Komenda Rejonu Uzupełnień Słonim
Historia | |
Państwo |
|
---|---|
Rozformowanie | 1939 |
Tradycje | |
Rodowód | PKU Słonim |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | Słonim |
Podległość | DOGen. „Białystok” |
Skład | PKU typ IV |
Komenda Rejonu Uzupełnień Słonim (KRU Słonim) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie[1].
Historia komendy
W czerwcu 1921 roku PKU Słonim podlegała Dowództwu Okręgu Generalnego „Białystok” i obejmowała swoją właściwością powiaty: baranowicki, nowogródzki i słonimski[2].
15 listopada 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów oraz wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, dotychczasowa PKU Słonim została podporządkowana Dowództwu Okręgu Korpusu Nr IX w Brześciu i obejmowała swoją właściwością powiaty: nowogródzki i słonimski, natomiast powiat baranowicki został podporządkowany nowo powstałej PKU Baranowicze[3][4][5].
18 listopada 1924 roku weszła w życie ustawa z dnia 23 maja 1924 roku o powszechnym obowiązku służby wojskowej[6], a 15 kwietnia 1925 roku rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wojskowych do tejże ustawy, wydane 21 marca tego roku wspólnie z ministrami: spraw wewnętrznych, zagranicznych, sprawiedliwości, skarbu, kolei, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i dóbr państwowych oraz przemysłu i handlu[5]. Wydanie obu aktów prawnych wiązało się z przejęciem przez władze cywilne (administracji I instancji) większości zadań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem poboru[7][8]. Przekazanie większości zadań władzom cywilnym umożliwiło organom służby poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta oraz ewidencją i administracją rezerw. Do tych zadań dostosowana została organizacja wewnętrzna powiatowych komend uzupełnień i ich składy osobowe. Poszczególne komendy różniły się między sobą składem osobowym w zależności od wielkości administrowanego terenu[9].
Zadania i nowa organizacja PKU określone zostały w wydanej 27 maja 1925 roku instrukcji organizacyjnej służby poborowej na stopie pokojowej[7]. W skład PKU Słonim wchodziły dwa referaty: I) referat administracji rezerw i II) referat poborowy[7]. Nowa organizacja i obsada służby poborowej na stopie pokojowej według stanów osobowych L. O. I. Szt. Gen. 3477/Org. 25 została ogłoszona 4 lutego 1926 roku. Z tą chwilą zniesione zostały stanowiska oficerów ewidencyjnych[10][11][12].
12 marca 1926 roku została ogłoszona obsada personalna Przysposobienia Wojskowego, zatwierdzona rozkazem Dep. I L. 6000/26 przez pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Edmunda Kesslera, w imieniu ministra spraw wojskowych. Zgodnie z nową organizacją pokojową Przysposobienia Wojskowego zostały zlikwidowane stanowiska oficerów instrukcyjnych przy PKU, a w ich miejsce utworzone rozkazem Oddz. I Szt. Gen. L. 7600/Org. 25 stanowiska oficerów przysposobienia wojskowego w pułkach piechoty[13].
Od 1926 roku, obok ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność PKU Słonim normowała „Tymczasowa instrukcja służbowa dla PKU”, wprowadzona do użytku rozkazem MSWojsk. Dep. Piech. L. 100/26 Pob.[14]
W grudniu 1930 roku powiat nowogródzki został podporządkowany nowo powstałej PKU Nowogródek. Od tego czasu PKU Słonim administrowała jedynie powiatem słonimskim, posiadając skład osobowy typ IV[14].
31 lipca 1931 roku gen. dyw. Kazimierz Fabrycy, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, rozkazem B. Og. Org. 4031 Org. wprowadził zmiany w organizacji służby poborowej na stopie pokojowej. Zmiany te polegały między innymi na zamianie stanowisk oficerów administracji w PKU na stanowiska oficerów broni (piechoty) oraz zmniejszeniu składu osobowego PKU typ I–IV o jednego oficera i zwiększeniu o jednego urzędnika II kategorii. Liczba szeregowych zawodowych i niezawodowych oraz urzędników III kategorii i niższych funkcjonariuszy pozostała bez zmian[15].
1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby uzupełnień, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Słonim została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Słonim przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku[16], z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym[17]. Obok wspomnianej ustawy i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność KRU Słonim normowały przepisy służbowe MSWojsk. D.D.O. L. 500/Org. Tjn. Organizacja służby uzupełnień na stopie pokojowej z 13 czerwca 1938 roku. Zgodnie z tymi przepisami komenda rejonu uzupełnień była organem wykonawczym służby uzupełnień[18] .
Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr IX, który był okręgowym organem kierowniczym służby uzupełnień. Rejon uzupełnień nie uległ zmianie i nadal obejmował powiat słonimski[1].
Obsada personalna
Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU i KRU Słonim, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w 1926 i 1938 roku.
Komendanci | ||
---|---|---|
Stopień, imię i nazwisko | okres pełnienia funkcji | kolejne stanowisko (dalsze losy) |
ppłk piech. Feliks Ochotnicki[a] | od 30 IV 1921[20] | |
ppłk piech. Eugeniusz Lenartowicz[b] | 1921[21] – ? | |
płk piech. Jan Żywicki | 1923 – II 1927[22] | stan spoczynku z dniem 30 IV 1927 |
mjr piech. Józef I Wyrzykowski | II[23] – 30 IX 1927[24] | stan spoczynku |
ppłk piech. Maksymilian Wiktor | IX 1927[25] – VIII 1929[26] | dyspozycja dowódcy OK IX |
mjr piech. Wincenty Falkiewicz[c] | IX 1930[31] – 29 II 1932[32] | stan spoczynku |
ppłk piech. Marian Hyla | III 1932 – VII 1935[33] | dyspozycja dowódcy OK IX |
mjr piech. Władysław Orzeszko | VIII 1935[34] – 1939[35] | †1940 Katyń[36] |
Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1924–1925[37][38] | |||
---|---|---|---|
I referent | kpt. piech. Franciszek Suchomel | do 1 XII 1922[39] | I referent PKU Krzemieniec |
por. piech. Aleksander Eśman | do VI 1925[40] | Kancelaria Sztabu DOK IX | |
kpt. sam. Rudolf Rola-Janicki | VI 1925[40] – II 1926 | p.o. kierownika II referatu | |
II referent | urzędnik wojskowy XI rangi Emil Marek | 1923 | |
por. piech. Henryk Czechowski | od I 1924[41] | ||
oficer instrukcyjny | kpt. piech. Jakub Witold Chmura | do XI 1924[42] | 1 pp Leg. |
ppor. / por. piech. Franciszek Sępichowski vel Franciszek Krówka | XII 1924[42] – III 1926[43] | oficer PW w 79 pp | |
oficer ewidencyjny na powiat nowogrodzki | urzędnik wojskowy X rangi / por. kanc. Andrzej Ropczycki | 1923 – 1924 | |
oficer ewidencyjny na powiat słonimski | por. piech. Mikołaj Bronisław Telatycki | 29 IX 1923[44] – I 1925[45] | referent w Oddziale Ogólnym DOK IX |
Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1926–1938[46][47][48] | |||
kierownik I referatu administracji rezerw i zastępca komendanta | mjr piech. Bronisław Balcewicz | II 1926 – III 1929[49] | p.o. komendanta PKU Zamość |
mjr piech. Wincenty Falkiewicz | p.o. III 1929[50] – IX 1930 | komendant PKU | |
kpt. piech. Piotr Gadziński | IX 1930[31] – III 1932[51] | PKU Stanisławów | |
kpt. piech. Jan Winiarz | III 1932[52] – VI 1938 | kierownik I referatu KRU | |
kierownik II referatu poborowego | kpt. sam. Rudolf Rola-Janicki | p.o. II 1926 – IV 1928[53] | dyspozycja dowódcy OK IX |
por. kanc. Alojzy Kucharski | od IV 1928[54] | ||
kpt. piech. Piotr Gadziński | XII 1929[55] – IX 1930 | kierownik I referatu | |
kpt. piech. Lucjan Sobol[d] | IX 1930 – XI 1932[58] | dyspozycja dowódcy OK IX | |
kpt. art. Bohdan Kosacki | XII 1932[59] – ? | kierownik I referatu KRU Puławy | |
referent | por. kanc. Justyn Łotocki | od II 1926 | |
kpt. kanc. Andrzej Styka | XII 1929[60] – 30 IV 1930[61] | stan spoczynku | |
kpt. piech. Lucjan Sobol | IV[62] – IX 1930 | kierownik II referatu | |
Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych KRU w latach 1938–1939[35][e] | |||
kierownik I referatu ewidencji | kpt. adm. (piech.) Jan Winiarz[f] | 1938 – 1939 | †1940 Charków[65] |
kierownik II referatu uzupełnień | kpt. piech. Józef Marian Podolski[g] | 1939 | †1940 Charków[73] |
Uwagi
- ↑ Feliks Ochotnicki (ur. 20 stycznia 1866, zm. 1926). 26 października 1923 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził go w stopniu tytularnego pułkownika[19]. Został pochowany w grobie rodzinnym na Cmentarzu Na Rossie w Wilnie.
- ↑ Więcej informacji biograficznych w: Komenda Rejonu Uzupełnień Włodzimierz Wołyński.
- ↑ Wincenty Falkiewicz (ur. 22 stycznia 1886) do Wojska Polskiego został przyjęty z byłej armii austro-węgierskiej. Był odznaczony Krzyżem Walecznych. 12 kwietnia 1927 został mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 i 75. lokatą w korpusie oficerów piechoty[27]. W następnym miesiącu został wyznaczony w 12 Pułku Piechoty w Wadowicach na stanowisko dowódcy II batalionu[28]. W listopadzie 1927 został przeniesiony do 79 Pułku Piechoty w Słonimie na stanowisko dowódcy II batalionu[29]. W marcu 1929 został przeniesiony do kadry oficerów piechoty z równoczesnym przeniesieniem służbowym do PKU Słonim na stanowisko pełniącego obowiązki kierownika I referatu administracji rezerw. We wrześniu 1930 został przesunięty na stanowisko komendanta PKU. Z dniem 29 lutego 1932 został przeniesiony w stan spoczynku. W 1934, jako oficer stanu spoczynku pozostawał w ewidencji PKU Słonim. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr IX. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”[30].
- ↑ Lucjan Sobol ur. 2 stycznia 1896 w Warszawie, w rodzinie Andrzeja i Marii. W latach 1916–1917 służył w armii rosyjskiej, a następnie w I Korpusie Polskim w Rosji. Z dniem 31 maja 1933 został przeniesiony w stan spoczynku[56]. We wrześniu 1939 wziął udział w obronie twierdzy brzeskiej. Dostał się do sowieckiej niewoli. Wiosną 1940 został zamordowany w Charkowie[57].
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939 roku, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939 roku[63].
- ↑ kpt. adm. (piech.) Jan Winiarz był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi[64].
- ↑ Józef Marian Podolski ur. 30 stycznia 1898 we Lwowie, w rodzinie Mariana i Petroneli z Suszyńskich. 2 lipca 1915 wstąpił do Legionów Polskich. Służył w 9. kompanii III baonu 4 Pułku Piechoty. W lipcu 1917, po kryzysie przysięgowym, został przeniesiony do Polskiego Korpusu Posiłkowego. Był absolwentem Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów w Bydgoszczy. 26 sierpnia 1924 Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 31 sierpnia 1924 i 80. lokatą w korpusie oficerów piechoty[66], a minister spraw wojskowych wcielił do 32 Pułku Piechoty w Modlinie[67]. Służył w Batalionie KOP „Dederkały”. W czerwcu 1934 został przeniesiony z KOP do 5 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie[68][69]. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1937 i 155. lokatą w korpusie oficerów piechoty[70]. Był odznaczony Krzyżem Niepodległości[71] i Srebrnym Krzyżem Zasługi[72].
Przypisy
- ↑ a b Dz.U. z 1939 r. nr 20, poz. 131.
- ↑ Rozkaz DOGen. Kielce Nr 69 z 23 czerwca 1921 roku, zał. nr 2 do pkt 11
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1478.
- ↑ Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 38.
- ↑ a b Dz.U. z 1925 r. nr 37, poz. 252.
- ↑ Dz.U. z 1924 r. nr 61, poz. 609.
- ↑ a b c Jarno 2001 ↓, s. 169.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393, autor użył sformułowania „wszystkie czynności przygotowawcze do poboru, jak również jego przeprowadzenie przeszły do władz administracyjnych”, co nie odpowiadało podziałowi kompetencji władz wojskowych i cywilnych, określonych we wspomnianych aktach prawa.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393–394.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 7-20.
- ↑ Moczyński 1928 ↓, s. 393, wg autora stanowiska oficerów ewidencyjnych, po krótkotrwałym przydzieleniu ich do władz administracyjnych, zostały zniesione w 1925 roku.
- ↑ Jarno 2001 ↓, s. 169, autor także datuje zniesienie stanowisk oficerów ewidencyjnych na rok 1925, co stoi w sprzeczności z ogłoszoną 4 lutego 1926 roku obsadą służby poborowej na stopie pokojowej.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 1-10.
- ↑ a b Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 31 lipca 1931 roku, poz. 290.
- ↑ Jarno 2001 ↓, s. 173.
- ↑ Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220.
- ↑ Historia WKU Suwałki ↓.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 70 z 7 listopada 1923 roku, s. 741.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 21 maja 1921 roku, s. 974.
- ↑ Obsada dowództw. [w:] Oddział II, sygn. I.303.4.59, s. 175 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2024-04-15].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 5 lutego 1927 roku, s. 37, 44.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 lutego 1927 roku, s. 65.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 22 lipca 1927 roku, s. 215.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 24 z 26 września 1927 roku, s. 283.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 sierpnia 1929 roku, s. 254.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 20 kwietnia 1927 roku, s. 119.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 144.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 25 z 31 października 1927 roku, s. 297.
- ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 327, 1026.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 28.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 23 grudnia 1931 roku, s. 413.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 90.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 101.
- ↑ a b Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 857.
- ↑ Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 452.
- ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 1478, 1562, 1565.
- ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 1347.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 53 z 8 grudnia 1922 roku, s. 897.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 65 z 18 czerwca 1925 roku, s. 328.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 18 stycznia 1924 roku, s. 23.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 125 z 28 listopada 1924 roku, s. 705.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 9.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 65 z 10 października 1923 roku, s. 700.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 27 stycznia 1925 roku, s. 43.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Dodatek do Nr 9 z 4 lutego 1926 roku, s. 18.
- ↑ Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 118, 122, 830.
- ↑ Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 523.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 91.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 247.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 231.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 130.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 167.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 382.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 20 maja 1933 roku, s. 122.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 498.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 12 z 15 listopada 1932 roku, s. 398.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 423.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 398.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 122.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 103.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. VI.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938 roku, s. 54.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 597.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 87 z 29 sierpnia 1924 roku, s. 496.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 97 z 25 września 1924 roku, s. 540.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 159.
- ↑ Lista starszeństwa 1935 ↓, s. 112.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 390.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 54.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 11 listopada 1938 roku, s. 33.
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 424.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2020-03-31].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934.
- Lista starszeństwa oficerów zawodowych piechoty. 5 czerwca 1935. Warszawa: Dep. Piech. MSWojsk., 1935.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.
- Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24 zeszyt 2, dział III. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
- Witold Jarno: Okręg Korpusu Wojska Polskiego nr IV Łódź 1918-1939. Łódź: Wydawnictwo „Ibidem”, 2001. ISBN 83-88679-10-4.
- Jarosław Kowalewski: Historia Wojskowej Komendy Uzupełnień w Suwałkach. Wojskowa Komenda Uzupełnień w Suwałkach. [dostęp 2019-05-18].
- Jan Kiński, Helena Malanowska, Urszula Olech, Wacław Ryżewski, Janina Snitko-Rzeszut, Teresa Żach: Katyń. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Marek Tarczyński (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2000. ISBN 83-905590-7-2.
- Henryk Moczyński: Służba poborowa. W: Dziesięciolecie Odrodzenia Polskiej Siły Zbrojnej 1918–1928. Henryk Stanisław Mościcki (red.) Włodzimierz Dzwonkowski (red.) Tadeusz Bałaban (red.). Warszawa: Tadeusz Złotnicki, 1928, s. 391–394.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935-1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- p
- d
- e