Jean Genet
![]() Jean Genet (1983) | |||
Data i miejsce urodzenia | 19 grudnia 1910 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 15 kwietnia 1986 | ||
Narodowość | francuska | ||
Dziedzina sztuki | |||
Ważne dzieła | |||
| |||
![]() | |||
| |||
|
Jean Genet (IPA: /ʒɑ̃ ʒəˈnɛ/; ur. 19 grudnia 1910 w Paryżu, zm. 15 kwietnia 1986 tamże) – francuski pisarz i dramaturg.
Życiorys
Był porzuconym przez matkę, która była prostytutką[1], sierotą, wychowankiem rodzin zastępczych, z których uciekał i popełniał typowe dla młodocianych zbiegów wykroczenia, które w wieku piętnastu lat zaprowadziły go do domu poprawczego. Jako osiemnastolatek zaciągnął się do armii, z której został oddelegowany w 1936 za homoseksualizm i opuścił Francję. Przemierzył wtedy Europę z fałszywymi dokumentami utrzymując się z prostytucji i drobnych kradzieży, co skutkowało częstymi zatrzymaniami przez policję[1]. Jego droga wiodła przez Polskę, gdzie przebywał w więzieniu[a] w Katowicach[2] i jak uważa część badaczy również w warszawskim więzieniu na Starym Mokotowie przy ulicy Rakowieckiej 37[1]. Po powrocie do kraju został skazany i osadzony w więzieniu za dezercję, posługiwanie się fałszywymi dokumentami i kradzieże.
Pisanie rozpoczął w podparyskim więzieniu we Fresnes, a w 1942 wydał na koszt własny poemat: Le Condamné à mort (Skazany na śmierć), Notre-Dame-des-Fleurs (Matka Boska Kwietna), w następnym roku – Le Miracle de la rose (Cud róży). Groził mu wyrok dożywotniego więzienia, gdy nastąpiła interwencja Jeana Cocteau i Jean-Paula Sartre’a w sądzie. Jean Genet został zwolniony z odbywania kary w 1944, a ułaskawienie uzyskał w 1949.
W latach 1945–1948 powstały trzy powieści: Pompes funèbres (Ceremonie żałobne), Querelle de Brest (Querelle z Brestu) i Journal du voleur (Dziennik złodzieja), zbiór poezji, balet oraz trzy sztuki teatralne: Haute Surveillance (Ścisły nadzór), les Bonnes (Pokojówki) i Spendid’s.
W 1966 napisał Paravents (Parawany) i opublikował Lettres à Roger Blin (Listy do Rogera Blina), przeżył jednak kryzys i posunął się do próby samobójczej. W następnym roku wybrał się w długą podróż na Daleki Wschód, poznał obozy Palestyńczyków; trzy lata później wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywał wśród Czarnych Panter. Oba te doświadczenia zaowocowały po piętnastu latach publikacją Un captif amoureux (Zakochany jeniec). We wrześniu 1982 przypadkowo przebywał w Bejrucie, gdy miała miejsce masakra obozów palestyńskich w Sabrze i Szatili – po powrocie napisał ważny tekst polityczny: Quatre heures à Chatila (Cztery godziny w Szatili).
W 1979 zachorował na raka gardła, co w 1986 stało się przyczyną jego śmierci. Jego grób znajduje się na hiszpańskim katolickim cmentarzu w Larache w Maroku.
Charakterystyka twórczości
Jego twórczość dotyczyła wykluczenia ze społeczeństwa, problemu wyobcowania i braku porozumienia. W warstwie narracyjnej odnajduje się opisy m.in. służby domowej, prostytutek, wyrzutków społecznych, złodziei. Geneta-pisarza i Geneta polityka-moralistę interesowały zagadnienia emigrantów materialnych (kwestia obozów uchodźczych Palestyńczyków) i emigrantów we własnym kraju (homoseksualiści, Czarne Pantery w USA)[3]. Niektórzy krytycy literaccy uważają, że nie powodowały nim zainteresowania społeczne, lecz potrzeba wyrażenia wściekłości, uczucia poniżenia i odrzucenia[1]. W opublikowanej w 1997 monografii Le dernier Genet (Ostatni Genet) Hadrien Laroche porównuje go do obu: współczesnego mu filozofa Michel Foucaulta i myśliciela Reformacji Erazma z Rotterdamu[4].
Jest pisarzem wzbudzającym silne emocje, uważanym jednocześnie za burzyciela i moralistę.
Uwagi
- ↑ Na pamiątkę tego wydarzenia organizowany jest Ogólnopolski Konkurs Poezji Więziennej jego imienia: Jerzy Suchanek: II Ogólnopolski Konkurs Poezji Więziennej – Katowice, 5 listopada 2010 - Nie szukamy nowego Geneta. Nowe Zagłębie. [dostęp 2015-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-04)].
Przypisy
- ↑ a b c d Jean Genet - złodziej, geniusz, rewolucjonista. Onet.pl. [dostęp 2014-08-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-09)]. (pol.).
- ↑ Grażyna Kuźnik: Jean Genet kradł w Katowicach, a później siedział w tutejszym więzieniu!. Dziennik Zachodni, 2011-08-10. [dostęp 2015-05-22].
- ↑ Jean Genet w bazie Notable Names Database (ang.)
- ↑ „The last Genet”, Hadrien Laroche (tł. D. Homel), 2010, Arsenal Pulp Press, Canada, s. 9; ISBN 978-1-55152-365-1.
- ISNI: 0000000121463280
- VIAF: 106050616
- ULAN: 500524415
- LCCN: n79060478
- GND: 118538411
- NDL: 00440720
- LIBRIS: 20dgbmbl3vkbrzn
- BnF: 11998463n
- SUDOC: 028077407
- SBN: CFIV046705
- NLA: 36047030
- NKC: jn20000601747
- DBNL: gene007
- BNE: XX1152694
- NTA: 068414560
- BIBSYS: 90059468
- CiNii: DA02729231
- Open Library: OL129758A
- PLWABN: 9810598303705606
- NUKAT: n93090111
- J9U: 987007261512805171
- PTBNP: 32168
- CANTIC: a10466514
- LNB: 000007688
- NSK: 000044610
- BNA: 000032024
- CONOR: 6437987
- ΕΒΕ: 61138
- BLBNB: 000616715
- KRNLK: KAC199609855
- LIH: LNB:V*117569;=BP
- RISM: people/41012784
- PWN: 3904781
- Britannica: biography/Jean-Genet
- Treccani: jean-genet
- Universalis: jean-genet
- БРЭ: 2625579
- NE.se: jean-genet
- SNL: Jean_Genet
- VLE: jean-genet
- Catalana: 0029666
- DSDE: Jean_Genet
- Hrvatska enciklopedija: 21599