Karagana syberyjska
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | eukarionty | ||
---|---|---|---|
Królestwo | rośliny | ||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | okrytonasienne | ||
Klasa | Magnoliopsida | ||
Nadrząd | |||
Rząd | bobowce | ||
Rodzina | bobowate | ||
Podrodzina | |||
Rodzaj | karagana | ||
Gatunek | karagana syberyjska | ||
Nazwa systematyczna | |||
Caragana arborescens Lam. Encycl. 1:615. 1785 | |||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() najmniejszej troski | |||
|
Karagana syberyjska, zwana też akacją syberyjską, akacją żółtą lub grochodrzewem syberyjskim (Caragana arborescens Lam.) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych. Pochodzi ze wschodniej Azji: Syberii i Mandżurii. W Europie, w tym także Polsce uprawiany i dziczejący[5].
Morfologia
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Caragana_arborescens_flower.jpg/180px-Caragana_arborescens_flower.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Caragana_arborescens_fruits.jpg/180px-Caragana_arborescens_fruits.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Korina_2017-04-02_Caragana_arborescens_9_%28cropped%29.jpg/180px-Korina_2017-04-02_Caragana_arborescens_9_%28cropped%29.jpg)
- Pokrój
- Krzew lub małe drzewo wysokości do 6 m. Ma sztywne i wyprostowane gałęzie i szarozielonkawą korę.
- Liście
- Parzysto-pierzaście złożone, 8-12-listkowe, jasnozielone. Poszczególne listki są eliptycznie wydłużone lub odwrotnie jajowate, szczyty mają zaokrąglone i zakończone wyrostkiem. Młode liście są jedwabiście owłosione.
- Kwiaty
- Motylkowe, żółte, długości około 2 cm, stojące pojedynczo lub zebrane w pęczki po 2-4. Kwitnie w połowie maja.
- Owoc
- Strąk długości do 5 cm, pękając gwałtownie się skręca i rozrzuca nasiona. Dojrzewają one w sierpniu, mają szary lub ciemnobrązowy kolor. Zachowują zdolność kiełkowania do 3 lat.
Występowanie
Karagana naturalnie występuje w północno-wschodnich Chinach (prowincja Heilongjiang), w pasie ciągnącym się na pograniczu leśnej i stepowej strefy Syberii (Ałtaj, Sajany), w Chinach północno-zachodnich (region autonomiczny Sinciang), we wschodnim i centralnym Kazachstanie, na południowym Uralu, na Kaukazie (w Gruzji) i in. W Ałtaju, na stepach przedgórzy rozciągających się na wysokościach 350-600 m n.p.m., stanowi ważny składnik roślinności krzewiastej. Występuje w tych górach także jako element podszycia górskich lasów modrzewiowych[6]. W Sajanach, w dolinie Irkutu, rośnie w laskach wierzbowo-topolowych. Spotkamy ją tam i znacznie wyżej, w piętrze subalpejskim (2000-2400 m n.p.m.), w zaroślach tworzonych z różanecznikami, brzozą okrągłolistną, olszą (Alnus fruticosa), płożącą się wierzbą (Salix vestita) i in.[7] W parkowych lasach modrzewiowych w pd.-wsch. części Kotliny Tuwińskiej wysokie krzewy karagany tworzą wraz z różanecznikami piętro podszycia[8]. W Mugodżarach, stanowiących południowe przedłużenie Uralu, tworzy suche zarośla wraz z tawułami, dziką wiśnią i migdałowcem karłowatym[9].
W Polsce w stanie dzikim występuje w skupiskach zaroślowych wraz z głogiem, robinią i nawłocią jako roślina zajmująca dawne murawy i pastwiska, np. w Dębnicko-Tynieckim obszarze łąkowym[10]. Ze względu na inwazyjne rozrastanie podlega w Parkach Narodowych programom obserwacji oraz ograniczania występowania, m.in. Kampinoskim Parku Narodowym[11], Biebrzańskim Parku Narodowym[12] oraz Parku Narodowym Bory Tucholskie[13].
Zastosowanie
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Caragana_arborescens_%27Pendula%27_01.jpg/220px-Caragana_arborescens_%27Pendula%27_01.jpg)
- Roślina ozdobna, stosowana jest głównie na żywopłoty. W systemach żywopłotowych wielorzędowych sadzona bywa w rzędach zewnętrznych. Jeżeli używana jest do tworzenia samodzielnego żywopłotu sadzi się ją zwykle dwurzędowo w odstępach 30–35 cm. Rośnie nawet na najbardziej jałowych gruntach. Uprawiana jest z nasion, które kiełkują w 2-3 tygodnie po wysianiu, lub z sadzonek zielnych zbieranych latem. Zebrane dojrzałe nasiona można wysiewać od razu, lub na sucho przetrzymywać w chłodnym pomieszczeniu do wiosny. Bardzo dobrze znosi przycinanie, nawet bardzo drastyczne – intensywnie się wtedy rozkrzewia.
- Zapewnia schronienie dla ptaków, które lubią budować gniazda w jej gęstych zaroślach.
- Roślina miododajna. Wydajność miodowa sięga do 300-350 kg miodu z hektara.
- Roślina jadalna. Świeże strąki gotuje się i przyrządza podobnie jak fasolkę szparagową. Kwiaty można dodawać do sałatek.
- Jako drzewko bonsai, które jako jedno z nielicznych może być hodowane zarówno na zewnątrz jak i wewnątrz.
Przypisy
- ↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Fabales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2009-09-23] (ang.).
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-22].
- ↑ Caragana arborescens, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- ↑ ZbigniewZ. Mirek ZbigniewZ. i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 48, ISBN 978-83-62975-45-7 .
- ↑ Berg Lew Siemionowicz: Przyroda ZSRR, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962, s. 321-322
- ↑ Berg Lew Siemionowicz: Przyroda ZSRR, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962, s. 341
- ↑ Berg Lew Siemionowicz: Przyroda ZSRR, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962, s. 348
- ↑ Berg Lew Siemionowicz: Przyroda ZSRR, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1962, s. 115
- ↑ Krzysztof Okrasiński: Prognoza oddziaływania na środowisko projektu rozporządzenia w sprawie warunków korzystania z wód regionu wodnego górnej Wisły. Zielone oko, kwiecień 2011. [dostęp 2018-11-09]. (pol.).
- ↑ Anna Bomanowska, Marek Ferchmin, Izabella Kirpluk, Anna Otręba: Inwazyjne gatunki roślin we florze Puszczy Kampinoskiej. [dostęp 2018-11-09].
- ↑ Lech Krzysztofiak i Anna Krzysztofiak: Zwalczanie inwazyjnych gatunków roślin obcego pochodzenia. Stowarzyszenie Człowiek i przyroda, 2015. [dostęp 2018-11-09]. (pol.).
- ↑ Eliminacja gatunków obcych w tym inwazyjnych z obszaru Parku Narodowego Bory Tucholskie. PN Bory Tucholskie. [dostęp 2018-11-09]. (pol.).
Bibliografia
- Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
- Otwarta Encyklopedia Leśna. [dostęp 2007-11-30].
- J9U: 987007541625305171
- SNL: sibirertebusk
- BioLib: 39912
- EoL: 703831
- EUNIS: 170788
- Flora of China: 200011995
- Flora of North America: 200011995
- FloraWeb: 25669
- GBIF: 2943190
- identyfikator iNaturalist: 159827
- IPNI: 483792-1
- ITIS: 26529
- NCBI: 20484
- Plant Finder: 280588
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): ild-8707
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:483792-1
- Tela Botanica: 12811
- identyfikator Tropicos: 13049161
- USDA PLANTS: CAAR18
- CoL: QZWK