Klasztor Lichtenthal
![]() Widok na klasztor od strony północnej | |||
Państwo |
| ||
---|---|---|---|
Kraj związkowy |
| ||
Miejscowość | Baden-Baden | ||
Właściciel | cystersi | ||
Ksieni | Maria Bernadette Hein | ||
Typ zakonu | żeński | ||
Obiekty sakralne | |||
kościół | Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny | ||
kaplica | św. Joachima i św. Anny | ||
Fundator | Herman V badeński i żona Ermengarda | ||
Data budowy | 1245 | ||
Położenie na mapie Badenii-Wirtembergii ![]() | |||
Położenie na mapie Niemiec ![]() | |||
![]() | |||
| |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Baden-Baden-Kloster_Lichtental-Fuerstenkapelle-04-2013-gje.jpg/220px-Baden-Baden-Kloster_Lichtental-Fuerstenkapelle-04-2013-gje.jpg)
Klasztor Lichtenthal (Lichtental) (łac. Lucida Vallis[1]) – klasztor cysterek istniejący od połowy XIII w. w Lichtental, obecnie dzielnicy Baden-Baden w Niemczech.
Historia
Po raz pierwszy nazwa Lichtenthal pojawia się w zapisie z 1243, dotyczącym objęcia duchowej opieki nad tutejszymi „paniami”. Z 1245 pochodzi nadanie margrabiów Badenii Hermana VI i Rudolfa I dla ich matki Ermengardy w celu uposażenia klasztoru[2][3] . W dokumencie tym Ermengarda i jej mąż Herman V są wskazani jako inicjatorzy powstania klasztoru[4]. Właśnie rok 1245 uznaje się za rok założenia klasztoru (choć już wcześniej, przed przybyciem cysterek, mogło tu istnieć jakieś kobiece zgromadzenie) – z tego roku pochodzą papieskie przywileje dla klasztoru[5]. Pierwsze cysterskie zakonnice pochodziły z klasztoru Wald[6][3][7] , wśród nich była pierwsza poświadczona w źródłach w 1247 ksieni Truddinde[8]. 3 listopada 1248 dokonano konsekracji prezbiterium kościoła[9][3][7] , w tym samym czasie przeniesiono do niego ciało fundatora, Hermana V[10]. Konsekracja ukończonych budynków klasztornych nastąpiła w 1252[11]. W 1288 kolejne nadanie na rzecz klasztoru uczynił Rudolf I (jego córka Adelajda była tutejszą ksienią od 1263 do 1296[12][7] ), który ufundował tutaj kaplicę stanowiącą do 1372 miejsce pochówku margrabiowskiej dynastii[13][3][7] .
Klasztor szybko się rozwijał, także gospodarczo. Wiele jego ksieni pochodziło z rodu margrabiów Badenii[3] . W drugiej połowie XIV w. doszło do kryzysu w klasztorze – spowodowany był kryzysem gospodarczym oraz upadkiem dyscypliny wśród zakonnic[14][3][7] . Liczba zakonnic, pochodzących głównie z wysokich rodów, zwiększyła się z 40 do 80[15][7] . Reformy w klasztorze dokonano w pierwszej połowie XV w., w szczególności w okresie rządów pierwszej ksieni pochodzącej z mieszczańskiej rodziny, Elisabeth Wiest[16][3][7] . Życie w klasztorze ożywiło się, a świadectwem powodzenia reformy było wykonywanie licznych, pięknych manuskryptów w skryptorium. Rozwojowi klasztoru posłużyły też bogate wiana dwóch kolejnych księżniczek z rodu margrabiów badeńskich, które zostały tutejszymi ksieniami w końcu XV w. – Małgorzaty i Marii, które m.in. zadbały o bogaty wystrój budynków klasztornych[17][3] .
Klasztor Lichtenthal przetrwał okres reformacji[3][7] mimo zmian wyznaniowych wśród władców badeńskich[18] i ograniczenia źródeł swoich dochodów[19]. Po soborze trydenckim stał się ośrodkiem, z którego wysyłano zakonnice do odnawiania zlikwidowanych w okresie reformacji innych okolicznych klasztorów[20]. W kolejnych dwóch stuleciach klasztor jednak kilkakrotnie był zagrożony zniszczeniem w wyniku toczących się w okolicy wojen[3][7] . Na początku lat 90. XVII w. zakonnice musiały na kilka lat opuścić klasztor wobec zagrożenia działaniami wojennymi w ramach wojny z Francją[21]. Zniszczenia w klasztorze spowodowały jego przebudowę w XVIII w. i nabranie przezeń kształtu barokowego[3] ; kościół odnowiono w latach 1723–1724[22].
W epoce sekularyzacji instytucji kościelnych klasztor jako jeden z nielicznych przetrwał. Co prawda odebrano mu majątki ziemskie i zmuszono do wykazania przydatności dla społeczeństwa (czego efektem było otwarcie szkoły dla dziewcząt), jednak jako nekropolia władców Badenii nie został rozwiązany[23][3] . Przetrwał także epokę Kulturkampfu, podczas której dla zabezpieczenia losu zakonnic na wypadek rozwiązania klasztoru, zakonnice w 1883 otwarły klasztor filialny w St. Pauls w Austro-Węgrzech[24][3] i nadal istnieje[3] .
Położenie i zabudowania
Klasztor znajduje się w mieście Baden-Baden, w zakolu rzeki Oos, na krawędzi Schwarzwaldu. Założenie otoczone jest murem, a wejście prowadzi przez barokową bramę. Na zabudowania składają się:
- kościół klasztorny,
- dom ksieni,
- kaplica książęca,
- szkoła klasztorna,
- budynki gospodarcze (wykorzystywane jako dom gościnny i centrum konferencyjne),
- fontanna z 1602[25] .
Kościół klasztorny
Pierwszy kościół klasztorny (zapewne jeszcze w budowie) pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny został konsekrowany w 1248. Z tej pierwszej budowli romańskiej zachowało się romańskie okno w ścianie północnej i dwa łuki portali od strony krużganka. Około 1320 powstało gotyckie zamknięcie prezbiterium, portal wejściowy i sklepienie krzyżowo-żebrowe z rzeźbionymi zwornikami przedstawiającymi pelikana karmiącego młode oraz koronację Matki Bożej. Z końca XV wieku pochodzą późnogotyckie elementy wyposażenia kościoła, m.in. krucyfiks, rzeźby z dawnego głównego ołtarza (Matka Boża z Chrystusem, inne jego zachowane elementy znajdują się w muzeach w Nowym Jorku – posągi Trzech Króli – i Karlsruhe – boczne skrzydła), inny ołtarz oraz odkryty w XX w. fresk przedstawiający ukrzyżowanie. Z 1606 pochodzi barokowa ambona. Pod zachodnią ścianą prezbiterium znajdują się groby założycieli klasztoru: margrabiego Badenii Hermana V i jego żony Ermengardy. W oknach znajdują się współczesne witraże ze scenami z życia Marii[26] .
Kaplica książęca
Kaplica książęca (niem. Fürstenkapelle) pod wezwaniem św. Joachima i św. Anny stanowiła miejsce pochówku margrabiów Badenii od 1288 do 1372. Pierwszy pochowany tutaj był syn założyciela klasztoru i zarazem fundator kaplicy margrabia Badenii Rudolf I, którego córka Adelajda była tutejszą ksienią[27] . Z XIII w. pochodzą fundamenty kaplicy[25] . Kaplica była wielokrotnie przebudowywana, a obecny, neogotycki kształt pochodzi z ok. 1830, z okresu przebudowy zainspirowanej przez wielkiego księcia Badenii Leopolda. Zgromadził on tu liczne zabytki z opuszczonych klasztorów badeńskich. Elementami dawnego wyposażenia są ołtarz św. Anny z 1503 i posąg błogosławionego margrabiego Badenii Bernarda II z ok. 1490[27] .
Szkoła klasztorna
Szkoła klasztorna została założona w 1815: jej otwarcie było warunkiem odstąpienia od sekularyzacji klasztoru. Uczęszczały do niej dziewczęta z wsi przy klasztorze. W 1877 została przekształcona w szkołę państwową, a w 1980 zmieniła swój charakter na koedukacyjny[28] .
Galeria obrazów
- Klasztor Lichtenthal – Kloster Lichtental
- Widok klasztoru od południowego wschodu, ok. 1823
- Budynek opactwa
- Wnętrze kaplicy książęcej, 1821
- Kaplica książęca, 2022
- Klucz Madonna w książęcej kaplicy
- Fontanna z 1602 na dziedzińcu klasztornym
- Budynek szkoły w klasztorze Lichtenthal
- Ogród w klasztorze Lichtenthal
- Klasztor Lichtenthal
Przypisy
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 23.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 25–27.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Kloster Lichtenthal: Ein lebendiges... ↓.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 26–27.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 28–30.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 27, 29.
- ↑ a b c d e f g h i Schindele i Zisterzienserinnenabtei... ↓.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 29–30.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 31–32.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 32.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 33–35.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 53, 57.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 55–57, 60–63, 94.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 79–80.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 83.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 122–137.
- ↑ Schindele 1984 ↓, s. 137–154.
- ↑ Schindele 1985 ↓, s. 68.
- ↑ Schindele 1985 ↓, s. 103–110.
- ↑ Schindele 1985 ↓, s. 97–103.
- ↑ Schindele 1985 ↓, s. 149–151.
- ↑ Schindele 1985 ↓, s. 155.
- ↑ Schindele 1985 ↓, s. 180–189.
- ↑ Schindele 1985 ↓, s. 209, 214–228.
- ↑ a b Kloster Lichtenthal: Anlage... ↓.
- ↑ Kloster Lichtenthal: Klosterkirche ↓.
- ↑ a b Kloster Lichtenthal: Fürstenkapelle ↓.
- ↑ Kloster Lichtenthal: Die Klosterschule ↓.
Bibliografia
- M. Pia Schindele. Die Abtei Lichtenthal. „Freiburger Diözesan-Archiv”. 104, s. 19–166, 1984. Freiburg: Verlag Herder. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- M. Pia Schindele. Die Abtei Lichtenthal. „Freiburger Diözesan-Archiv”. 105, s. 67–248, 1985. Freiburg: Verlag Herder. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- Anlage und Umgebung. [w:] Kloster Lichtenthal [on-line]. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- Ein lebendiges Kloster mit einer langen Geschichte. [w:] Kloster Lichtenthal [on-line]. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- Klosterkirche. [w:] Kloster Lichtenthal [on-line]. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- Fürstenkapelle. [w:] Kloster Lichtenthal [on-line]. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- Die Klosterschule. [w:] Kloster Lichtenthal [on-line]. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- M. Pia Schindele: Zisterzienserinnenabtei Lichtenthal – Geschichte. [w:] Klöster in Baden-Württemberg [on-line]. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
Linki zewnętrzne
- Kloster Lichtenthal. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).
- Zisterzienserinnenabtei Lichtenthal. [w:] Klöster in Baden-Württemberg [on-line]. [dostęp 2020-04-13]. (niem.).