Himantoglossum
![]() Morfologia himantoglossum cuchnącego | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | szparagowce | ||
Rodzina | storczykowate | ||
Podrodzina | storczykowe | ||
Rodzaj | himantoglossum | ||
Nazwa systematyczna | |||
Himantoglossum Spreng. Syst. Veg. 3: 675. Jan-Mar 1826[3] | |||
Typ nomenklatoryczny | |||
H. hircinum (L.) Spreng. | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Himantoglossum[6], himantoglosum[7] (Himantoglossum Spreng.) – rodzaj bylin należący do rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Obejmuje 9 gatunków występujących w basenie Morza Śródziemnego sięgając na zachodzie po Wyspy Kanaryjskie, na północy po Wielką Brytanię, a na wschodzie po Iran[8][4].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Himantoglossum_caprinum_Griechenland_726_7.6.jpg/220px-Himantoglossum_caprinum_Griechenland_726_7.6.jpg)
- Pokrój
- Rośliny nagie, tęgie, o pędzie osiągającym ponad 1 m wysokości[8].
- Część podziemna
- Dwie kuliste lub jajowate, niepodzielone bulwy[8].
- Liście
- Często okazałe, zielone, zawsze bez plam, kształtu podługowato-języczkowatego[8].
- Kwiaty
- Duże, zebrane w luźne lub gęste, cylindryczne kwiatostany. Kwiaty wsparte są nieco błoniastymi przysadkami. Listki okwiatu zielonkawe do fioletowych, są wąskie i hełmiasto stulone z wyjątkiem warżki. Warżka trójłatkowa, z bocznymi łatkami krótkimi, równowąskimi lub trójkątnymi. Łatka środkowa taśmowata, długa, na szczycie często głęboko rozwidlona. Prętosłup krótki, ze znamieniem tępo czworokątnym lub jajowato-sercowatych, z okazałym rostellum. Zalążnia siedząca i skręcona[8].
- Owoc
- Wydłużona, siedząca torebka.
Biologia i ekologia
Wszystkie zaliczane tu gatunki występują na glebach wapiennych, w widnych, świetlistych lasach, zaroślach i w murawach[8].
Systematyka
- Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Jeden z rodzajów podplemienia Orchidinae w plemieniu Orchideae w obrębie podrodziny storczykowych (Orchideae) z rodziny storczykowatych (Orchidaceae)[9]. Storczykowate są kladem bazalnym w rzędzie szparagowców (Asparagales) w obrębie jednoliściennych[2][10].
Niektóre gatunki z tego rodzaju bywają w wąskich ujęciach proponowane do wyodrębnienia w osobne rodzaje. Dotyczy to takich gatunków jak[11]:
- Himantoglossum comperianum (Steven) P.Delforge opisanego jako Comperia comperiana (Steven) Asch. & Graebn. w ramach monotypowego rodzaju Comperia.
- Himantoglossum robertianum (Loisel.) P.Delforge opisanego jako Barlia longibracteata (Rchb.f.) Parl.
Relacje filogenetyczne rodzaju w świetle badań molekularnych[11]:
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
- Himantoglossum adriaticum H.Baumann
- Himantoglossum × agiasense (Karatzas) ined.
- Himantoglossum calcaratum (Beck) Schltr.
- Himantoglossum caprinum (M.Bieb.) Spreng.
- Himantoglossum comperianum (Steven) P.Delforge
- Himantoglossum formosum (Steven) K.Koch
- Himantoglossum hircinum (L.) Spreng. – himantoglossum cuchnące
- Himantoglossum metlesicsianum (W.P.Teschner) P.Delforge
- Himantoglossum montis-tauri Kreutz & W.Lüders
- Himantoglossum robertianum (Loisel.) P.Delforge
- Himantoglossum × samariense C.Alibertis & A.Alibertis
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2014-02-13] (ang.).
- ↑ Himantoglossum. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2014-02-13].
- ↑ a b c Himantoglossum Spreng.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-09-03].
- ↑ a b Himantoglossum. [w:] The World Checklist of Vascular Plants [on-line]. Catalogue of Life Checklist. [dostęp 2023-05-01].
- ↑ Helmut Baumann, Siegfried Künkele, Richard Lorenz: Storczyki Europy i obszarów sąsiednich. Warszawa: MULTICO Oficyna Wydawnicza, 2010, s. 118. ISBN 978-83-7073-698-9.
- ↑ Wiesław Gawryś: Słownik roślin zielnych. Kraków: officina botanica, 2008, s. 100. ISBN 978-83-925110-5-2.
- ↑ a b c d e f Himantoglossum Spreng.. [w:] eMonocot [on-line]. [dostęp 2014-02-13].
- ↑ Genus: Himantoglossum Spreng.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. United States Department of Agriculture. [dostęp 2014-02-13].
- ↑ Himantoglossum. National Center for Biotechnology Information. [dostęp 2023-05-01].
- ↑ a b Richard M. Bateman, Peter M. Hollingsworth, Jillian Preston, Luo Yi-Bo, Alec M. Pridgeon, Mark W. Chase. Molecular phylogenetics and evolution of Orchidinae and selected Habenariinae (Orchidaceae). „Botanical Journal of the Linnean Society”. 142, 1, 2003. DOI: 10.1046/j.1095-8339.2003.00157.x.