Imbirowate
![]() Alpinia lekarska | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | liliopodobne (≡ jednoliścienne) | ||
Rząd | imbirowce | ||
Rodzina | imbirowate | ||
Nazwa systematyczna | |||
Zingiberaceae Lindl. Key Bot.: 69. 15-30 Sep 1835, nom. cons. Lindl., 1835 | |||
| |||
|
Imbirowate (Zingiberaceae Lindl.) – rodzina roślin wieloletnich z rzędu imbirowców. Liczy 56 rodzajów w obrębie których wyróżnia się ok. 1100–1600 gatunków[2]. Rośliny te występują w strefie tropikalnej na wszystkich kontynentach, sięgając strefy subtropikalnej i umiarkowanej w Japonii, Himalajach i w południowej Afryce. W Ameryce Południowej i Środkowej występuje tylko jeden rodzaj – Renealmia[3]. Imbirowate rosną głównie w lasach, na glebach próchnicznych, w miejscach cienistych i w półcieniu[4]. Zgrubiałe kłącza zazwyczaj obfitują w olejki eteryczne i skrobię[4]. Nadziemne części roślin też zwykle są aromatyczne. Liczne gatunki wykorzystywane są jako rośliny przyprawowe, lecznicze, jadalne i ozdobne[3].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/Alpinia_zerumbet2CaryCass.jpg/220px-Alpinia_zerumbet2CaryCass.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c4/Starr_080716-9460_Hedychium_flavescens.jpg/220px-Starr_080716-9460_Hedychium_flavescens.jpg)
- Pokrój
- Rośliny kłączowe. Z kłącza wyrastają nibyłodygi z pochew liściowych.
- Liście
- O pochwiastej nasadzie i języczku, całobrzegie.
- Kwiaty
- Zwykle duże i efektowne, grzbieciste, o zielonkawym, zrosłodziałkowym kielichu i barwnej koronie z trzema łatkami. Z sześciu pręcików funkcjonuje tylko jeden, dwa inne pręciki wewnętrznego okółka wykształcają się płatkowato i są zrośnięte w warżkę (labellum). Słupek jeden, dolny.
- Owoc
- Torebka lub jagoda.
Systematyka
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Larsenianthus_wardianus.jpg/220px-Larsenianthus_wardianus.jpg)
- Pozycja i podział rodziny według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG IV z 2016)
Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd imbirowce (Zingiberales), rodzina imbirowate (Zingiberaceae). Rodzina stanowi klad siostrzany rodziny kostowcowatych (Costaceae)[2]:
imbirowce |
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
W obrębie rodziny wyróżnia się cztery podrodziny:
imbirowate |
| ||||||||||||||||||
Podział i wykaz rodzajów[2][5][6]:
- Podrodzina Siphonochiloideae W. J. Kress
- Siphonochilus J. M. Wood et M. Franks
- Aulotandra Gagnep.
- Podrodzina Tamijioideae W. J. Kress
- Tamijia S.Sakai & Nagam.
- Podrodzina Alpinioideae Link (syn. Alpiniaceae Rudolphi, Amomaceae Jaume Saint-Hilaire) – obejmuje 21 rodzajów (grupowanych w dwóch plemionach: Alpinieae i Riedelieae) występujących w tropikach południowo-wschodniej Azji i Australii, w jednym wypadku (rodzaj Renealmia) także w Afryce i Ameryce Południowej. Rodzaje najliczniejsze w gatunki: Alpinia (200), Amomum (150), Renealmia (75), Etlingera (70), Riedelia (60), Aframomum (50), Hornstedia (50).
- Plemię Alpinieae:
- Aframomum K.Schum. – aframon
- Alpinia Roxb. – alpinia
- Amomum Roxb. – amomek
- Cyphostigma Bentham
- Elettaria Maton
- Elettariopsis Baker
- Etlingera Giseke
- Geocharis (K.Schum.) Ridl.
- Hornstedtia Retz.
- Leptosolena C.Presl
- Plagiostachys Ridl.
- Renealmia L.f.
- Siliquamomum Baillon
- Vanoverberghia Merr.
- Plemię Riedelieae:
- Burbigdea Hook.f.
- Pleuranthodium (K.Schum.) R.M.Sm.
- Riedelia Oliv.
- Plemię Alpinieae:
- Podrodzina Zingiberoideae Hasskarl – należy tu 29 rodzajów, których zasięg obejmuje południowo-wschodnią Azję i Australię. Najliczniejsze w gatunki są rodzaje: Globba (100), Zingiber (100), Boesenbergia (60), Hedychium (50).
- Plemię Globbeae:
- Globba L. – globba, truchlin
- Gagnepainia K.Schum.
- Hemiorchis Kurz
- Plemię Zingibereae
- Boesenbergia Kuntze
- Camptandra Ridl.
- Caulokaempferia K.Larsen
- Cautleya (Bentham) Hook.f.
- Curcuma L. – ostryż
- Curcumorpha A.S.Rao & D.M.Verma
- Haniffia Holttum
- Haplochorema K.Schum.
- Hedychium J.Konig – wianecznik, hedychium
- Hitchenia Wall.
- Kaempferia L. – cytwar, cytwarnica
- Nanochilus K.Schum.
- Paracautleya R.M.Sm.
- Parakaempferia A.S.Rao & D.M.Verma
- Pommereschea Wittm.
- Rhynchanthus Hook.f.
- Roscoea Sm. – roskea
- Scaphochlamys Baker
- Stadiochilus R.M.Sm.
- Stahlianthus Kuntze
- Zingiber Boehm. – imbir
- Plemię Globbeae:
- Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa imbirowe (Zingiberidae Cronquist), nadrząd Zingiberanae Takht. ex Reveal, rząd imbirowce (Zingiberales Griseb.), rodzina imbirowate (Zingiberaceae Lindl.)[7].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ a b c d Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2018-02-28] (ang.).
- ↑ a b Maarten J. M. Christenhusz, Michael F. Fay, Mark W. Chase: Plants of the World: An Illustrated Encyclopedia of Vascular Plants. Richmond, Chicago: Kew Publishing, The University of Chicago Press, 2017, s. 191-193. ISBN 978-1-84246-634-6.
- ↑ a b Wielka encyklopedia przyrody. Rośliny kwiatowe 2. Warszawa: Muza S.A., 1998, s. 439-445. ISBN 83-7079-779-2.
- ↑ List of Genera in Zingiberaceae, [w:] Vascular plant families and genera, Kew Gardens & Missouri Botanical Garden [dostęp 2009-06-18] (ang.).
- ↑ David J. Harris, Mark F. Newman, Michelle L. Hollingsworth, Michael Möller, Alexandra Clark. The phylogenetic position of Aulotandra (Zingiberaceae). „Nordic Journal of Botany”. 23, 6, s. 725–734, 2003. DOI: 10.1111/j.1756-1051.2003.tb00451.x.
- ↑ Crescent Bloom: Zingiberaceae. The Compleat Botanica. [dostęp 2009-06-18]. (ang.).
- Britannica: plant/Zingiberaceae
- БРЭ: 2005746
- SNL: ingefærfamilien
- EoL: 8183
- Flora of China: 10960
- Flora of North America: 10960
- GBIF: 4687
- identyfikator iNaturalist: 52496
- IPNI: 30004541-2
- ITIS: 42392
- NCBI: 4642
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:30004541-2
- Tela Botanica: 103128
- identyfikator Tropicos: 42000366
- identyfikator taksonu Fossilworks: 55284
- CoL: J2F