Lajtabánság
![]() | Ten artykuł od 2011-07 wymaga zweryfikowania podanych informacji. Należy podać wiarygodne źródła w formie przypisów bibliograficznych. Część lub nawet wszystkie informacje w artykule mogą być nieprawdziwe. Jako pozbawione źródeł mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Sprawdź w źródłach: Encyklopedia PWN • Google Books • Google Scholar • Federacja Bibliotek Cyfrowych • BazHum • BazTech • RCIN • Internet Archive (texts / inlibrary) Po wyeliminowaniu niedoskonałości należy usunąć szablon {{Dopracować}} z tego artykułu. |
1921 | |||||
| |||||
Stolica | Oberwart | ||||
---|---|---|---|---|---|
Data powstania | 4 października 1921 | ||||
Data likwidacji | 5 listopada 1921 | ||||
![]() | |||||
brak współrzędnych | |||||
|
Lajtabánság, Palatynat Litawski (niem. Leitha-Banat) – efemeryczny twór państwowoprawny istniejący na obszarze dzisiejszego Burgenlandu z miastem Sopron w 1921.
Traktat w Trianon, wchodzący w życie 26 lipca 1921, odebrał Węgrom i przyznał Austrii tereny dzisiejszego Burgenlandu wraz z miastem Sopron. Datę przekazania tego obszaru ustalono na 28 sierpnia 1921. Przejęcie miała nadzorować komisja sprzymierzonych rezydująca w Sopronie. W ustalonej dacie władze węgierskie opuściły te tereny, jednak do ich objęcia przez władze austriackie nie doszło z powodu wybuchu zbrojnego powstania mniejszości węgierskiej pod wodzą Pawła Pronaya. Powstańcy stworzyli własną administrację i 4 października 1921 we wsi Oberwart proklamowali własne państwo. Nie zostało ono uznane przez społeczność międzynarodową, ale nieoficjalnie korzystało ze wsparcia materialnego i politycznego Węgier. Powstała sytuacja patowa, ponieważ żadna z zaangażowanych stron nie chciała używać siły w obawie przed reperkusjami międzynarodowymi. Dopiero negocjacje w Wenecji, przy mediacji Włoch, doprowadziły do załagodzenia sytuacji przez układ z 5 listopada 1921. Zgodnie z tym układem 13 listopada 1921 powstańcy złożyli broń i do 30 listopada 1921 teren Lajtabánság został objęty przez władze austriackie. 5 grudnia 1921 Burgenland został oficjalnie włączony do Republiki Austrii.
Na skutek powstania w pewnym zakresie uległy zmianie zamiary zwycięskich mocarstw co do przyszłości Burgenlandu. W mieście Sopron, stanowiącym centralny ośrodek regionu i przewidywanym na jego stolicę, oraz w jego najbliższej okolicy w dniach 14–16 grudnia 1921 przeprowadzono plebiscyt, w którym większością 65,2% głosów zwyciężyła opcja węgierska (w mieście padło około 72,8% głosów za Węgrami, w okolicznych wioskach – około 52,8%). Mając na względzie wynik plebiscytu 20 lutego 1922 Rada Ambasadorów zdecydowała o pozostawieniu obszaru plebiscytowego przy Węgrzech.
Powstała w ten sposób konfiguracja terytorialna istnieje do dzisiaj. Ponieważ Sopron stanowi na tym terenie główny węzeł komunikacyjny, głównie kolejowy, niezbędne okazało się uregulowanie austriackiego tranzytu kolejowego przez to miasto.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Bartłomiej Świderek: Bartłomiej Świderek: Lajtabánság. wachtyrz.eu, 2019-12-13. [dostęp 2020-09-19]. (pol.).