Jan Surówka
![]() | |||
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 27 grudnia 1894 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 6 listopada 1982 | ||
Przebieg służby | |||
Siły zbrojne |
| ||
Formacja |
| ||
Jednostki | |||
Stanowiska | dowódca dywizji | ||
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
Jan Edward Surówka[a], ps. „Dojan” (ur. 27 grudnia 1894 w Wielopolu Skrzyńskim, zm. 6 listopada 1982 w Walii) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego. Służył w I Brygadzie Legionów Polskich, walczył z bolszewikami na Syberii i w wojnie polsko-bolszewickiej. W czasie kampanii wrześniowej 1939 r. porzucił w trakcie walk dowodzoną przez siebie dywizję.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Józefa i Adeli z Kuetów. Ukończył seminarium nauczycielskie. Od 1911 był członkiem Związku Strzeleckiego we Lwowie, w 1912 szkole podchorążych, w 1913 w szkole oficerskiej niższej Związku Strzeleckiego. W 1914 został komendantem Związku Strzeleckiego w Samborze[2]. Podczas I wojny światowej służył w stopniu podporucznika w I Brygadzie Legionów Polskich[3]. Był oficerem 5 pułku piechoty. W czasie służby w Legionach awansował 28 kwietnia 1916 roku na podporucznika i 1 listopada 1916 roku na porucznika[4]. Latem 1917 roku, po kryzysie przysięgowym, wcielony został do cesarskiej i królewskiej armii i walczył na froncie włoskim do lutego 1918. W 1919 trafił do 5 Dywizji Syberyjskiej. Wraz z innymi żołnierzami tej dywizji dostał się do niewoli bolszewickiej w Krasnojarsku, z której w lutym 1920 zbiegł. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. jako dowódca 201 pułku piechoty. Po wojnie zajmował szereg wyższych stanowisk wojskowych. W 1921 został mianowany dowódcą 15 pułku piechoty „Wilków”.
3 maja 1922 roku został zweryfikowany w stopniu majora ze starszeństwem z dniem 1 czerwca 1919 roku i 176. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a jego oddziałem macierzystym był nadal 15 pułk piechoty „Wilków”[5]. 10 lipca 1922 został zatwierdzony na stanowisku pełniącego obowiązki zastępcy dowódcy 45 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Równem z równoczesnym przeniesieniem z 15 pułku piechoty[6][7][8]. 31 marca 1924 roku został mianowany podpułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 lipca 1923 roku i 73. lokatą w korpusie oficerów piechoty[9]. 21 sierpnia 1926 roku został wyznaczony na stanowisko dowódcy 21 pułku piechoty „Dzieci Warszawy” w Warszawie[10][11][12]. 1 stycznia 1929 roku został mianowany pułkownikiem ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1929 roku i 13. lokatą w korpusie oficerów piechoty[13]. W 1934 roku został dowódcą piechoty dywizyjnej 2 Dywizji Piechoty Legionów w Kielcach[14]. 25 kwietnia 1938 roku został wyznaczony na stanowisko dowódcy 2 Dywizji Piechoty Legionów[15].
2 Dywizją Piechoty Legionów dowodził w czasie kampanii wrześniowej 1939 roku. 8 września 1939 w Zajrzewie po zapadnięciu zmroku dywersanci zaatakowali sztab dywizji, lecz zostali odparci. Po odparciu ataku dywersantów płk Dojan-Surówka zabrał ze sobą szefa sztabu ppłk. dypl. Mieczysław Pęczkowskiego, pomocnika kwatermistrza i dowódcę łączności mjr. dypl. Stefana Prokopa. Noc z 8 na 9 września spędził w pobliskim dworze Kuźmy, a następnie pojechał do Skierniewic, skąd przez Błonie udał się do Warszawy i dalej na wschód[16]. W opinii autora monografii Armii „Łódź” z roku 1975 ten kompromitujący fakt należy uznać za dezercję dowódcy dywizji z pola walki[17]. Opinię tę w roku 1991 podzielił Mieczysław Bielski pisząc, że fakt ten można zakwalifikować jedynie jako dezercję dowódcy dywizji[18].
W czasie kampanii przedostał się do Rumunii. Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Zmarł 6 listopada 1982. Został pochowany na cmentarzu w Lampeter.
Od 6 sierpnia 1919 był mężem Wandy Smieszko[2].
Opinie
W kwietniu 1939 Stefan Rowecki, ówcześnie pułkownik dyplomowany i dowódca piechoty dywizyjnej 2 DP Leg. tak scharakteryzował swojego bezpośredniego przełożonego „Wydaje mi się, że mój dowódca, pułkownik Surówka, dopiero teraz jakby obudził się z letargu i zaczyna bardziej brać się do roboty. Osobiście ma on nieźle pod względem taktycznym posprzątane w głowie, jednak obserwuję u niego jakby pewne lenistwo myślenia, no i brak wszelkiego entuzjazmu do pracy osobistej. (...) przeszłość tylko liniowa, bojowa dobra. Ma charakter w decyzjach. Pokojowo wygodny i nic mu się nie chce robić. Lenistwo pracy, a nawet myślenia. Na wojnie powinien być dobrym dowódcą dywizji.”
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 7079 (17 maja 1922)[19]
- Krzyż Niepodległości z Mieczami (7 lipca 1931)[20]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (10 listopada 1928)[21]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie, po raz pierwszy w 1921[22])
- Złoty Krzyż Zasługi (16 marca 1928)[23][24]
- Srebrny Krzyż Zasługi
- Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Uwagi
Przypisy
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935, s. 60.
- ↑ a b Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 59–60. [dostęp 2021-07-13].
- ↑ Bielski 1991 ↓, s. 378.
- ↑ Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 12 tu, jako Jan Surówka.
- ↑ Lista starszeństwa 1922 ↓, s. 30 tu, jako „Edward Surówka Bojan”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 257, 400.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 237, 343.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 32 z 2 kwietnia 1924 roku, s. 167.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 269.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 37, 163.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 17, 551.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1929 roku, s. 1.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 254.
- ↑ Pułkownicy piechoty, Instytut Józefa Piłsudskiego w Ameryce, sygn. 701/1, s. 213. Z informacji zamieszczonych w wykazie wynika, że został on sporządzony w lutym 1939 roku, przed awansami generalskimi.
- ↑ Wróblewski 1975 ↓, s. 216-217.
- ↑ Wróblewski 1975 ↓, s. 217.
- ↑ Bielski 1991 ↓, s. 187.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1923 roku, s. 8.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 156, poz. 227 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” - zamiast uprzednio nadanego Krzyża Niepodległości (M.P. z 1931 r. nr 18, poz. 31).
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 631 „za zasługi na polu organizacji wojska”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 43 z 27 grudnia 1921 roku, s. 1749.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 65, poz. 88 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska” - jako Edward Dojan-Surówka.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 19 marca 1928 roku, s. 57 „za zasługi na polu organizacji i wyszkolenia wojska”.
Bibliografia
- Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917). Komenda Legionów Polskich, 1917.
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2018-03-22].
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1922.
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Jan Wróblewski: Armia „Łódź” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Stefan Rowecki, Wspomnienia i notatki autobiograficzne (1906–1939). Wybór tekstów Andrzej Krzysztof Kunert, Józef Szyrmer, Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1988, ISBN 83-07-01547-2, s. 82, 99, 176.
- Mieczysław Bielski: Grupa Operacyjna „Piotrków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991. ISBN 83-11-07836-X.