus_of_Emesa%2C_Aethiopica%2C_Venice%2C_Gr._410.jpg/220px-Heliodorus_of_Emesa%2C_Aethiopica%2C_Venice%2C_Gr._410.jpg)
Heliodor, Heliodor z Emezy lub Heliodor z Emesy, także Heliodoros (stgr. Ἡλιόδωρος) lub Heliodorus (łac. Heliodorus) – autor napisanego w języku greckim romansu Opowieść etiopska o Theagenesie i Chariklei. Wiadomo o nim jedynie, że był Fenicjaninem, synem Teodozjusza z Emesy. Współcześni uczeni uważają, że żył i tworzył w III lub IV wieku[1].
Heliodor był bez wątpienia człowiekiem dobrze wykształconym. W swoim dziele wykazał się między innymi znajomością dzieł Homera oraz teatru greckiego[2]. Posługiwał się też swobodnie literackim językiem greckim. Najprawdopodobniej był poganinem, przekazał bowiem wiele informacji na temat kultu słońca pojmowanego jako bóstwo uniwersalne, magii, astrologii czy wiary w sny. Nie ma w jego dziele bezpośrednich nawiązań do chrześcijaństwa[3].
Dzieło Heliodora zajmuje wyjątkowe miejsce w dziejach literatury. Było ono bardzo popularne w starożytności, średniowieczu a także w wiekach XVI-XIX. Opowieść etiopska jest przez badaczy uznawana za najlepszy przykład starożytnego romansu, a autor za najbardziej reprezentatywnego przedstawiciela tego gatunku w dziejach literatury europejskiej. Literaturoznawcy uważają Heliodora za twórcę podstawowych schematów, wątków i motywów romansowych, używanych we współczesnych powieściach i filmach tego gatunku[4].
Wiarygodność innych informacji na temat życia Heliodora, przekazana przez pisarzy późnostarożytnych i średniowiecznych, jest odrzucana przez współczesnych historyków. Sokrates Scholastyk w Historii kościelnej z V wieku twierdził, że Heliodor był biskupem tesalskiej Trikki, który wprowadził celibat dla tamtejszych kapłanów. Według Sokratesa Heliodor miał napisać Opowieść etiopską w młodości, przed przyjęciem święceń kapłańskich. W IX wieku informację tę powtórzył Focjusz: tenże Heliodor, mówią, osiągnął później godność biskupa. Natomiast w XI wieku bizantyjski historyk Jerzy Kedren podał, że Heliodor napisał Opowieść etiopską za czasów Teodozjusza Wielkiego, gdy był już biskupem. XIV-wieczna bizantyjska Historia Ecclesiastica, autorstwa Nicefora Kaliksta Kstantopula, wspomina o napisanym przez Heliodora erotyku. Na zwołanym specjalnie w tej sprawie synodzie, inni biskupi, w obawie o moralność młodzieży, postawili Heliodorowi ultimatum – powinien spalić swoje dzieło albo zrezygnować z biskupstwa. Heliodor miał wybrać rezygnację[5].
Zobacz też
- Chariton z Afrodyzji
- Ksenofont z Efezu
- Achilles Tatios
- Longos - Dafnis i Chloe
Przypisy
- ↑ Świderkówna 2001 ↓, s. 221.
- ↑ Kowalski 2015 ↓, s. 71.
- ↑ Świderkówna 2001 ↓, s. 222.
- ↑ Heliodor 2000 ↓, s. 5-7.
- ↑ Kowalski 2015 ↓, s. 67.
Bibliografia
- Heliodor: Opowieść etiopska o Theagenie i Chariklei. Sylwester Dworacki (tł., wst.). Poznań: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2000. ISBN 83-232-1005-5.
- Wojciech Kowalski: Elementy światopoglądu chrześcijańskiego w historii etiopskiej o Theagenie i Chariklei Heliodora z Emesy. Kraków: Uniwersytet Jagielloński, 2015, seria: Zeszyty Naukowe Towarzystwa Doktorantów UJ Nauki Humanistyczne, Nr specjalny 6 (1/2015).
- Słownik pisarzy antycznych. Anna Świderkówna (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 2001. ISBN 83-214-1199-1.
- ISNI: 0000000435364584
- VIAF: 62748316, 264843679, 1903159474333427662279, 268854152, 305132214, 701159234148903370944, 142158790629238851717
- LCCN: n80089698
- GND: 118548808
- NDL: 00914198
- LIBRIS: zw9cdj2h08jlrs4
- BnF: 12083027v
- SUDOC: 029143071
- SBN: CFIV060540
- NLA: 35185598
- NKC: jn19990210276
- DBNL: heli005
- BNE: XX912990, XX858415
- NTA: 069649138
- BIBSYS: 90145261
- CiNii: DA01313034
- Open Library: OL229047A
- PLWABN: 9810531269305606
- NUKAT: n95213313
- J9U: 987007326398305171
- PTBNP: 414425
- CANTIC: a10099566
- NSK: 000098682
- CONOR: 35913315
- ΕΒΕ: 18863
- LIH: LNB:V*330267;=BH