Johann Rist
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 8 marca 1607 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 31 sierpnia 1667 |
Miejsce spoczynku | Wedel |
Zawód, zajęcie | poeta, pastor, purysta językowy |
Narodowość | niemiecka |
Alma Mater | Uniwersytet w Rinteln |
Wyznanie | ewangelickie |
Johann Rist (ur. 8 marca 1607 w Ottensen, zm. 31 sierpnia 1667 w Wedel) – niemiecki poeta i dramaturg epoki baroku, teolog ewangelicki, purysta językowy[1].
Życiorys
Urodził się w Ottensen (obecnie dzielnica Hamburga) jako syn pastora ewangelickiego. Był najstarszym z ośmiorga rodzeństwa. Uczęszczał do szkół w Hamburgu i Bremie. Następnie ok. 1626 podjął studia teologii na uniwersytecie w Rostocku. Uczęszczał też na wykłady z języka hebrajskiego, matematyki, chemii, farmacji i medycyny. Jednak nie ma całkowitej pewności, że był oficjalnym studentem w Rostocku, gdyż jego nazwisko nie widnieje w zachowanych aktach tego uniwersytetu. Od roku 1629 studiuje na uniwersytecie w Rinteln. Następnie przenosi się do Hamburga, gdzie razem z Ernstem Stapelem tworzy pierwszą sztukę teatralną, w której występuje jako aktor[2].
W roku 1635 zostaje pastorem w Wedel k. Hamburga, pozostaje tam do śmierci. Podczas wojny trzydziestoletniej w roku 1643 jego mieszkanie zostaje splądrowane, zniszczona została jego biblioteka i zbiory minerałów, zbiory numizmatyczne, instrumenty astronomiczne. Podobne nieszczęście spotyka go podczas działań wojennych w roku 1658. W 1645 zostaje członkiem stowarzyszenia literacko-językowego Pegnesischer Blumenorden w Norymberdze (stowarzyszenie istnieje do dziś) i otrzymuje pseudonim „Daphnis aus Cimbrien”. W roku 1647 przystępuje do Towarzystwa Owocodajnego (die Fruchtbringende Gesellschaft) z pseudonimem „Krzepki” (der Rüstige)[2][3].
W uznaniu za swe zasługi w dziedzinie literatury otrzymuje honorowy tytuł poeta laureatus, a w 1653 otrzymuje od cesarza tytuł szlachecki z herbem przedstawiającym łabędzia (Schwan) z wieńcem laurowym. Książę Christian von Mecklenburg nadaje mu tytuł radcy kościelnego. W roku 1660 Rist zakłada nowe stowarzyszenie językowo-literackie der Elbschwanenorden (istnieje do roku 1667) i przyjmuje pseudonim „Palatin”. Cele stowarzyszenia: propagowanie poezji i dbanie o czystość języka niemieckiego[2].
Twórczość
Był autorem 30 dramatów (zachowały się jedynie cztery), 12 zbiorów wierszy lirycznych, ponad 650 pieśni religijnych. Muzykę do jego tekstów pisali różni kompozytorzy[3].
W utworze Rettung der Edlen Teutschen Hauptsprache („Ratowanie szlachetnego języka niemieckiego jako języka głównego”) porusza problem wyrazów obcych w języku niemieckim i proponuje dla wielu z nich wyrazy rodzime. Z kolei w Teutschland-Lied opisuje w zbeletryzowanej formie problem kulturowego i gospodarczego uzależnienia Niemiec od Francji, Włoch i Hiszpanii. Bohaterem jest Pędziwiatr (Sausewind), snob i blagier, który bez umiaru posługuje się wyrazami obcymi. Jones nazywa to dzieło „kamieniem milowym niemieckiego puryzmu” („Markstein des deutschen Purismus”)[4][5].
Ponadto zajmował się Rist medycyną, chemią, matematyką, botaniką[6].
Dzieła (wybór)
- Irenomachia oder Friede und Krieg (współaut. Ernst Stapel)(1630) (dramat)
- Perseus (1634) (dramat historyczny)
- Himmlische Lieder (1642)
- Rettung der Edlen Teutschen Hauptsprache (1642)
- Des Daphnis aus Cimbrien Galathee (1642)
- Wallenstein (1647) (dramat)
- Holsten vergiß es nicht! (1648)
- Sabbatische Seelenlust (1651)
- Neuer Himmlischer Lieder Sonderbares (1651)
- Das Friedejauchtzende Teutschland (1653) (dramat)
- Sechs Monatsgespräche (1663-1668) (w konwencji dialogu Palatina z jego przyjaciółmi na określone tematy – jeden temat na jeden miesiąc)[7]
- Sämtliche Werke (red) E. Mannack, 7 tomów (1967-1981).
Życie prywatne
W 1635 żeni się z Elisabeth Stapel (siostrą Ernsta Stapela). W 1662 żona umiera, pozostawiając pięcioro dzieci, z których troje przeżyje. W roku 1664 drugą żoną Rista zostaje Anna Hagendorn, z d. Badenhoop, wdowa po jego przyjacielu[6].
Upamiętnienie (niektóre przykłady)
Od roku 2015 działa w Wedel Johann-Rist-Gesellschaft[8], w tymże mieście istnieje gimnazjum oraz klub sportowy noszące jego imię.
Zobacz też
- Philipp von Zesen
- Georg Philipp Harsdörffer
Przypisy
- ↑ Rist Johann(es), [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2024-02-25] .
- ↑ a b c Zeno, Biografie von Johann Rist [online], www.zeno.org [dostęp 2024-02-25] (niem.).
- ↑ a b DeutscheD. Biographie DeutscheD., Rist, Johann – Deutsche Biographie [online], www.deutsche-biographie.de [dostęp 2024-02-25] (niem.).
- ↑ William JervisW.J. Jones William JervisW.J. (red.), Sprachhelden und Sprachverderber. Dokumente zur Erforschung des Fremdwortpurismus im Deutschen (1478-1750), Berlin – New York 1995, s. 89 [dostęp 2024-02-25] (niem.).
- ↑ RyszardR. Lipczuk RyszardR., Walka z wyrazami obcymi w NIemczech – historia i współczesność, Kraków: Universitas, 2014, s. 49 [dostęp 2024-02-25] (pol.).
- ↑ a b Johann Rist Biographie [online], Pohlw – Deutsche Literaturgeschichte & Literaturepochen, 12 czerwca 2017 [dostęp 2024-02-25] (niem.).
- ↑ Die Monatsgespräche von Johann Rist [online], www.wedel.de [dostęp 2024-02-25] (niem.).
- ↑ Johann-Rist-Gesellschaft e.V.[1].
- ISNI: 0000000122762856
- VIAF: 9923644
- LCCN: n83139003
- GND: 118745425
- LIBRIS: qn259m084mr9qhc
- BnF: 123498005
- SUDOC: 032475012
- BNE: XX5660208
- NTA: 071090282
- BIBSYS: 90119445
- CiNii: DA03969988
- Open Library: OL1574373A
- PLWABN: 9810622199505606
- NUKAT: n2004091156
- J9U: 987007275134405171
- LNB: 000252939
- NSK: 000761713
- CONOR: 147576163
- KRNLK: KAC2022A8307
- LIH: LNB:J5i;=BO
- RISM: people/57489
- PWN: 3967975
- Britannica: biography/Johann-Rist
- NE.se: johann-rist
- VLE: johann-rist
- Catalana: 0055854