Henryk Zygalski
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 15 lipca 1908 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 30 sierpnia 1978 | ||
Zawód, zajęcie | matematyk | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
| |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/P%C5%82achta_Zygalskiego_-_decrypting_Enigma.jpg/240px-P%C5%82achta_Zygalskiego_-_decrypting_Enigma.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Tablica_upami%C4%99tniaj%C4%85ca_z%C5%82amanie_kodu_Enigmy_przez_Mariana_Rejewskiego%2C_Henryka_Zygalskiego_i_Jerzego_R%C3%B3%C5%BCyckiego_na_pl._Marsza%C5%82ka_J%C3%B3zefa_Pi%C5%82sudskiego_w_Warszawie_%282%29.JPG/240px-thumbnail.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Pomnik_Kryptolog%C3%B3w_RB1.jpg/240px-Pomnik_Kryptolog%C3%B3w_RB1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Zygalski_sheets_%28perforated_sheets%29.jpg/240px-Zygalski_sheets_%28perforated_sheets%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dd/G%C5%82az_pami%C4%85tkowy.jpg/220px-G%C5%82az_pami%C4%85tkowy.jpg)
Henryk Zygalski (ur. 15 lipca 1908 w Poznaniu[1], zm. 30 sierpnia 1978 w Liss) – polski matematyk i kryptolog, wynalazca koncepcji płacht Zygalskiego, dzięki którym on oraz Marian Rejewski i Jerzy Różycki złamali kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.
Życiorys
Był wychowankiem Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu[2] i Uniwersytetu Poznańskiego. Po studiach był pracownikiem Uniwersytetu Poznańskiego oraz radiokontrwywiadu wojskowego (Biuro Szyfrów nr 4).
W styczniu 1933, wraz z poznańskimi matematykami Marianem Rejewskim i Jerzym Różyckim, złamał kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma, co pozwoliło na zbudowanie jej działającej kopii. Było to możliwe dzięki jego koncepcji tak zwanych płacht Zygalskiego, bardzo pracochłonnych w wykonaniu perforowanych papierowych arkuszy pomagających w ustaleniu kolejności wirników kodujących.
Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii, gdzie wykładał statystykę matematyczną na Uniwersytecie Surrey. W roku 1977 otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Polskiego na Obczyźnie[3][4]. Związał się z Bertą Blofield, wdową po brytyjskim oficerze.
Po śmierci został skremowany, a jego prochy rozsypano w Ogrodzie Pamięci przy krematorium w Chichesterze. We wrześniu 2018 r. na cmentarzu w Chichesterze postawiono pomnik z napisem „Syn narodu polskiego, poddany brytyjski. Matematyk, kryptolog, złamał szyfry niemieckiej Enigmy w 1933 r., twórca Płacht Zygalskiego”[5].
Order i upamiętnienie
Postanowieniem prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z 21 lutego 2000 został „w uznaniu wybitnych zasług dla Rzeczypospolitej Polskiej”, wraz z Jerzym Różyckim i Marianem Rejewskim, pośmiertnie odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski[6].
Poczta Polska wprowadziła w 2009 do obiegu cztery znaczki. Na znaczku o nominale 1,95 zł przedstawiono podobiznę Henryka Zygalskiego w otoczeniu pozostałych dwóch kryptologów[7].
W Poznaniu pamiątki po Henryku Zygalskim można oglądać w Wielkopolskim Muzeum Wojskowym na Starym Rynku, a przed Zamkiem Cesarskim w 2008 roku postawiono pomnik kryptologów. 25 września 2021 roku w Poznaniu zostało otwarte interaktywne "Centrum Szyfrów Enigma". Multimedialna ekspozycja centrum poświęcona jest historii maszyny szyfrującej Enigma i trzem polskim kryptologom: Marianowi Rejewskiemu, Henrykowi Zygalskiemu i Jerzemu Różyckiemu[8].
W 1999 przy ul. Leśnej w Lesie Kabackim w Warszawie, przed wjazdem na teren kompleksu Centrum Operacji Powietrznych – Dowództwa Komponentu Powietrznego, w którym przed II wojną światową mieścił się Referat Niemiecki Biura Szyfrów, odsłonięto kamień z tablicą upamiętniającą pracujących tam Henryka Zygalskiego, Jerzego Różyckiego i Mariana Rejewskiego[9].
6 września 2019 roku w kościele Świętych Piotra i Pawła w Krakowie odbyła się uroczystość upamiętnienia polskich kryptologów – Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego. W podziemiach kościoła, w Krypcie Panteonu Narodowego, złożono w sarkofagu urny z ziemią z miejsc związanych ze śmiercią lub pochówkiem polskich kryptologów, czyli z okolic grobu na warszawskich Powązkach, z dna Morza Śródziemnego i z Chichester[10].
Okręt rozpoznania radioelektronicznego projektu 107 ORP Henryk Zygalski ma wejść do służby około 2027 roku. 15 listopada 2023 roku rozpoczęto palenie blach pod budowę jednostki[11].
Zygalski w literaturze
Postać Henryka Zygalskiego pojawia się w kryminale retro Piotra Bojarskiego "Szmery" (2019).
Przypisy
- ↑ Zygalski Henryk, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2023-03-22] .
- ↑ Na przełomie 2013/2014 przypadkowo odnaleziono w zbiorach Archiwum Państwowego w Poznaniu jego świadectwo maturalne (por. Arkowski Krystian, Geniusz, który złamał Enigmę, w szkole miał tróje, „Dziennik Łódzki”, 13 lutego 2014, nr 35, wyd. A, s. 17).
- ↑ Tradycje PUNO. puno.edu.pl. [dostęp 2014-01-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-21)].
- ↑ Biografie znanych kryptologów (kryptografów i kryptoanalityków). kryptografia.com. [dostęp 2017-01-15].
- ↑ Henryk Zygalski, który pomógł złamać Enigmę, został wreszcie upamiętniony przez Brytyjczyków. Wiadomości w Onet, 2018-09-01. [dostęp 2019-09-15].
- ↑ M.P. z 2000 r. nr 13, poz. 273.
- ↑ Poczta Polska, Numer katalogowy 4290 – 4293, data wydania: 28.08.2009.
- ↑ Centrum Szyfrów Enigma [online], csenigma.pl [dostęp 2022-07-02] (pol.).
- ↑ Stanisław Ciepłowski: Wpisane w kamień i spiż. Inskrypcje pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w. Warszawa: Argraf, 2004, s. 159. ISBN 83-912463-4-5.
- ↑ Elżbieta Szczuka: Jerzy Różycki ma symboliczny grób. Wyszkowianie na oficjalnej uroczystości (foto). 2019-09-08. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-11-12)].
- ↑ ORP Henryk Zygalski. Ruszyła budowa okrętu rozpoznania elektronicznego SIGINT dla Marynarki Wojennej [online], wnp.pl [dostęp 2023-11-16] (pol.).
Bibliografia
- Rejewski Marian, An Application of the Theory of Permutations in Breaking the Enigma Cipher, [w:] „Applicationes Mathematicae”, 1980, nr 16(4), s. 543–559.
- Welchman Gordon, „From Polish Bomba to British Bombe: the Birth of Ultra”, Intelligence and National Security, 1986.
- Misiuk Andrzej, Służby Specjalne II Rzeczypospolitej (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), „Bellona”, Warszawa 1998.
- Kozaczuk Władysław, Bitwa o Tajemnice: Służby wywiadowcze Polski i Niemiec 1918-1939, Książka i Wiedza Warszawa, Wyd. 1 – 1967, Wyd. 2 – 1999.
- Ćwięk Henryk, Przeciw Abwehrze (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), „Bellona”, Warszawa 2001.
- Pepłoński Andrzej, Kontrwywiad II Rzeczypospolitej (Kulisy wywiadu i kontrwywiadu), „Bellona”, Warszawa 2002.
- Kozaczuk Władysław, Straszak Jerzy, Enigma; How the Poles Broke the Nazi Code, New York 2004 wyd. Hyppocrene Books ISBN 0-7818-0941-X.
- Słownik biograficzny techników polskich, tom 16, Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych, Warszawa 2005.
Linki zewnętrzne
- Dokumentacja Enigmy – liczne oryginalne komentarze analityczne i wspomnienia niepublikowane Mariana Rejewskiego.
John J. O’Connor; Edmund F. Robertson: Henryk Zygalski w MacTutor History of Mathematics archive (ang.) [dostęp 2021-10-27].