Józef Englich
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 14 stycznia 1874 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 22 grudnia 1924 | ||
Minister skarbu | |||
Okres | od 16 stycznia 1919 | ||
Poprzednik | Władysław Byrka (p.o.) | ||
Następca | Stanisław Karpiński | ||
Odznaczenia | |||
![]() | |||
|
Józef Englich (ur. 14 stycznia 1874 w Śremie, zm. 22 grudnia 1924 w Poznaniu)[1] – polski działacz gospodarczy i społeczny, prawnik, minister skarbu II Rzeczypospolitej, członek Rady Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów w 1920 roku[2].
Życiorys
Był synem nauczyciela gimnazjalnego Gustawa i Stanisławy z Michałowskich. Ukończył gimnazjum w Gdańsku, studiował następnie prawo w Berlinie, Monachium, Wrocławiu i Królewcu. Uzyskawszy stopień doktora praw, zdał egzamin referendarski i podjął pracę w sądzie w Koronowie[3]. W 1901 r. pomyślnie przystąpił do egzaminu asesorskiego. Przeniósł się do Bydgoszczy, gdzie został sędzią, a później adwokatem. Od 1909 r. publikował w „Poradniku dla Spółek” wyjaśnienia odnoszące się do prawnych aspektów funkcjonowania spółdzielni, doradzał również w tym czasie ks. Piotrowi Wawrzyniakowi. Rok później z nim oraz Sewerynem Samulskim i Antonim Seydą założyli Związek Fabrykantów na Rzeszę Niemiecką w Poznaniu, który miał stać się zrzeszeniem skupiającym polskich przemysłowców działających w Wielkopolsce[4]. W 1911 r. przeniósł się do Poznania, gdzie został członkiem dyrekcji Banku Związku Spółek Zarobkowych. Jako zwolennik rozwoju przemysłu polskiego w zaborze pruskim, doprowadził do utworzenia w 1915 r. odrębnej od kierowanej przez siebie instytucji Spółki dla Popierania Przemysłu, która miała gromadzić środki finansowe na wspieranie powstawania nowoczesnych zakładów przemysłowych[4]. Englich, już jako prezes banku, doprowadził do sfinansował powstanie pięciu nowych przedsiębiorstw przemysłowych w Wielkopolsce, a także podniesienie kapitału akcyjnego Zakładów H. Cegielskiego w Poznaniu. Bank wszedł też na rynek kredytowy Królestwa Polskiego, gdzie utworzył filię w Warszawie. Wskutek wynikających z ewakuacji Rosjan problemów tamtejszych instytucji kredytowych Bank Związku Spółek Zarobkowych w Poznaniu stał się u schyłku wojny najsilniejszą instytucją finansową na ziemiach polskich[3].
W latach 1913–1914 pełnił również funkcję redaktora naczelnego organu spółki „Fabrykant”.
Wielka Wojna i II Rzeczpospolita
Pod koniec wojny, w październiku 1918 r. został zaproszony do powołanego przez Radę Regencyjną gabinetu Józefa Świeżyńskiego w randze ministra skarbu. Jego głównym zadaniem miało być przygotowanie do emisji pożyczki wewnętrznej, jednak już 4 listopada gabinet podał się do dymisji, co przekreśliło plany nowego ministra[4].
11 listopada wraz z dyrektorem Banku Towarzystw Spółdzielczych w Warszawie Stanisławem Karpińskim przejął w imieniu władz powstającego państwa polskiego Zarząd Polskiej Krajowej Kasy Pożyczkowej, pełniącej funkcję banku centralnego terenów byłego Królestwa Polskiego. Natomiast 5 dni później został mianowany ministrem skarbu w rządzie Ignacego Jana Paderewskiego[4]. Englich za problem podstawowy nowo powstającej Polski uznał nierównowagę budżetową, z którą zamierzał walczyć za pomocą zaciągania pożyczek zagranicznych i wewnętrznych, a w momencie trudności w ich pozyskaniu, zapowiedział oparcie walki z deficytem na wpływach podatkowych. Planował wprowadzenie w byłym zaborze rosyjskim podatku dochodowego, co pozwolić miało na zasadniczą reformę podatkową we wszystkich częściach państwa i stworzenie jednolitego systemu dostosowanego. Englich jako minister deklarował dążenie do nieobciążania nadmiernego warstw ludności słabszej ekonomicznie. Z drugiej strony realia gospodarki budżetowej pokazywały, że to jednak na podatkach pośrednich opierać się miały wpływy skarbowe, czego potwierdzeniem stał projekt ustawy skarbowej na pierwsze półrocze 1919 r. Zapisana w nim struktura dochodów z danin publicznych w zdecydowanej większości oparta została na podatkach pośrednich, które objąć miały 42% wpływów. Łącznie z dochodami z monopoli skarbowych, także będących formą opodatkowania spożycia, obejmowały aż 69% ogółu preliminowanej kwoty dochodów, podczas gdy podatki bezpośrednie przynieść miały ledwie 23% wpływów[3]. W praktyce polityki skarbowej Englich musiał się zatem oprzeć na nadzwyczajnych źródłach dochodu. Potwierdzeniem tego stały się dekrety Naczelnika Państwa z 19 stycznia 1919 r. o poborze jednorazowej daniny od nieruchomości i majątków w kapitale oraz dwa akty wydane 5.02.1919 r. o jednorazowym podatku majątkowym oraz podatku od zysków wojennych. Wprowadzone w ten sposób daniny nie przyniosły wprawdzie oczekiwanych efektów , warto jednak dostrzec, że były to jedyne dotyczące podatków akty prawne o randze ustaw wydane w całym roku 1919. Nadzwyczajne źródła dochodowe budżetu uzupełniać miały także instrumenty niepodatkowe, czyli uchwalona 26.03.1919 r. pożyczka przymusowa oraz pozostająca w sferze planów, ale niezmiennie budząca wielkie nadzieje, pożyczka zagraniczna. Ostatecznie minister musiał sięgnąć po jedyne w istniejących warunkach realne źródło uzupełniania wpływów do budżetu, jakim były pożyczki w Polskiej Krajowej Kasie Pożyczkowej. W okresie jego urzędowania zadłużenie skarbu w tej instytucji wzrosło blisko dwukrotnie[4].
Minister Englich podjął również zabiegi w kwestii systemu walutowego. Efektem tego został wydany dekret Naczelnika Państwa z 5.02.1919 r. w przedmiocie jednostki monetarnej waluty polskiej ustanawiający nową walutą jednego lecha dzielącego się na 100 groszy. Sejm Ustawodawczy przyjął 28.02.1919 r. ustawę w sprawie nazwy monety polskiej, lecz z przemianowaniem przyszłą walutę na złotego. Minister skarbu poparł ustawę[3].
Englich odszedł z ministerstwa 4.04.1919 r., powracając przy tym na stanowisko dyrektora Banku Związku Spółek Zarobkowych w Poznaniu, w 1920 r. został prezesem dyrekcji jednostki, a w maju 1922 r. prezesem rady nadzorczej[4]. Za jego prezesury bank szeroko rozwinął sieć swoich oddziałów zarówno w Polsce, jak i za granicą, otwierając oddziały w Paryżu i Nowym Jorku. Ponadto kontynuował działalność gospodarczą – wchodził w skład rad nadzorczych wielu spółek, m.in. Towarzystwa Akcyjnego H. Cegielski, Towarzystwa Przemysłu Naftowego Bracia Nobel w Polsce Spółka Akcyjna, Towarzystwa Akcyjnego „Kabel Polski”. Były minister skarby przyczynił się także do założenia Towarzystwa Żeglugi Morskiej „Orzeł Biały” (jego statkowi nadano nazwę „Józef Englich”)[5]. Zasiadał w tym okresie z ramienia Banku Związku Spółek Zarobkowych we władzach wielu przedsiębiorstw, wszedł także do władz Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów.
Członek honorowy korporacji akademickiej K! Posnania[6].
W kadencji 1922–1925 był radnym Radny miasta Poznania[4].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/Gr%C3%B3b_J%C3%B3zefa_Englicha.jpg/239px-Gr%C3%B3b_J%C3%B3zefa_Englicha.jpg)
Zmarł 22 grudnia 1924 roku. Został pochowany na Cmentarzu św. Marcina przy ul. Bukowskiej (Cmentarz Nowomarciński) w Poznaniu[7]. Jego grób został zlikwidowany najprawdopodobniej jeszcze w czasie II wojny światowej wraz z likwidacją cmentarza prowadzoną przez Niemców lub już po wojnie, kiedy ten teren przeznaczono pod rozwój Międzynarodowych Targów Poznańskich[8]. Symbolicznie został upamiętniony na grobie rodzinnym na cmentarzu Parafii Matki Bożej Bolesnej w Gdyni-Orłowie (kwatera VII/20/17)[3].
Życie prywatne
Jego żoną była Melania z domu Kantak, z którą miał pięcioro dzieci, córki Janinę (ur. 1902), Wiesławę (ur. 1904) i Danutę (ur. 1915) oraz synów Rocha (ur. 1908, zm. 1911) i Bogdana (ur. 1912).
Publikacje
- Siły gospodarcze Królestwa Polskiego (1917)
- Spółka dla popierania przemysłu (1915)
- Wrażenia z podróży do Ameryki (1924)
Odznaczenia
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1924)[9]
Przypisy
- ↑ DanutaD. Płygawko DanutaD., AdamA. Podsiadły AdamA., EwaE. Bąk EwaE., Słownik biograficzny Śremu, Śrem: Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy im. H. Święcickiego, 2008, s. 88–89, ISBN 978-83-916617-8-9, OCLC 297709006 .
- ↑ Przegląd Gospodarczy: organ Centralnego Związku Polskiego Przemysłu, Górnictwa, Handlu i Finansów. 1920, z. 1, s. 20.
- ↑ a b c d e Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1939 [online], polona.pl [dostęp 2023-09-24] (pol.).
- ↑ a b c d e f g Premierzy i ministrowie Rzeczypospolitej Polskiej 1918-1939 [online], polona.pl [dostęp 2023-10-03] (pol.).
- ↑ Polska Zbrojna Nr 263 z 26 września 1923 r. s. 1.
- ↑ Archiwum Korporacyjne - Archiwum i Muzeum Polskich Korporacji Akademickich [online], www.archiwumkorporacyjne.pl [dostęp 2024-02-29] .
- ↑ Dziennik Poznański 1924.12.24 R.66 nr297, „PAN Biblioteka Kórnicka”, 24 grudnia 1924 [dostęp 2024-02-29] .
- ↑ Cmentarze parafialne na terenie MTP [online], Cyfrowe Lapidarium Poznania [dostęp 2024-04-04] (pol.).
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 15.
Bibliografia
- Marian S. Rum, Józef Englich, w: Wielkopolski słownik biograficzny, Warszawa-Poznań 1981.
Linki zewnętrzne
- Zbigniew Landau: Minister skarbu Józef Englich (próba biografii). „Śląski Kwartalnik Historyczny. Sobótka” 1979. sobotka.uni.wroc.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-09-29)].
- Józef Englich – publikacje w bibliotece Polona
- p
- d
- e
W dniu zaprzysiężenia |
|
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
- p
- d
- e
W dniu zaprzysiężenia | |
---|---|
Późniejsi członkowie rządu |
|
- p
- d
- e
|
- PWN: 3898033