Józef Gigiel-Melechowicz
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 6 marca 1890 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | |||
Przebieg służby | |||
Lata służby | 1914–1940 | ||
Siły zbrojne | Wojsko Polskie | ||
Jednostki | |||
Stanowiska | dowódca brygady | ||
Główne wojny i bitwy | |||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Legioni%C5%9Bci_Gigiel_i_%C5%9Awitalski.jpg/250px-Legioni%C5%9Bci_Gigiel_i_%C5%9Awitalski.jpg)
Józef Gigiel-Melechowicz vel Józef Gigiel, ps. „Traunicht”, „Melechowicz” (ur. 6 marca 1890 w Samborze, zm. w kwietniu 1940 w Charkowie) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Urodził się 6 marca 1890 w Samborze, w rodzinie Antoniego i Marii z Kroczaków[1][2]. W latach 1900–1906 ukończył pięć klas w c. k. Gimnazjum im. Arcyksiężniczki Elżbiety w Samborze[3][4][5][6][7]. Później przez rok studiował teologię w Klasztorze Reformatów w Krakowie oraz ukończył kurs uzupełniający z wyższego gimnazjum i zdał maturę w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, lecz świadectwa nie otrzymał[a]. Podjął pracę na kolei jako urzędnik niższego szczebla[8]. W latach 1911–1912 odbył obowiązkową służbę wojskową w Śląsko-Morawskim Pułku Piechoty Nr 100 w Krakowie, w charakterze jednorocznego ochotnika[9][8]. W październiku lub listopadzie 1912 wstąpił do Związku Strzeleckiego[8].
Po wybuchu I wojny światowej, od 6 sierpnia 1914 służył w Legionach Polskich pod pseudonimem „Traunicht”[2][10]. Dowodził plutonem w 3. kompanii II, a następnie III batalionu 1 pułku piechoty[2]. 22 grudnia 1914 został ciężko ranny w bitwie pod Łowczówkiem[2]. Do 1 lipca 1915 leczył się w szpitalu[11]. 9 sierpnia 1915 awansował do stopnia podporucznika[2]. 11 listopada 1915 na awansowany do stopnia porucznika, a 1 listopada 1916 kapitana[12]. Po wyleczeniu ran otrzymał przydział do 6 pułku piechoty, w którym służył do kryzysu przysięgowego jako dowódca II, a później III batalionu[2][13]. We wrześniu 1917 został aresztowany w Przemyślu i przewieziony do Warszawy[14]. W areszcie przebywał do 18 lutego 1918[14]. Po wyjściu na wolność nawiązał kontakt z konspiracją, przybrał nowy pseudonim „Melechowicz”, który z czasem stał się drugim członem jego nazwiska[14]. Współpracował z POW w Warszawie, Lublinie, Kijowie i Odessie[14].
12 czerwca 1919 objął dowództwo Batalionu Zapasowego 6 pułku piechoty Legionów w Płocku[15]. Od 10 stycznia do 31 marca 1920 był odkomenderowany na wyższy kurs aplikacyjny dowódców batalionów w Rembertowie[16]. 1 kwietnia 1920 został przydzielony do Dowództwa Okręgu Generalnego „Pomorze” na stanowisko szefa Oddziału II i IV[16]. 15 lipca 1920 został zatwierdzony w stopniu majora z dniem 1 kwietnia 1920, w piechocie, w „grupie byłych Legionów Polskich”[17]. Od 15 lipca do 31 sierpnia 1920 był organizatorem i dowódcą 263 ochotniczego pułku piechoty, a następnie pozostawał w rezerwie personalnej Dowództwa Frontu Północnego[16]. 15 września został przydzielony do Dowództwa 1 Dywizji Legionów, a 24 listopada 1920 do Dowództwa Wojska Litwy Środkowej[16].
1 czerwca 1921 pełnił służbę w Dowództwie Odcinka Kordonowego Wilno, pozostając na ewidencji macierzystego 6 pp Leg.[18] W październiku 1921 został przeniesiony do 15 pułku piechoty „Wilków” w Dęblinie[19]. Od 6 marca do 6 lipca 1922 był słuchaczem kursu dowódców piechoty dywizyjnej i pułków piechoty w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia Armii w Rembertowie. Egzamin z taktyki zdał z wynikiem dostatecznym, a z pozostałych przedmiotów z wynikiem dobrym[20]. W międzyczasie (3 maja 1922) został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 i 229. lokatą w korpusie oficerów piechoty[21]. W lipcu 1922 został przeniesiony do 16 pułku piechoty w Tarnowie na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[22][23]. W kwietniu 1924 został przeniesiony do 54 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Tarnopolu na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[24][25]. 22 maja 1925 został zatwierdzony na tym stanowisku[26]. 31 marca 1927 został przeniesiony do 40 pułku piechoty we Lwowie[27][28][29]. 1 stycznia 1928 został mianowany pułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1928 i 15. lokatą w korpusie oficerów piechoty[30][31]. Z dniem 3 lutego 1928 został przeniesiony służbowo do Doświadczalnego Centrum Wyszkolenia w Rembertowie, w charakterze słuchacza III unifikacyjnego trzymiesięcznego kursu dowódców pułków[32]. 17 listopada 1936 inspektor armii, generał dywizji Kazimierz Fabrycy wystawił mu następującą opinię: „Bardzo dobry w terenie i z wojskiem. Na mapie wychodzi gorzej. Wychowawca słaby. Upija się - wysłany przez dcę OK do lecznicy na 3 miesiące. Typ dobrego bojowego dcy, z którym nie wiadomo co zrobić w czasie pokoju”. 12 stycznia 1937 został przeniesiony do dyspozycji dowódcy Okręgu Korpusu Nr VI we Lwowie[33][34][35].
W kampanii wrześniowej był dowódcą Podkarpackiej Brygady Obrony Narodowej[36]. Po agresji ZSRR na Polskę w czasie walk dostał się do niewoli radzieckiej[37]. Przebywał w obozie w Starobielsku[38]. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany w Piatichatkach[38]. Od 17 czerwca 2000 spoczywa na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[37][38].
Był żonaty z Teresą (zm. 1971 w Londynie)[39], z którą miał dwóch synów: Zdzisława Karola (1920–2011), porucznika 7 pułku artylerii konnej, odznaczonego Orderem Virtuti Militari i Mieczysława Antoniego Marię (1922–1991)[40][41][42].
![]() | Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews pt. 2007-11-09: Pierwszy dzień uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów” |
Postanowieniem nr 112-48-07 Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego z 5 października 2007 został awansowany pośmiertnie do stopnia generała brygady[43]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”[44].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari nr 6322 – 17 maja 1922[45][46]
- Krzyż Niepodległości – 6 czerwca 1931 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[47][48][49]
- Krzyż Walecznych czterokrotnie – 31 lipca 1922[50][51][52]
- Złoty Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928[53][54]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 – 1928[55]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości – 1928[55]
- Odznaka za Rany i Kontuzje z jedną gwiazdką[56]
- Odznaka „Za wierną służbę”[57]
- Krzyż Pamiątkowy 6 pułku piechoty Legionów Polskich[57][58]
- Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych[59]
- Medal Zwycięstwa – 6 sierpnia 1928[60][55]
- Medal Zasługi Wojskowej[61][57]
Zobacz też
- generałowie II Rzeczypospolitej Polskiej awansowani w 2007 r.
- jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku)
- obozy NKWD dla jeńców polskich
- ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
- zbrodnia katyńska
Uwagi
- ↑ Informacje na temat wykształcenia podał Józef Gigiel-Melechowicz w „Karcie kwalifikacyjnej dla Komisji Weryfikacyjnej”[7]. M. Kozubel napisał, że Józef Gigiel-Melechowicz zdał maturę w 1908 w Gimnazjum św. Anny, a po odbyciu służby wojskowej przez rok studiował filozofię na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie[8].
Przypisy
- ↑ Kolekcja 1 ↓, s. 2, 23.
- ↑ a b c d e f Żołnierze Niepodległości : Gigiel (Gigel-Melechowicz) Józef, ps. „Traunicht”. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2023-08-05].
- ↑ Sprawozdanie 1901 ↓, s. 29, ukończył klasę Ia.
- ↑ Sprawozdanie 1903 ↓, s. 32, ukończył klasę IIa.
- ↑ Sprawozdanie 1903 ↓, s. 29, ukończył klasę IIIa.
- ↑ Sprawozdanie 1906 ↓, s. LI, ukończył klasę Va.
- ↑ a b Kolekcja 2 ↓, s. 4.
- ↑ a b c d Kozubel 2020 ↓, s. 4.
- ↑ Kolekcja 1 ↓, s. 19.
- ↑ Kozubel 2020 ↓, s. 5.
- ↑ Kozubel 2020 ↓, s. 7.
- ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 5.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 235, 295.
- ↑ a b c d Kozubel 2020 ↓, s. 27.
- ↑ Kolekcja 2 ↓, s. 1, 3–4.
- ↑ a b c d Kolekcja 2 ↓, s. 37.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 27 z 21 lipca 1920, s. 597.
- ↑ Spis oficerów 1921 ↓, s. 40, 628.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 8 października 1921, s. 1436.
- ↑ Kolekcja 2 ↓, s. 33–35.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 26.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922, s. 543.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 170, 399.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 38 z 17 kwietnia 1924, s. 215.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 254, 342.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925, s. 272.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927, s. 98.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 56, 162.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 17, 570.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 2 stycznia 1928, s. 1.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 7, w marcu 1939 zajmował 4. lokatę.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 20 stycznia 1928, s. 9.
- ↑ Opinie dowódców pułków piechoty za 1936 rok, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/120, s. 48.
- ↑ Opinie pułkowników piechoty za 1938 rok, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1/120, s. 285–314.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 520.
- ↑ Kozubel 2020 ↓, s. 41–42.
- ↑ a b Kozubel 2020 ↓, s. 42.
- ↑ a b c Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 133.
- ↑ Z żałobnej karty. „Biuletyn”. Nr 23, s. 102, Grudzień 1972. Koło Lwowian w Londynie.
- ↑ Kolekcja 1 ↓, s. 3.
- ↑ Zdzisław K. Gigiel-Melechowicz. [w:] Komunikat nr 124 za okres X.2010 - XI.2011 [on-line]. Instytut Józefa Piłsudskiego w Londynie. [dostęp 2023-08-06].
- ↑ Kozubel 2020 ↓, s. 43.
- ↑ M.P. z 2007 r. nr 85, poz. 885
- ↑ „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”. Portal polskiej Policji. [dostęp 2023-09-15].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 stycznia 1923, s. 30.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 153.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 132, poz. 199.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 11 listopada 1931, s. 361.
- ↑ Kolekcja 1 ↓, s. 19–23.
- ↑ Kolekcja 2 ↓, s. 36.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 7.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 168.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 11 listopada 1928, s. 403.
- ↑ a b c Kolekcja 1 ↓, s. 4.
- ↑ Kolekcja 1 ↓, s. 2 foto.
- ↑ a b c Kolekcja 1 ↓, s. 60.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 235.
- ↑ Kolekcja 1 ↓, s. 51–56.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 6 sierpnia 1928, s. 264.
- ↑ Ciastoń i in. 1939 ↓, s. 197.
Bibliografia
- Józef Gigiel-Melechowicz. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.750, cz. 1 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-08-06].
- Józef Gigiel-Melechowicz. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości, sygn. I.480.750, cz. 2 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2023-08-06].
- Sprawozdanie Dyrekcji C. K. Gimnazyum Arcyksiężniczki Elżbiety w Samborze za rok szkolny 1901. Sambor: Nakładem Funduszu Naukowego, 1901.
- Sprawozdanie Dyrekcji C. K. Gimnazyum Arcyksiężniczki Elżbiety w Samborze za rok szkolny 1902. Sambor: Nakładem Funduszu Naukowego, 1902.
- Sprawozdanie Dyrekcji C. K. Gimnazyum Arcyksiężniczki Elżbiety w Samborze za rok szkolny 1903. Sambor: Nakładem Funduszu Naukowego, 1903.
- Sprawozdanie Dyrekcji C. K. Gimnazyum Arcyksiężniczki Elżbiety w Samborze za rok szkolny 1906. Sambor: Nakładem Funduszu Naukowego, 1906.
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2022-01-19].
- Spis oficerów służących czynnie w dniu 1.6.1921 r.. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1921.
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Jan Kazimierz Ciastoń, Adam Lisiewicz, Edward Skarbek, Edward Wojciechowski: Historia 6 Pułku Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego. T. 1: Tradycja. Warszawa: Komenda Koła 6 Pułku Piechoty Legionów Polskich i Dowództwo 6 Pułku Piechoty Legionów Józefa Piłsudskiego, 1939.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Marek Kozubel: Józef Gigiel-Melechowicz. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2020, seria: Bohaterowie Niepodległej. ISBN 978-83-8098-848-4.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.