Jaskier kaszubski
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | jaskropodobne | ||
Rząd | jaskrowce | ||
Rodzina | jaskrowate | ||
Rodzaj | jaskier | ||
Gatunek | jaskier kaszubski | ||
Nazwa systematyczna | |||
Ranunculus cassubicus L. Sp. Pl. 551 1753[3] | |||
Synonimy | |||
| |||
| |||
|
Jaskier kaszubski (Ranunculus cassubicus) – bardzo zmienny gatunek rośliny (uznawany też za grupę drobnych gatunków) należący do rodziny jaskrowatych. Jego zasięg obejmuje Europę Środkową i Wschodnią. Występuje w żyznych lasach liściastych i jest rośliną trującą[4].
Rozmieszczenie geograficzne
Gatunek występuje w Europie Środkowej od wschodniej części Alp, poprzez Austrię, Czechy, Słowację, cały łuk Karpat i dalej na wschód, sięgając poprzez środkową Ukrainę po Ural. Na północy jaskier ten rośnie w południowej Finlandii, na nielicznych stanowiskach także w środkowej i południowej Szwecji[5]. W Polsce gatunek rozpowszechniony jest w południowo-wschodniej części kraju, dość liczne stanowiska posiada na Śląsku, Kaszubach i Warmii. Bardzo rozproszone stanowiska ma w Polsce środkowej, brak go zupełnie w północno-zachodniej części kraju[6].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Ranunculus_cassubicus2.jpg/250px-Ranunculus_cassubicus2.jpg)
Morfologia
- Łodyga
- Bylina osiągająca zwykle od 20 do 45 (rzadko do 70) cm wysokości[4], o łodydze niezgrubiałej u nasady, obłej. U nasady rośliny wyrastają bezblaszkowe, błoniaste pochwy (od 1 do 4[4])[7].
- Liście
- Dwojakiego rodzaju – odziomkowe i łodygowe. Te pierwsze w liczbie zwykle 1–2 (rzadko więcej) są długoogonkowe i blaszkę mają okrągłą[7], niepodzieloną lub nieco trzysieczną lub trzydzielną[4]. Brzeg blaszki jest karbowany lub grubo ząbkowany. Liście łodygowe pocięte są na 7–9 (rzadko więcej lub mniej) równowąskich lub lancetowatych łatek, na brzegu nieco ząbkowanych[4][7].
- Kwiaty
- Pojedyncze, o dnie kwiatowym owłosionym[4]. Płatki korony ciemnożółte, odwrotnie jajowate, do 1,5 cm długości, jednak w kwiatach rozwijających się jako pierwsze – płatki często są słabo rozwinięte[7].
- Owoce
- Orzeszki drobno omszone, zakończone długim i haczykowatym dzióbkiem[7].
Biologia i ekologia
Bylina, hemikryptofit, kwitnie od kwietnia do czerwca. Rośnie w cienistych lasach liściastych. Liczba chromosomów 2n= 32-60[4]. Jest gatunkiem charakterystycznym dla lasów z rzędu Fagetalia[8]. W górach rośnie do blisko 1000 m n.p.m. (w Tatrach do 790 m n.p.m.)[7].
Nomenklatura
Nazwę naukową dla gatunku ustalił Karol Linneusz bazując na diagnozie taksonomicznej i opisie gatunku dokonanej przez gdańszczanina – Jakoba Breyne. Jako lokalizację typową w protologu podano „Habitat in Cassubia, Siberia” [na Kaszubach i na Syberii][9]. Gatunek został nazwany od Kaszub[10], jednak szczegółowa rewizja materiału w zielniku Linneusza przeprowadzona przez Gustava Kvista wykazała, iż typ nomenklatoryczny pochodzi z Syberii[9].
Systematyka i zmienność
Tworzy mieszańce z jaskrem różnolistnym[7] stanowiące cały zespół form przejściowych. Postulowane jest uznanie tego gatunku za nototakson (takson mieszańcowy) w randze sekcji w rodzaju jaskier (Ranunculus)[11].
Gatunek jest bardzo zmienny, rozmnaża się zarówno płciowo jak i w wyniku apomiksji fakultatywnej. Opisano w jego obrębie szereg taksonów o różnej randze – od drobnych gatunków i podgatunków[4] po odmiany[7]. Łącznie wyróżniono 28 drobnych gatunków w obrębie szeroko ujmowanego Ranunculus cassubicus L. s.l., opisywanych także jako grupa w obrębie kompleksu R. auricomus. Grupa cassubicus od innych gatunków w kompleksie auricomus wyróżnia się obecnością pochew liściowych bez blaszki u nasady pędu, obecnością liści odziomkowych z blaszką niepodzieloną i okazałymi kwiatami. W obrębie grupy cassubicus występuje wiele cytodemów o zwielokrotnionej liczbie chromosomów (3x, 4x, 5x, 8x). Populacje poliploidalne rozmnażają się na ogół apomiktycznie i mają lokalne, niewielkie zasięgi[12]. Zróżnicowanie powiększa łatwość krzyżowania się różnych populacji i utrwalanie powstających cytodemów za pomocą rozmnażania apomiktycznego[11].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Ranunculus_cassubicifolius_040508b.jpg/250px-Ranunculus_cassubicifolius_040508b.jpg)
W obrębie grupy R. cassubicus dwa drobne gatunki wyróżniają się większym areałem występowania i potwierdzono w ich przypadku zdolność do rozmnażania płciowego. Postulowane jest traktowanie ich w randze samodzielnych gatunków[12]:
- Ranunculus cassubicifolius W.Koch – gatunek diploidalny i autotetraploidalny występujący od Szwajcarii po Austrię i południowe Niemcy, rozmnaża się płciowo.
- Ranunculus carpaticola Soó – gatunek z populacjami diploidalnymi i heksaploidalnymi, rozmnażającymi się płciowo i apomiktycznie występuje w Karpatach od Słowacji po Rumunię.
Mieszaniec między tymi gatunkami opisywany jest jako Ranunculus hungaricus Soó[11].
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-06-07] (ang.).
- ↑ Ranunculus cassubicus L.. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2014-01-10].
- ↑ a b c d e f g h Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 167. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Ranunculus cassubicus. [w:] Den Virtuella Floran [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2014-01-10].
- ↑ Adam Zając, Maria Zając (red.): Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 444. ISBN 83-915161-1-3.
- ↑ a b c d e f g h Władysław Szafer (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom III. Kraków: Polska Akademia Umiejętności, 1927, s. 52-53.
- ↑ Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 491. ISBN 83-01-14439-4.
- ↑ a b GustavG. Kvist GustavG., Identity of the material of the Ranunculus auricomus group in the Linnaean Herbarium, „Annales Botanici Fennici”, 24 (1), 1987, s. 73–77, ISSN 0003-3847, JSTOR: 23725592 .
- ↑ Carolus Linnaeus: Species Plantarum Sections XI-XIII. s. 551.
- ↑ a b c Elvira Hörandl, Johann Greilhuber, Katarina Klímová, Ovidiu Paun, Eva Temsch, Khatere Emadzade, Iva Hodálová. Reticulate evolution and taxonomic concepts in the Ranunculus auricomus complex (Ranunculaceae): insights from analysis of morphological, karyological and molecular data. „Taxon”. 58, 4, s. 1194–1215, 2009.
- ↑ a b E. Hörandl. Morphological differentiation within the Ranunculus cassubicus group compared to variation of isozymes, ploidy levels, and reproductive systems: implications for taxonomy. „Plant Systematics and Evolution”. 233, 1-2, s. 65-78, 2002. DOI: 10.1007/s00606-002-0210-4. (ang.).
- BioLib: 38394
- EoL: 5523533
- EUNIS: 176942
- GBIF: 7276750
- identyfikator iNaturalist: 517575
- IPNI: 712432-1
- NCBI: 568539
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-2523605
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:712432-1
- Tela Botanica: 54883
- identyfikator Tropicos: 27101309
- CoL: 78SQ3