Komisja śledcza Haycrafta
Państwo |
|
---|---|
Data utworzenia | 10 sierpnia 1921 |
Cel | Wyjaśnienie przyczyn i okoliczności wybuchu zamieszek w Jafie |
Komisja śledcza Haycrafta (ang. The Haycraft Commission of Inquiry) prowadziła dochodzenie wyjaśniające przyczyny wybuchu i przebieg zamieszek w Jafie z maja 1921 w Jafie. Końcowy raport Komisji został rozszerzony i otrzymał końcowy tytuł: „Palestyna: Zakłócenia w maju 1921 r.” Raport obwinił Arabów o wybuch przemocy, wskazał jednak na szereg spraw w których ich interesy były najwyraźniej ograniczane na rzecz interesów żydowskich imigrantów, których liczebność wynosiła wówczas 10% i szybko rosła. W rezultacie podjęto niektóre środki łagodzące warunki społeczności arabskiej, ale ostatecznie raport został w większości zignorowany. Opublikowanie go (w przeciwieństwie do Raportu komisji śledczej Palina z 1920) zostało uznane jako środek uspokojenia sytuacji w Palestynie.
Tło wydarzeń
W dniach 1-7 maja 1921 w rejonie miasta Jafa w brytyjskim Mandacie Palestyny doszło do gwałtownych zamieszek arabsko-żydowskich. Wydarzenia te nazwano zamieszkami w Jafie,chociaż swoim zasięgiem objęły także kilka pobliskich wiosek i miejscowości. Podczas zamieszek zginęło 47 Żydów i 48 Arabów, a 163 Żydów i 73 Arabów zostało rannych[1]. Wydarzenia te pociągnęły za sobą złożone konsekwencje polityczne, w wyniku których w czerwcu 1922 władze brytyjskie opublikowały białą księgę Churchilla. W znacznym stopniu ograniczała ona liczebność nowych żydowskich imigrantów napływających do Palestyny i ograniczała polityczne aspiracje syjonistów. Natomiast Arabowie, poprzez przyznanie im środków rządowych, uzyskali znaczną samodzielność i przekonanie o poparciu Wielkiej Brytanii. Sytuacja wymusiła jednak na parlamencie brytyjskim podjęcie działań w celu wyjaśnienia okoliczności i przebiegu zamieszek.
Działalność Komisji
Brytyjski rząd wysłał w maju 1921 do Palestyny Komisję Śledczą Haycrafta, która miała zbadać przyczyny i okoliczności zamieszek. Na jej czele stał sir Thomas Haycraft, a następnie sir Harry Charles Luke. Członkiem Komisji był J.N. Stubbs. Stronę muzułmańską reprezentował Aref Pasza al-Dajani, chrześcijańską Iljas Effendi Muszabbak, a żydowską dr Mordechaj Eliasz. Raport został ukończony 10 sierpnia 1921, a opublikowany w październiku 1921.
Raport Komisji
Raport Komisji zauważył, że arabskie zamieszki rozpoczęły się od ataku Arabów na socjalistycznych i komunistycznych aktywistów żydowskich. Podkreślono jednak, że nie mogło to być wystarczającym impulsem do powstania tak dużych rozruchów. Wielkość i szybkość rozpowszechniania się zajść ulicznych wskazywały, że musiały być one wcześniej zaplanowane i odpowiednio przygotowane. W swoich końcowych wnioskach raport podawał:
- Polityka brytyjska w Palestynie była ukierunkowana prosyjonistycznie i starała się realizować tylko jeden cel – ustanowienie „żydowskiej siedziby narodowej”, a nie stworzenie państwa będącego dobrem wszystkich mieszkańców Palestyny.
- Oficjalne organy doradcze brytyjskich władz w Palestynie uwzględniały interesy społeczności żydowskiej ponad wszystkimi innymi.
- Nie było nadmiernej obecności Żydów we władzach administracyjnych Palestyny.
- Częścią programu realizowanego przez ruch syjonistyczny było sprowadzenie do Palestyny jak największej liczby Żydów, którzy posiadając odpowiednie zaplecze i zdolności organizacyjne, zyskaliby ostatecznie przewagę na resztą populacji.
- Żydowscy imigranci stanowili „ekonomiczne niebezpieczeństwo” dla kraju, ze względu na konkurencję, ponieważ byli faworyzowani na rynku.
- Żydowscy imigranci obrażali Arabów „swoją arogancją i pogardą arabskich zwyczajów społecznych.”
- Ze względu na brak wystarczających środków bezpieczeństwa do kraju zostali wpuszczeni bolszewiccy imigranci, którzy doprowadzili do społecznych i gospodarczych niepokojów w Palestynie[2].
Raport jasno określał, że „starcia rasowe zostały rozpoczęte przez Arabów”, i że „arabska większość była agresorem i zadała większość ofiar.” Omawiając zachowanie sił policyjnych, raport stwierdził, że „policja była, z nielicznymi wyjątkami pół-wykwalifikowana i nieefektywna, w wielu przypadkach obojętna, a w niektórych przypadkach przewodziła i uczestniczyła w zajściach.” Ważną uwagą była informacja, że znaczna część muzułmańskiej i chrześcijańskiej wspólnoty tolerowała zamieszki, choć nie zachęcała do przemocy. „Wydaje się jednak, że niektórzy z wykształconych Arabów, notabli, zachęcali tłum”[3].
Konsekwencje
Zamieszki w Jafie zmusiły Brytyjczyków do ponownego przemyślenia kwestii obietnic złożonych Arabom i rodzącemu się w ten sposób konfliktowi arabsko-żydowskiemu. 3 czerwca odbyły się uroczystości z okazji rocznicy koronacji królowej brytyjskiej Jerzego V. Wysoki komisarz Palestyny sir Herbert Samuel w swoim wystąpieniu powiedział, że brytyjski rząd nigdy nie pozwoli na powstanie żydowskiego rządu, który panowałby nad arabską większością i zagarnąłby arabską ziemię. Dodał, że deklaracja Balfoura ma na celu umożliwienie napływu do Palestyny żydowskich imigrantów, których praca i wiedza umożliwią „rozwinąć kraj dla dobra wszystkich jej mieszkańców”. Mowa ta miała na celu uspokojenie Arabów, stanowiła jednak zasadniczy zwrot w stanowisku zajmowanym przez Samuela. Doszedł on do wniosku, że aby umożliwić dalszą realizację programu ruchu syjonistycznego, musi być pozyskana współpraca arabska[4]. W tym duchu zaproponował utworzenie żydowskich i arabskich instytucji przedstawicielskich. W rezultacie powstały żydowskie Zgromadzenie Reprezentantów i arabska Najwyższa Rada Muzułmańska[5]. Aby uspokoić nastroje społeczności arabskiej, brytyjskie władze uzyskały zgodę Ligi Narodów na wydzielenie z terytorium Mandatu Palestyny obszaru położonego na wschód od rzeki Jordan, tworząc tam arabski Emirat Transjordanii (obszar ten wyłączono z deklaracji Balfoura). Następnie sir Samuel wyraził zgodę, aby Al-Hadżdż Muhammad Amin al-Husajni powrócił do Palestyny i został wielkim muftim Jerozolimy. Następnie 3 czerwca 1922 została przyjęta biała księga Churchilla, która w znacznym stopniu ograniczała liczebność nowych żydowskich imigrantów napływających do Palestyny i ograniczała polityczne aspiracje syjonistów. Arabowie, poprzez przyznanie im środków rządowych, uzyskali znaczną samodzielność i przekonanie o poparciu Wielkiej Brytanii.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Tom Segew: One Palestine, Complete. Metropolitan Books, s. 173-190. ISBN 0-8050-4848-0.
- ↑ Haycraft Commission of Inquiry: Palestine. Disturbances in May, 1921. Reports of the Commission of Inquiry with correspondence relating thereto .. (1921). [w:] he Internet Archive [on-line]. [dostęp 2012-03-31]. (ang.).
- ↑ Haycraft Commission of Inquiry into the 1920-21 Arab Riots. Jewish Virtual Library. [dostęp 2012-03-31]. (ang.).
- ↑ Wydarzenia zamieszek w Jafie z punktu widzenia brytyjskiej polityki. [w:] Archiwum Państwa Izrael [on-line]. [dostęp 2012-03-31]. (hebr.).
- ↑ Matthews C. Weldon: Confronting an Empire, Constructing a Nation: Arab Nationalists and Popular Politics in Mandate Palestine. I.B.Tauris, 2006, s. 31–32.
Linki zewnętrzne
- Haycraft Commission of Inquiry: Raport Komisji Śledczej Haycrafta. [w:] he Internet Archive [on-line]. [dostęp 2012-03-31]. (ang.).
- p
- d
- e
Lata 1910–1919 |
|
---|---|
Lata 20. XX wieku |
|
Lata 30. XX wieku |
|
Lata 40. XX wieku |
|
Lata 50. XX wieku |
|
Lata 60. XX wieku |
|
Lata 70. XX wieku |
|
Lata 80. XX wieku |
|
Lata 90. XX wieku |
|
Lata 2000–2009 |
|
Lata 2010–2019 |
|
2020 |
- J9U: 987007387985805171