Lucjan Plater
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 25 listopada 1808 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 12 czerwca 1857 |
Zawód, zajęcie | żołnierz, działacz emigracyjny |
Lucjan Stanisław Plater[1], właściwie Lucjan Stanisław Broel-Plater (ur. 25 listopada 1808 w Pomuszu na Wileńszczyźnie[2], zm. 12 czerwca 1857 w Parramatta) – żołnierz, oficer wojsk polskich w powstaniu listopadowym, działacz emigracyjny, hrabia.
Młodość i powstanie listopadowe
Urodził się w wielodzietnej, zamożnej rodzinie[2], jako trzeci syn hrabiego Tadeusza Broel-Platera (1780–1822) i Racheli Kościuszko. Wraz z bratem Ferdynandem (1811–1891) służył w szkole oficerskiej w Dyneburgu (1830)[2]. Przed powstaniem służył jako podchorąży rewelskiego pułku piechoty armii rosyjskiej[3]. Obaj bracia byli członkami spisku, którego (niezrealizowanym) celem było opanowanie twierdzy dyneburskiej. W spisku tym aktywna była również ich kuzynka[2][4] Emilia Plater oraz Aleksander Rypiński. 31 III[3] lub 22 IV[5] 1831 bracia zdezerterowali z armii carskiej i włączyli się do partyzantki Walentego Brochockiego[2]. Następnie zostali wcieleni do armii regularnej[2], w której Lucjan służył jako ppor. 7 Pułku Piechoty Liniowej[6]. Awans na podporucznika otrzymał z rąk gen. Antoniego Giełguda w dniu 15 czerwca 1831[7]. Po upadku powstania wyemigrował, przez Bawarię, do Europy zachodniej. Bracia Lucjan i Ferdynand Platerowie, wyrokiem Mińskiej Komisji Śledczej z dnia 23 listopada 1831 r., zostali skazani zaocznie na ciężkie roboty na Syberii[7], jako przestępcy 2 kategorii[3]. Majątek braci został skonfiskowany przez władze carskie[6][2].
Na emigracji
14 lutego[5] lub w marcu[3] 1832 przybył do Francji. Osiadł początkowo w Awinionie, następnie – jesienią 1832 – przeniósł się do Paryża. W stolicy Francji udzielał się m.in. w redakcji Pielgrzyma Polskiego[5].
W latach 1833–1837[5] był członkiem Towarzystwa Demokratycznego Polskiego (TDP) w Paryżu, pomimo iż sam wywodził się z warstwy arystokratycznej[2], popierającej na ogół obóz ks. Adama Jerzego Czartoryskiego. We wrześniu 1834 r. podpisał akt potępiający politykę księcia[3]. W roku 1835 bez powodzenia kandydował w wyborach do Centralizacji TDP (otrzymał 1 głos). W tym samym roku, pod przybranym nazwiskiem Laurance, przybył do Królestwa Polskiego w charakterze emisariusza[8], jednak wkrótce powrócił do Francji, a następnie wyjechał do Anglii (wrzesień 1835)[3]. Na wyspach w okresie od czerwca 1838 do sierpnia 1839 pobierał zasiłek od rządu brytyjskiego[3].
W roku 1836 podpisał Manifest TDP; w roku następnym został wykreślony z kompletu czynnego członków towarzystwa. Według niepotwierdzonych relacji[9][10] był nieustannie inwigilowany przez carskich szpiegów, skutkiem czego – w trosce o bezpieczeństwo swoje i najbliższych – opuścił Europę. W 1838 do Nowej Południowej Walii wyemigrował książę Alojzy Konstanty Drucki Lubecki, uczestnik powstania listopadowego, który poślubił siostrę żony Lucjana, Laurę, a także jej brat, John Duffus, wraz z żoną i pięciorgiem dzieci. Za namową Lubeckiego bracia Platerowie, podjęli decyzję o dołączeniu do rodziny[11]. 7 stycznia 1840 r. wraz z żoną Charlottą i pierwszą córką (Emily Laura, ur. 19 V 1838 w Poplar k. Londynu), oraz bratem Ferdynandem, po 101 dniach podróży, przybył na pokładzie statku „Alfred” do Australii[9]. Platerowie byli jednymi z pierwszych polskich osadników na kontynencie australijskim[12]. Według legendy, w Australii zaoferowano Platerowi grunty pod Sydney, jednak tylko pod warunkiem przyjęcia przezeń obywatelstwa brytyjskiego. Odmowa Platera skazywała go na ubóstwo do końca życia[5]. Utrzymywał się z wyrobu kordiału i słodyczy, którego to fachu nauczył się podczas pobytu we Francji. Udzielał także prywatnych lekcji języka francuskiego[2].
Zmarł 12 VI 1857 w Parramatta. Został pochowany na cmentarzu St John’s Church of England w Parramatta.
Życie prywatne
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Daugavpils_cietoksnis_-_fortress_-_panoramio_%288%29.jpg/220px-Daugavpils_cietoksnis_-_fortress_-_panoramio_%288%29.jpg)
13 X 1836 r. w kościele St. James w Clerkenwell ożenił się z Charlottą Price Duffus[7] (1813–1885; synem jej kuzynki był Thomas Hardy[2]), córką plantatora z Indii Zachodnich. Ślubu udzielał brat Charlotty – John Duffus. Lucjan i Charlotta doczekali się ośmiorga dzieci (dwójka kolejnych dzieci prawdopodobnie zmarła w dzieciństwie[2][4]). Po śmierci Lucjana ich wychowaniem zajął się brat, Ferdynand Plater.
Dom rodzinny Platerów w Parramatta (obecnie część Sydney) zachował się do dziś – znajduje się przy 90 George Street.
Pozostałe informacje
- Lucjan Plater był pierwszym odnotowanym Polakiem pochowanym w Australii[2].
- We współczesnej Australii potomkowie Platera (w liczbie ponad 150) posługują się nazwiskiem de Plater; część rodziny pielęgnuje polskie tradycje. Wyznają luteranizm[7].
- Troje z ośmiorga dzieci Platerów, Emily (88 l.), Rachel (83 l.) i Emilian (75 l.), zmarło w ciągu zaledwie jednego tygodnia, w czerwcu 1926 r.[2] Emily i Emilian otrzymali te imiona na cześć Emilii Plater[4].
- Australijski dziennikarz Collinridge Rivett (syn polskiej emigrantki) przygodom braci Platerów poświęcił powieść Transplanted Lime Tree, drukowaną odcinkami na łamach Parramatta and Hills News (1957–1958)[5].
- Starszy brat Lucjana, Michał (1807–1835) przeszedł do historii za sprawą głośnego w Wilnie incydentu z dnia 15 maja 1823 (według kalendarza starego porządku – 3 maja), kiedy to jako uczeń V klasy wileńskiego gimnazjum napisał na tablicy słowa: «Vivat Konstytucja 3 maja, o jak słodkie wspomnienie dla rodaków»[13]. O „nieprzyzwoitości napisu”[13] został poinformowany rektor Uniwersytetu Wileńskiego, następnie gubernator miasta, minister oświecenia oraz sam w. ks. Konstanty[14]. Błahy z pozoru incydent, w połączeniu z innymi podobnymi wypadkami[14], wywołał „drapieżną czynność niecnego Nowosilcowa”[15]; doprowadził do umyślnie rozszerzanego przez władze zakresu śledztwa i represji[16], i w konsekwencji do aresztowania filaretów, a nawet rektora uniwersytetu – Józefa Twardowskiego[16]; w rezultacie Michał Plater został skazany na 14 lat służby wojskowej. W r. 1830 podczas walk na Kaukazie został ranny w głowę; do kraju powrócił w stanie obłąkania[5].
- Adam Mickiewicz, w Ustępie III części „Dziadów” („Przegląd wojska”) poświęcił Lucjanowi Platerowi wersy od 390 do 430[5].
Przypisy
- ↑ Robert Bielecki podaje wersję Lucjan Ludwik Plater (por. Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. III, s. 303, Warszawa 1998).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m COUNT PLATER [online], www.duffus.com [dostęp 2018-06-10] .
- ↑ a b c d e f g RobertR. Bielecki RobertR., Słownik oficerów powstania listopadowego, t. III, Warszawa 1998, s. 303 .
- ↑ a b c The Sydney Morning Herald (NSW : 1842 - 1954) - 16 wrz 1931 - p12 [online], Trove [dostęp 2018-06-10] (ang.).
- ↑ a b c d e f g h LechL. Paszkowski LechL., Lucjan Stanisław Plater, [w:] Polski Słownik Biograficzny [online], www.ipsb.nina.gov.pl [dostęp 2018-06-10] .
- ↑ a b MarianM. Tyrowicz MarianM., Towarzystwo Demokratyczne Polskie 1832-1863. Przewodnik biobibliograficzny, Warszawa 1964, s. 529 .
- ↑ a b c d Szymon Konarski - Platerowie [online], stowbial.pl [dostęp 2024-04-24] .
- ↑ N.W.N.W. Berg N.W.N.W., Pamiętniki o polskich spiskach i powstaniach 1831-1862, Kraków 1894, s. 51 .
- ↑ a b Puls Polonii [online], www.zrobtosam.com [dostęp 2018-06-10] .
- ↑ Puls Polonii [online], www.zrobtosam.com [dostęp 2018-06-10] .
- ↑ Paszkowski 1962 ↓, s. 22.
- ↑ LechL. Paszkowski LechL., Polacy w Australii i Oceanii 1790-1940, 2008, s. 22 .
- ↑ a b Kronika życia i twórczości Mickiewicza. Lata 1798-1824, s. 412 .
- ↑ a b Kronika życia i twórczości Mickiewicza. Lata 1798-1824, s. 417 .
- ↑ Powstanie listopadowe. Geneza, uwarunkowania, bilans, porównania, 1983, s. 43 .
- ↑ a b ZbigniewZ. Sudolski ZbigniewZ., Mickiewicz, Warszawa 1995, s. 139 .
Bibliografia
- Lech Paszkowski: Polacy w Australii i Oceanii 1790-1940. Londyn: 1962.