Karol Rathaus
![]() | |||
Imię i nazwisko | Karol Leonard Bruno Rathaus | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 16 września 1895 | ||
Pochodzenie | żydowskie | ||
Data i miejsce śmierci | 21 listopada 1954 | ||
Instrumenty | fortepian | ||
Gatunki | muzyka poważna, muzyka współczesna, muzyka filmowa | ||
Zawód | kompozytor, pianista, pedagog | ||
|
Karol Leonard Bruno Rathaus (ur. 16 września 1895 w Tarnopolu, zm. 21 listopada 1954 w Nowym Jorku)[1][2] – polski kompozytor, pianista i pedagog żydowskiego pochodzenia.
Życiorys
Studiował od roku 1913 kompozycję u Franza Schrekera w Wiedniu i wraz z nim przeniósł się do Berlina, by kontynuować studia. Równocześnie studiował historię na Uniwersytecie Wiedeńskim, kończąc 1922 w stopniu doktora[2][3]. Studia musiał przerwać w roku akademickim 1918/1919 ze względu na służbę wojskową w armii austro-węgierskiej. Po ukończeniu studiów pozostał w Berlinie, gdzie w latach 1921–1932 wykładał kompozycję i teorię muzyki w Hochschule für Musik[1][2].
W latach 1932–1934 przebywał w Paryżu, w 1934–1938 w Londynie (1934-1938), ostatecznie w 1938 wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i zamieszkał w Los Angeles. W 1940 przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie w latach 1940-1954 był wykładowcą w nowojorskim Queens College[1][3].
Był aktywnym członkiem amerykańskich organizacji muzycznych, takich jak ISCM, American League of Composers from Austria, Amerykańskie Stowarzyszenie Kompozytorów, Autorów i Wydawców; pełnił funkcję honorowego wiceprezydenta Jewish Music World Center, działał w organizacjach polonijnych (m.in. Komitecie Muzycznym Instytutu Kultury)[1][2].
Twórczość
Jego wczesne kompozycje były bliskie ekspresjonizmowi postromantycznemu i częściowo nawiązywały do dodekafonii. W późniejszym okresie tworzył muzykę „bardziej przystępną”, wpisaną w nurt neoklasycystyczny[1]. Pisał też muzykę do pierwszych niemieckich filmów dźwiękowych, m.in. do filmu Der Mörder Dimitri Karamasoff (1931) w reż. Fedora Ozepa, czym zdobył popularność i uznanie jako kompozytor tego gatunku muzyki[1][2]. W III Rzeszy jego utwory zostały zaliczone do sztuki zdegenerowanej.
Wybrane kompozycje
(na podstawie materiałów źródłowych[1][2])
- I Sonata fortepianowa c-moll op. 2
- I Symfonia na orkiestrę op. 5
- II Symfonia na orkiestrę op. 7 (prawykonanie 1924 Frankfurt)
- II Sonata fortepianowa op. 8
- I Sonata na skrzypce i fortepian op. 14
- Cztery utwory taneczne na orkiestrę op. 15
- Pastorale i taniec op. 17 na chór mieszany a capella
- Ostatni Pierrot op. 19, balet w jednym akcie
- Sonata na klarnet i fortepian op. 21
- Uwertura op. 22
- Mała serenada na 4 instrumenty dęte i fortepian op. 23
- Trzy mazurki na fortepian op. 24
- Obca Ziemia op. 25, opera w 4 aktach
- Pieśn i fuga na chór mieszany i orkiestrę kameralną op. 26
- Suita na skrzypce i orkiestrę kameralną op. 27
- Suita na orkiestrę op. 29
- Preludium i toccata na organy op. 32
- Trzy pieśni do słów Calderóna op. 34
- Serenada na orkiestrę op. 35
- Tryptyk kontrapunktowy op. 37
- Cztery etiudy na fortepian op. 38
- Pastorale i taniec na skrzypce i fortepian op. 39
- II Sonata na skrzypce i fortepian op. 43
- Nokturn na orkiestrę “Sen Jakuba” op. 44
- Koncert fortepianowy op. 45
- Trzy studia na fortepian op. 46
- III Symfonia na orkiestrę op. 50
- Krajobraz w sześciu kolorach na fortepian op. 51
- Polonez symfoniczny op. 52
- Trio na skrzypce, klarnet i fortepian op. 53
- Psalm XXIII op. 54
- Wizja dramatyczna na orkiestrę op. 55
- IV Kwartet smyczkowy op. 60
- V Kwartet smyczkowy op. 71
Przypisy
- ↑ a b c d e f g BpgusławB. Raba BpgusławB., Rathaus Karol, [w:] ElżbietaE. Dziębowska (red.), Encyklopedia muzyczna PWM, wyd. I, t. 8 Pe–R część biograficzna, Kraków: PWM, 2004, s. 312, ISBN 83-224-0837-4 .
- ↑ a b c d e f Karol Rathaus [online], Polmic, 2008 [dostęp 2020-05-24] .
- ↑ a b Leon TadeuszL.T. Błaszczyk Leon TadeuszL.T., Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX I XX wieku. Słownik biograficzny, Warszawa: Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, 2014, s. 221, ISBN 978-83-939735-1-4 .
Linki zewnętrzne
- Karol Rathaus, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-21] .
- Karol Rathaus w bazie AllMusic (ang.)
- Karol Rathaus – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Dyskografia Karola Rathausa w bazie MusicBrainz (ang.)
- Karol Rathaus w bazie Discogs.com (ang.)
- Karol Rathaus w bazie IMDb (ang.)
- ISNI: 0000000120198809
- VIAF: 2669767
- LCCN: no89001725
- GND: 122011104
- BnF: 135628669
- SUDOC: 161105408
- NKC: mzk2011645862
- BNE: XX5620556
- NTA: 150764634
- BIBSYS: 2126995
- CiNii: DA11687391
- Open Library: OL4690012A
- PLWABN: 9810654610705606
- NUKAT: n2007154267
- J9U: 987007267084405171
- LNB: 000072169
- WorldCat: lccn-no89-1725
- PWN: 3966194
- SNL: Karol_Rathaus