Ludomir Różycki
Data i miejsce urodzenia | 18 września 1883 | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce śmierci | 1 stycznia 1953 | ||
Zawód | kompozytor, pedagog | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9b/Zache%C5%82mie_dom_Ludomira_R%C3%B3%C5%BCyckiego.jpg/240px-Zache%C5%82mie_dom_Ludomira_R%C3%B3%C5%BCyckiego.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Katowice_-_Ludomir_Rozycki_-_tablica_pamiatkowa.jpg/240px-Katowice_-_Ludomir_Rozycki_-_tablica_pamiatkowa.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/Bdg_Galeria_postaci_muzyk%C3%B3w_L_R%C3%B3%C5%BCycki.jpg/240px-Bdg_Galeria_postaci_muzyk%C3%B3w_L_R%C3%B3%C5%BCycki.jpg)
Ludomir Różycki (ur. 18 września 1883 w Warszawie, zm. 1 stycznia 1953 w Katowicach)[1] − polski kompozytor. Był przedstawicielem Młodej Polski w muzyce.
Życiorys
Pochodził z muzykalnej rodziny z Żytomierza − jego ojciec Aleksander Różycki h. Poraj był profesorem Konserwatorium Warszawskiego, matka Anna z Mańkowskich herbu Jastrzębiec była uzdolniona muzycznie. Jego pradziadkiem był generał Karol Różycki[2].
Młody Różycki studiował pod kierunkiem Aleksandra Michałowskiego (fortepian), Gustawa Roguskiego i Michała Biernackiego (teoria), Zygmunta Noskowskiego (kompozycja).[3] W 1904 r. ukończył z odznaczeniem Konserwatorium Warszawskie, po czym udał się na dalsze studia do Berlina. Przez 3 lata był słuchaczem tzw. Meisterschule w Królewskiej Akademii Muzycznej; pracował pod kierunkiem Engelberta Humperdincka.
W 1905 r. Różycki wraz z Karolem Szymanowskim, Grzegorzem Fitelbergiem i Apolinarym Szelutą zorganizował „Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich”, której zadaniem było wydawanie i propagowanie nowej muzyki[3] (grupa tych twórców zyskała potem miano „Młodej Polski w muzyce”). W latach 1907–1911 Różycki przebywał we Lwowie na stanowisku dyrygenta operowego i profesora fortepianu w tamtejszym Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego. Po krótkim pobycie w Warszawie udał się za granicę: mieszkał w Paryżu, później – do 1918 r. – w Berlinie. Po powrocie do kraju, przez 10 lat zajmował się wyłącznie kompozycją. W 1930 r. został mianowany profesorem Wyższej Szkoły Muzycznej w Warszawie. Równocześnie prowadził ożywioną działalność publicystyczną i organizacyjną (utworzył Sekcję Współczesnych Kompozytorów Polskich).
II wojnę spędził w Warszawie, a po niej pracował jako dziekan Wydziału Teorii, Kompozycji i Dyrygentury w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej. W 1952 r. otrzymał Nagrodę Państwową I stopnia za całokształt działalności kompozytorskiej[4][5]. Po II wojnie światowej zamieszkał (w latach 1948–1952) w Zachełmiu k. Jeleniej Góry w udostępnionej przez władze willi „Pan Twardowski” i skupił się tu na rekonstrukcji utworów zniszczonych podczas wojny.
Zmarł w Katowicach, pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A 24-tuje-17)[6].
Twórczość
Stylistycznie twórczość Różyckiego jest niejednolita; nie wykształcił odrębnego języka. Cechy i właściwości jego muzyki to: płynność i wyrazistość melodyki (na ogół diatonicznej), plastyczność charakterystyki muzycznej, przewaga faktury homofonicznej, efektowna i barwna instrumentacja; harmonika pozostaje w ramach systemu funkcyjnego, sięga wprawdzie niekiedy po zdobycze impresjonistów. Częstym źródłem inspiracji były dla Różyckiego tematy literackie i plastyczne.
Ludomir Różycki łączył styl neoromantyczny z motywami polskiej muzyki ludowej. Istotne w jego twórczości są poematy symfoniczne. W niektórych kompozycjach (Stańczyk, Anhelli, Bolesław Śmiały, Pan Twardowski, Mona Lisa Gioconda) posługiwał się mocnymi kontrastami i efektami kolorystycznymi. W dziełach fortepianowych (preludia, nokturny, impromptus, Legenda, Balladyna) nawiązywał do twórczości F. Chopina, J. Brahmsa oraz P. Czajkowskiego. W pierwszych operach (Bolesław Śmiały, Meduza) wyraźny jest wpływ muzyki R. Wagnera, natomiast od Erosa i Psyche wyczuwalny jest wpływ opery werystycznej oraz niemieckiego modernizmu[7].
Ważniejsze kompozycje
- Stańczyk op. 1, scherzo symfoniczne na orkiestrę (1903−04)
- Preludia op. 2 na fortepian (1904)
- Dwa preludia i dwa nokturny op. 3 na fortepian (1904)
- Gra fal op. 4 na fortepian (1904)
- Dwie melodie op. 5 na skrzypce lub wiolonczelę i fortepian (1904−09)
- 4 Impromptus op. 6 na fortepian (1904)
- Osiem pieśni do słów Tadeusza Micińskiego op. 9 na głos i fortepian (1904)
- Ballada op. 18 na fortepian i orkiestrę (1904)
- Fantazja op. 11 na fortepian (1905)
- 3 Morceaux op. 15 na fortepian (1905)
- Contes d'une horloge op. 26 na fortepian (1905)
- Air, Mirage, Un RÈve op. 28 na fortepian (1905)
- Bolesław Śmiały op. 8, poemat symfoniczny na orkiestrę (1906)
- Sonata na wiolonczelę i fortepian op. 10 (1906)
- Cztery pieśni z cyklu Orfan op. 12 na głos i fortepian (1906)
- Sześć pieśni op. 14 na głos i fortepian (1906)
- Sześć pieśni do słów Tadeusza Micińskiego op. 16 na głos i fortepian (1906)
- Bolesław Śmiały op. 20, opera (1906-08)
- Trzy pieśni op. 19 na głos i fortepian (1908)
- Meduza op. 27, opera fantastyczna (1908−11)
- Anhelli op. 22, poemat symfoniczny na orkiestrę (1909)
- Trzy pieśni do słów Cypriana Kamila Norwida op. 23 na głos i fortepian (1909)
- Balladyna op. 25, poemat na fortepian (1909)
- Dwa nokturny op. 30 na skrzypce i fortepian (1909)
- Rapsodia op. 33 na fortepian, skrzypce i wiolonczelę (1909−13)
- Król Kofetua op. 24, poemat symfoniczny na orkiestrę (1910)
- Mona Lisa Gioconda op. 29 [lub 31], preludium symfoniczne na orkiestrę (1911)
- Kwintet fortepianowy c-moll op. 35 (1913−16)
- Eros i Psyche op. 40, opera fantastyczna (1914−16)
- Laguna op. 36 na fortepian (1915)
- Tańce polskie op. 37 na fortepian (1915)
- 9 Esquisses op. 39 na fortepian (1915)
- 4 Intermezzi op. 42 na fortepian (1915−18)
- Kwartet smyczkowy d-moll op. 49 (1915)
- Koncert fortepianowy nr 1 g-moll op. 43 (1917−18)
- Pan Twardowski op. 45, balet (1919−20)
- Fantasiestücke op. 46 na fortepian (1919)
- Casanova op. 47, opera (1921−22)
- Italia op. 50 na fortepian (1923)
- Trzy erotyki op. 51 na głos i fortepian (1923)
- Trzy pieśni op. 48 na chór mieszany a cappella (1924)
- Cztery utwory op. 52 na fortepian (1924)
- Sześć utworów charakterystycznych op. 58 na fortepian (1924)
- Beatrix Cenci op. 53, opera tragiczna (1925−26)
- Diabelski młyn, opera satyryczna (1928−30)
- Suita taneczna w 4 częściach na orkiestrę (1931−32)
- Lili chce śpiewać, operetka (1932)
- Słowik op. 55 na fortepian (ok. 1933)
- Pani Walewska, opera historyczna (1933−40)
- Apollo i dziewczyna, balet (1937)
- Pietà (Na zgliszczach Warszawy), fragment dramatyczny na orkiestrę (1940−43)
- Koncert fortepianowy nr 2 (1941−42)
- Dzwony, poemat na głos i orkiestrę (1942−48)
- Ballada op. 60 na głos i fortepian (1942)
- Koncert skrzypcowy op. 70 [niedokończony] (1944)
- Polonez uroczysty na orkiestrę (1945−46)
- Warszawa wyzwolona, poemat symfoniczny na orkiestrę (1950)
Ordery i odznaczenia
- Order Sztandaru Pracy I klasy (22 lipca 1949)[8]
- Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (17 stycznia 1951)[9]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (7 listopada 1925)[10]
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 5 maja 1931[11], 18 stycznia 1946[12])
- Złoty Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936)[13]
- Krzyż Komandorski Orderu Korony Rumunii (Królestwo Rumunii, 1923)[14]
Przypisy
- ↑ Ludomir Różycki, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2010-03-09] .
- ↑ Marcin Kamiński, Ludomir Różycki. Opowieść o życiu i twórczości, Bydgoszcz, 1987, s. 13.
- ↑ a b Różycki, Ludomir [online], Polska Biblioteka Muzyczna [dostęp 2024-06-07] (pol.).
- ↑ Uchwała Prezydium Rządu w sprawie przyznania nagród za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki za rok 1952. „Trybuna Ludu”. Rok V, Nr 203 (1265), s. 6, 23 lipca 1952. Warszawa: KC PZPR. [dostęp 2024-08-01].
- ↑ Dziennik Polski, rok VIII, nr 176, (2639), s. 2.
- ↑ Juliusz Jerzy Malczewski: Cmentarz komunalny (dawny wojskowy) na Powązkach. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1975, s. 16.
- ↑ Modernizm kontra postmodernic, czyli „Eros i Psyche” w Teatrze Wielkim – Operze Narodowej [online], Kultura Liberalna, 24 października 2017 [dostęp 2019-07-09] (pol.).
- ↑ M.P. z 1950 r. nr 6, poz. 58 „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie przemysłu, rolnictwa, komunikacji, budownictwa, handlu państwowego, oświaty, nauki, kultury i sztuki”.
- ↑ M.P. z 1951 r. nr 8, poz. 120 „w związku z jubileuszem 50-lecia pracy kompozytorskiej”.
- ↑ M.P. z 1925 r. nr 262, poz. 1083 „za wybitną twórczość artystyczną”.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 107, poz. 156 „za działalność kompozytorską”.
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 30, poz. 58 „w uznaniu zasług dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziele pracy organizacyjnej przy utworzeniu administracji państwowej i samorządu, uruchomieniu uczelni i odbudowie demokratycznej państwowości polskiej na ziemiach Województwa Śląsko-Dąbrowskiego”.
- ↑ M.P. z 1936 r. nr 261, poz. 460 „za wybitne zasługi dla polskiej sztuki w ogóle”.
- ↑ Kronika. „Gazeta Lwowska”, s. 4, Nr 145 z 29 czerwca 1923.
Bibliografia
- Jerzy Moskal: ... Bogucice, Załęże et nova villa Katowice − Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice: Wydawnictwo Śląsk, 1993, s. 51. ISBN 83-85831-35-5.
- Przewodnik Koncertowy.
Linki zewnętrzne
- Ludomir Różycki – twórczość tego autora dostępna w bibliotece cyfrowej International Music Score Library Project
- Biogram Ludomira Różyckiego na Portalu Muzyki Polskiej Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina.
- Karolina Matusewicz Ludomir Różycki żył i tworzył tutaj.
- Różycki Ludomir w Polskiej Bibliotece Muzycznej
- ISNI: 0000000117539721
- VIAF: 27879097
- LCCN: n86003189
- GND: 119327856
- NDL: 001271590
- BnF: 148028641
- SUDOC: 110590228
- NKC: kup19960000084748
- NTA: 266031722
- BIBSYS: 34961
- CiNii: DA11354333
- Open Library: OL6357539A, OL6140030A
- PLWABN: 9810602795405606
- NUKAT: n01045719
- J9U: 987007416983705171
- LNB: 000253693
- BNA: 000033236
- CONOR: 119703139
- LIH: LNB:Jdm;=Br
- PWN: 3969651
- ETP: 27107