Katerina Gogou
Data i miejsce urodzenia | 1 czerwca 1940 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 3 października 1993 | ||
Narodowość | grecka | ||
Język | grecki | ||
Dziedzina sztuki | poezja, literatura, aktorstwo | ||
Epoka | pokolenie 70. | ||
Ważne dzieła | |||
| |||
| |||
|
Katerina Gogou (gr. Κατερίνα Γώγου) (ur. 1 czerwca 1940 w Atenach, zm. 3 października 1993 w Atenach) – grecka aktorka teatralna i filmowa, poetka, pisarska i działaczka społeczna. Jest autorką siedmiu tomików poetyckich, mi.in.: Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo], Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste], Το ξύλινο παλτό [Drewniany płaszcz], Με λένε Οδύσσεια [Nazywam się Odyseja].
Po rozstaniu rodziców, do 12 roku życia, mieszkała z matką a następnie zamieszkała z ojcem. Ze strony ojca ma przyrodnie rodzeństwo: brata i siostrę. W Atenach urodzona i związana z nimi przez cale życie. W jej twórczości przeplatają się nazwy ateńskich ulic, placów, barów i innych popularnych miejsc. Jako pięciolatka zaczęła rozwijać swój talent aktorski i w 1945 zadebiutowała w teatrze[1] u boku Nikosa Gounarisa (gr. Νίκος Γούναρης).
Kolejne lata poświęciła na edukację w najlepszych szkołach aktorskich Aten. Uczyła się tańca, śpiewu, ruchu scenicznego. Występowała w teatrze a także w filmie. Na ekrenie debiutowała w 1952 w filmie «Ο άλλος»[2]. Zagrała w kilkudziesięciu filmach[3]. Początkowo grała w filmach o lekkiej tematyce, zmiana przyszła wraz z poznaniem reżysera Pavlosa Tassiosa[4] (gr. Παύλος Τάσσιος), za którego wyszła za mąż w 1966 roku. 10 października 1967 przychodź na świat ich córka Mirto Tassiou w „miesiącu zmrożonych winogron”. W roku 1977 Katerina Gogou występuje w filmie Pavlosa Tassosa Το βαρύ... πεπόνι (Ciężki… melon)[5][6] z 1977. Film porusza tematykę społeczną – wywłaszczenie całych wiosek i radykalna zmiana związana z nowym życiem w wielkim mieście. Katerina Gogou dopiero w tym filmie wykreowała główną rolę, za którą otrzymała nagrodę dla najlepszej aktorki na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Salonikach. Ich drugi wspólny film to w [./Https://el.wikipedia.org/wiki/Παραγγελιά! Παραγγελιά]! ("Zamówienie!")[7][8], w którym występuje jako narratorka, wplatając do filmu swoje wiersze, ktore melorecytuje. Film Όστρια, το τέλος του παιχνιδιού (Ostria, koniec zabawy)[9] z 1984, w reżyserii Andreasa Thomopoulosa, zdobył Nagrodę Państwową za najlepszy scenariusz i był ostatnim filmem, w którym zagrała Gogou. Paradoksalnie stworzenie wyrazistych postaci w filmie zbiegło się z przekierowaniem jej zainteresowania na inne medium – poezję.
W 1978 roku Gogou publikuje pierwszy tomik wierszy i od tego czasu to poezja stanowi jej dominujący środek ekspresji.
Katerina Gogou to jedna z najpopularniejszych greckich poetek i chociaż jej twórczość nie znalazła się w kanonie literatury Pokolenia lat 70., to wciąż jej poezja jest wydawana, czytana i przekładana na kolejne języki[10].
Życiorys
Dzieciństwo
Katerina Gogou urodziła się 1 czerwca 1940 roku w Atenach dziewięć miesięcy po wybuchu II wojny światowej. Jej wczesne dzieciństwo przypadło na czas okupacji, a następnie wojny domowej w Grecji.
Jako pięciolatka debiutowała na scenie, spełniając swoje marzenie o staniu się aktorką. Niebawem została okrzyknięta cudownym dzieckiem i grała zarówno w teatrze jak i w filmach.
Młodość
Po rozstaniu rodziców, początkowo mieszkała z ojcem. Z czasem napięta relacja z ojcem doprowadziła do tego, że Katerina zamieszkała ze swoją mamą. Wedle relacji rodzeństwa „matka Kateriny była bardzo słodką kobietą, była ptaszkiem, jakby jej nie było – szeptała. Dożyła 100 lat, zmarła w domu opieki. Nie jest znany powód, z jakiego powodu oddała córkę, by wychowywał ją jej ojciec. W niektórych późniejszych wierszach Gogou można wyczytać, że jej matka zmagała się z problemami psychicznymi.
Podobnie jak dzieciństwo Kateriny dzieli się na dwa okresy – mieszkanie z ojcem, a następnie z matką, tak też jej życie zawodowe dzieli się na dwa okresy – aktorstwo i poezja, a między nimi okres przejściowy, kiedy Katerina jeszcze występuje w filmie, ale zmienia się typ ról, w które się wciela.
Aktorka
Katerina jako dwunastolatka zagrała po raz pierwszy w filmie, zrealizowanym na podstawie sztuki Alekosa Sakellariosa. W roku 1962 wystąpiła w spektaklu muzycznym według kompozycji i w reżyserii Mikisa Theodorakisa Όμορφη πόλη, w Θέατρο Μετροπόλιταν[11]. Była na tyle wszechstronna, że grę aktorską doskonale łączyła ze śpiewem i tańcem. Jako dwudziestolatka występowała z Nini Zaha (Νινί Ζαχα), towarzyszyła na scenie piosenkarzowi Lakisowi Pappasowi. W swojej karierze scenicznej współpracowała z najlepszymi aktorami, między innymi z Dino Iliopoulosem (być może odwołanie do tych wspomnień znajdziemy w następujących słowach: „jechałam z jedną trupą, sami starcy, / ciężarówką pełną kur / i trzymałam tekst ostatnim wielkim tuzom”). Z czasem porzuca scenę na rzecz kolejnych i coraz częstszych planów filmowych. Jej kariera aktorska nabrała rozpędu – zagrała w około pięćdziesięciu filmach.
Poetka
Poezja przyniosła jej rozgłos. Jej debiutancki tomik Trzy kliknięcia na lewo sprzedał się w nakładzie 40 000 egzemplarzy, co stanowiło ogromny sukces, który osiągnęli w Grecji w tamtym czasie jedynie Janis Ritsos i Odisseas Elitis[12].
Polityka
Debiut literacki Gogou nakłada się na okres zmian politycznych w Grecji. Rok 1974 jest przełomowy. Po czterech miesiącach od upadku junty w końcu odbyły się pierwsze wybory parlamentarne, a ich data, nieprzypadkowo, została ustalona na 17 listopada – dokładnie rok wcześniej stłumiono bunt studentów na Politechnice Ateńskiej. Po wydarzeniach z listopada 1973, kiedy okupowana była Politechnika w Atenach, nastąpił czas buntu, a pisarze tego pokolenia zostali nazwani „pokoleniem Politechniki”, „pokoleniem zwątpienia” (η γενιά της αμφισβήτησης), „podważającymi”.
Śmierć
Alkohol z tabletkami czy rewolwer z tłumikiem, dźwięk przedawkowania samotności jest mi znajomy
Katerina Gogou popełniła samobójstwo – połączyła alkohol i leki. Samobójstwo popełniła dwa dni po małżeństwie z "wielkim dupkiem", jak nazwala męża kateriny jej siostra Argiro:
„Złym spotkaniem – kulminacją historii – był zły partner, dwadzieścia lat od niej młodszy, którego poślubiła w Ratuszu dwa dni przed śmiercią. Był człowiekiem, którego nie znaliśmy. Mirto mówiła o nim, że «był wielkim dupkiem». To był jej koniec. Ostatnia dekada życia to czas spędzony z młodszymi mężczyznami […] «Zabrałam go, aby nauczyć go gry na fortepianie, a on mnie bije». Mimo to wyszła za niego”[13].
Dzieła
Na dorobek literacki Kateriny Gogou składa się siedem tomików poezji, przy czym ostatni z nich został wydany już po śmierci poetki. Są to:
- Τρία κλικ αριστερά[14] [Trzy kliknięcia na lewo], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1978.
- Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1980.
- Το ξύλινο παλτό [Drewniany płaszcz], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1982.
- Απόντες [Nieobecny], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1986.
- Ο μήνας των παγωμένων σταφυλιών [Miesiąc zmrożonych winogron], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 1988.
- Νόστος [Powrót do domu], Εκδόσεις Λιβάνη, 1η έκδοση Αθηνά 1990.
Pośmiertnie wydana została książka:
- Με λένε Οδύσσεια [Nazywam się Odyseja], Εκδόσεις Καστανιώτη, 1η έκδοση Αθηνά 2002. Jest to nieukończona autobiografia poetycka, sporo w niej wspomnień z okresu okupacji hitlerowskiej, ruchu oporu i wojny domowej.
Wydanie zbiorcze zawierające wszystkie siedem książek:
- Τώρα να δούμε εσείς τι θα κάνετε. Ποιήματα 1978–2002 [Teraz zobaczymy, co wy zrobicie. Wiersze 1978–2002], Εκδόσεις Καστανιώτη Α.Ε., Αθηνά 2013[15].
Filmy
Zagrała w wielu filmach, jednak niewiele z nich znanych jest polskiemu widzowi.
Fabularne
Rok | Grecki tytuł | Rola | Reżyseria |
---|---|---|---|
1952 | Ο άλλος | Αλέκος Σακελλάριος | |
1959 | Το ξύλο βγήκε από τον παράδεισο | Λαζάρου | |
Δράκουλας και Σία | Μαρία | Ερρίκος Ιατρού | |
1960 | Άντρας είμαι και το κέφι μου θα κάνω | Μαρία Πλυτά | |
1961 | Εφιάλτης | υπηρέτρια | Ερρίκος Ανδρέου |
Το έξυπνο πουλί | Μαρίνα Μανή | Ορέστης Λάσκος | |
Το παιδί της πιάτσας | Λιλίκα | Κώστας Χατζηχρήστος & Απόστολος Τεγόπουλος | |
1962 | Νόμος 4000 | Κλειώ | Γιάννης Δαλιανίδης |
Οι γυναικοκατακτητές | Ορέστης Λάσκος | ||
Τα κοθώνια του θρανίου | Ριρή | Κώστας Γεωργούτσος | |
Του Κουτρούλη ο γάμος | Ματίνα | Κώστας Μαργαρίτης | |
1963 | Η ψεύτρα | Ντόλυ | Γιάννης Δαλιανίδης |
Τα παλιόπαιδα | Φρίντα | Νέστορας Μάτσας | |
Μεσάνυχτα στη βίλα Νέλλη | Τάκης Εμμανουήλ | ||
Ανήσυχα νιάτα | Αγνή | Πάνος Γλυκοφρύδης | |
Παλικαράκια της παντρειάς | Δώρα | Φρίξος Ηλιάδης | |
1964 | Γάμος αλά ελληνικά | φίλη Μίνας | Βασίλης Γεωργιάδης |
Άπονη ζωή | Λιλή | Πάνος Γλυκοφρύδης | |
Δεσποινίς διευθυντής | Ντιάνα | Ντίνος Δημόπουλος | |
Το κορίτσι της Κυριακής | Νέστορας Μάτσας | ||
Μας ενώνει ο πόνος | Κώστας Δούκας | ||
1965 | Η δε γυνή να φοβήται τον άνδρα | Παγώνα | Γιώργος Τζαβέλλας |
Μια τρελή, τρελή οικογένεια | Σίσσυ | Ντίνος Δημόπουλος | |
Κάλλιο πέντε και στο χέρι | Μπέτυ Κωνσταντινέα | Πάνος Γλυκοφρύδης | |
Φτωχολογιά | Άννα | Παύλος Τάσιος | |
1968 | Ο τρελός τα 'χει τετρακόσια | Καίτη Λαμπρέτα | Κώστας Καραγιάννης |
1969 | Η ωραία του κουρέα | Άννα Ψαλίδα | Ντίνος Δημόπουλος |
Η θυσία μιας γυναίκας | Άννα | Στέλιος Τατασόπουλος | |
1970 | Τρελά κορίτσια απίθανα αγόρια | Χριστίνα | Παναγιώτης Κωνσταντίνου |
Αγάπη για πάντα | Πένυ | Βασίλης Γεωργιάδης | |
Οι αριστόγατες | Τουλούζ (φωνή) | Λευτέρης Σιάσκας | |
1971 | Τι έκανες στον πόλεμο Θανάση | Φρόσω Καραθανάση | Ντίνος Κατσουρίδης |
1972 | Υπέροχες νύφες, κορόιδα γαμπροί | Μπουμπού | Παναγιώτης Κωνσταντίνου |
Ναι μεν, αλλά | περαστική | Παύλος Τάσιος | |
1973 | Ο Ρομπέν των Δασών | Τσίφτης (φωνή) | |
1977 | Το βαρύ πεπόνι | Τούλα (Toula) | Παύλος Τάσιος |
1978 | 1922 | θεατρίνα | Νίκος Κούνδουρος |
1980 | Παραγγελιά! ("Zamówienie!") | Κατερίνα (Katerina) | Παύλος Τάσιος (Pavlos Tasios) |
1984 | Όστρια, το τέλος του παιχνιδιού, (Ostia koniec zabawy) | Ανδρέας Θωμόπουλος |
Twórczość poetycka
Katerina Gogou zdecydowała się przerwać swoją karierę aktorską i skoncentrowała się na twórczości poetyckiej. Jej debiutancki tomik wierszy Trzy kliknięcia na lewo z 1978 stal się w Grecji bardzo popularny i przyniósł autorce ogromny sukces.
Dyskografia
Katerina Gogou, Kiriakos Sfetsas (gr. Κυριάκος Σφέτσας) – album Στο Δρόμο [W drodze], 1981, Soundtrack z [./Https://el.wikipedia.org/wiki/Παραγγελιά! Παραγγελιά]! ("Zamówienie!")[16]
Lista utworów:
1 | Η Ζωή Μας Είναι Σουγιαδιές | 2:22 | "Życie nasze to składane noże", to pierwszy wiersz z tomiku Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo] |
2 | Θέλω Να Κουβεντιάσω | 3:02 | "Chcę porozmawiać w jakiejś kawiarni", to 4 wiersz z tomiku Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo] |
3 | Μοναξιά | 3:52 | "Samotność", wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste] |
4 | Κανείς Δεν Θα Γλιτώσει | 2:27 | wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste] |
5 | Πάει Αυτό Ήταν | 2:19 | wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste] |
6 | Κοίτα Πώς Χάνονται Οι Δρόμοι | 4:03 | pierwszy wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste] |
7 | Καμιά Φορά | 3:22 | "Czasami powoli, powoli otwierają się drzwi i wchodzisz", 24 wiesz z tomiku Τρία κλικ αριστερά [Trzy kliknięcia na lewo] |
8 | Πόσο Νωρίς Φεύγει Το Φως | 6:55 | 6 wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste] |
9 | Θαρθεί Καιρός | 2:39 | wiersz z tomiku Ιδιώνυμο [Przestępstwo osobiste] |
Upamiętnienie
21 stycznia 2013 roku w teatrze «Τζένη Καρέζη» wystawiany jest spektakl inspirowany twórczością Gogou. Reżyseria: Sofia Adamidou, tytuł: «Πέρασα με κόκκινο», w roli głównej Jenny Kollia.
Bibliografia
- ΚατερίναΚ. Γώγου ΚατερίναΚ., Μου μοιάζει ο άνθρωπος με έναν ήλιο, που καίγεται από μόνος του, EftychiaE. Panagiotou (red.), ΑΘΗΝΑ, Ateny: Εκδόσεις Καστανιώτη, 2018, ISBN 978-960-03-6372-2 (gr.).
Linki zewnętrzne
- https://www.lifo.gr/culture/vivlio/san-simera-pethane-i-katerina-gogoy-ena-aprothymo-eidolo-tis-skoteinis-poiisis
- https://www.in.gr/2021/03/12/stories/katerina-gogou-ta-dyskola-xronia-kai-ksexoristi-viografia-tis/
Przypisy
- ↑ Σπάνιες φωτογραφίες της Κατερίνας Γώγου - Δεν θα πιστέψετε πώς ήταν η αγαπημένη ηθοποιός [online], in.gr, 12 marca 2021 [dostęp 2024-02-28] (gr.).
- ↑ O allos. Alekos Sakellarios Gloria Films. [dostęp 2024-02-28].
- ↑ Katerina Gogou | Actress, Writer, Art Director [online], IMDb [dostęp 2024-02-28] (ang.).
- ↑ Pavlos Tasios | Director, Producer, Writer [online], IMDb [dostęp 2024-02-28] (ang.).
- ↑ Το βαρύ πεπόνι- Παύλος Τάσιος - 1977 Full Movie. [dostęp 2024-02-28].
- ↑ To vary... peponi. Pavlos Tasios Filmakers Corporation Ltd., Pavlos Tasios Productions. 1977-10-17. [dostęp 2024-02-28].
- ↑ Parangelia! (1980) | MUBI. [dostęp 2024-02-28].
- ↑ Parangelia!. Pavlos Tasios Greka Film, Pavlos Tasios Productions. 1980-10-20. [dostęp 2024-02-28].
- ↑ Ostria: To telos tou paihnidiou. Andreas Thomopoulos Giorgos Karagiannis & Co., Greek Film Centre (GFC). 1984-10-04. [dostęp 2024-02-28].
- ↑ KrzysztofK. Hilman KrzysztofK., Nie ta sama słodka idiotka, „Czas Literatury” 2019, nr 3(7), s. 52–55., „Nauka”, 15 maja 2019, s. 52-55 [dostęp 2024-02-28] .
- ↑ ΗλίαςΗ. Τάσκου ΗλίαςΗ., Όμορφη Πόλη – 1962 του Μίκη Θεοδωράκη | karekare.tk [online], 20 lipca 2020 [dostęp 2024-02-28] (gr.).
- ↑ i, Το τέλος της Κατερίνας Γώγου. Η "αφελής" του ελληνικού κινηματογράφου, η αναρχική ποιήτρια των Εξαρχείων. Η ποιητική της συλλογή πούλησε όσο και του Ελύτη [online], ΜΗΧΑΝΗ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ, 2 października 2022 [dostęp 2024-02-28] (gr.).
- ↑ Newsroom, Κώστας Γώγος & Αργυρώ Γώγου: Η αδελφή μας, Κατερίνα Γώγου [online], Φιλελεύθερος | Philenews, 5 października 2020 [dostęp 2024-02-28] (gr.).
- ↑ ΕύηΕ. Τανούδη ΕύηΕ., ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΓΩΓΟΥ - ΤΡΙΑ ΚΛΙΚ ΑΡΙΣΤΕΡΑ [online] [dostęp 2024-02-28] .
- ↑ ΤΩΡΑ ΝΑ ΔΟΥΜΕ ΕΣΕΙΣ ΤΙ ΘΑ ΚΑΝΕΤΕ [online] [dostęp 2024-02-28] (gr.).
- ↑ Κατερίνα Γώγου, Κυριάκος Σφέτσας – Στο Δρόμο [online], www.discogs.com [dostęp 2024-02-28] .