Ludwik Solski
![]() | |||
Imię i nazwisko | Ludwik Napoleon Sosnowski | ||
---|---|---|---|
Data i miejsce urodzenia | 20 stycznia 1855 | ||
Data i miejsce śmierci | 19 grudnia 1954 | ||
Zawód | aktor, reżyser | ||
Lata aktywności | 1876–1954 | ||
Odznaczenia | |||
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |||
|
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Ludwik_Solski.jpg/220px-Ludwik_Solski.jpg)
Ludwik Solski, właśc. Ludwik Napoleon Sosnowski (ur. 20 stycznia 1855 w Gdowie, zm. 19 grudnia 1954 w Krakowie) – polski aktor, reżyser, dyrektor teatru; jeden z najwybitniejszych aktorów w historii teatru w Polsce[1]. Za szczególnie istotną w jego dorobku uznawana jest rola Starego Wiarusa w Warszawiance.
Rodzina
Rodzina Sosnowskich pieczętowała się herbem Nałęcz. Ludwik Solski (Ludwik Napoleon Sosnowski) pochodził z długowiecznej rodziny. Ojciec Ludwika, Franciszek Sosnowski (1812–1902) był uczestnikiem powstania listopadowego. Dziadek, rotmistrz kawalerii za czasów insurekcji kościuszkowskiej, dożył 112 lat. Matka Ludwika, Stanisława Wojciechowska (1826–1863), pochodziła z rodu pieczętującego się herbem Lubicz, była prawnuczką barona Michała Mateusza Lewartowskiego (1747–1805). Ludwik Napoleon Sosnowski miał przyrodniego brata Kazimierza Ignacego, polonistę, pedagoga i krajoznawcę polskiego. Trzykrotnie żonaty. Druga żona, Irena Solska, była córką malarki Bronisławy Poświkowej.
Życiorys
Debiutował w Krakowie w 1876, następne lata spędził w teatrzykach wędrownych. Do Krakowa powrócił w 1883 i pozostał do 1900. Przez kolejne 4 lata występował w Teatrze Wielkim we Lwowie. W latach 1905–1913 był dyrektorem Teatru Miejskiego w Krakowie (który od 1909 nosi imię Juliusza Słowackiego). Od 1918 do 1939 roku pracował (w tym reżyserował) w różnych teatrach Polski. Od 1944 ponownie przebywał w Krakowie.
Ludwik Solski był jednym z pionierów w realizacji repertuaru rosyjskiego na polskich scenach: Tołstoja, Czechowa, Gorkiego oraz adaptacji z Dostojewskiego[2].
Publiczność zapamiętała go szczególnie z niemej roli Starego Wiarusa w Warszawiance Stanisława Wyspiańskiego (premiera: 12 stycznia 1898, Teatr Miejski w Krakowie). W krótkiej scenie, do dworku na przedmieściu Warszawy, w którym zebrani byli generałowie: Józef Chłopicki, Jan Zygmunt Skrzynecki, Ludwik Michał Pac i Jan Nepomucen Umiński, przybywa ordynans gen. Franciszka Żymirskiego. Ten stary żołnierz, ranny, oblepiony błotem i krwią dociera tu wprost z pola bitwy o Olszynkę Grochowską. W milczeniu podchodzi do generała, przekazuje mu raport i skrwawioną wstęgę, po czym salutuje i odchodzi. Ta krótka scena wywarła na publiczności przejmujące wrażenie[3]. Rola Starego Wiarusa w wykonaniu Solskiego była uznawana za ikonę polskiego teatru[4].
Solski był honorowym dyrektorem Teatru Miejskiego we Lwowie (od 1935)[5] i w Łodzi. Tytuł ten został mu nadany przez władze Łodzi w styczniu 1937 roku[6].
W trakcie bombardowania Warszawy we wrześniu 1939 zniszczeniu uległo całe mieszkanie Solskiego w kamienicy przy Alejach Jerozolimskich 31; w mieszkaniu znajdowały się liczne dzieła sztuki, w tym obrazy Józefa Mehoffera, Juliana Fałata i Piotra Stachiewicza oraz 12 obrazów Stanisława Wyspiańskiego[7][8].
Po upadku powstania warszawskiego Ludwik Solski miał być ewakuowany wraz ze Szpitalem Dzieciątka Jezus, gdzie przebywał. Zygmunt Augustyński, przedwojenny dziennikarz i jeden z głównych działaczy RGO, umożliwił mu wcześniejszy wyjazd ze szpitalem położonym przy ul. Mokotowskiej 55. Drogę na ul. Mokotowską artysta przebył pieszo wraz z żoną i służącą, w towarzystwie Augustyńskiego, który dzięki znajomości niemieckiego miał ich ochronić przed natarczywością patroli niemieckich. Po dotarciu na miejsce, 89-letni Solski, wdrapawszy się na samochód ciężarowy po zaimprowizowanych schodach, zwrócił się do Augustyńskiego[9]:
„Panie Zygmuncie, to była najtrudniejsza rola w moim życiu”.
Na scenie występował do końca – ostatni raz 5 czerwca 1954 jako Dyndalski w Zemście Aleksandra Fredry[10]. Został pochowany 22 grudnia 1954 w Krypcie Zasłużonych na Skałce. W pogrzebie uczestniczyły tysiące osób. Władze państwowe reprezentowali zastępca przewodniczącego Rady Państwa Stefan Ignar, wicepremier Stanisław Łapot oraz minister kultury i sztuki Włodzimierz Sokorski, który przemówił w imieniu Rady Państwa i Rady Ministrów[11].
Pośmiertnie, w 1955 i 1956 opublikowano dwa tomy jego Wspomnień[12].
Filmografia
Ludwik Solski wystąpił też w czterech filmach:
- 1927 Ziemia obiecana jako potentat bawełniany Hermann Bucholc
- 1930 Dusze w niewoli jako Stary Lachowicz
- 1930 Tajemnica lekarza jako stary doktor Stanley
- 1939 Geniusz sceny jako Chudogęba / Sędzia Dogbery / Harpagon / Judasz / Jowialski / Horsztyński / Fryderyk / Gospodarz / Mickiewicz / Łatka / Ojciec / Profesor Słupiński / Stary Wiarus
Ordery i odznaczenia
- Order Budowniczych Polski Ludowej (1954)[13]
- Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (28 grudnia 1945)[14]
- Order Sztandaru Pracy I klasy (18 kwietnia 1951)[15]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (13 kwietnia 1935)[16]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2 maja 1923)[17]
- Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie: 25 września 1933[18], 13 listopada 1953[19])
- Złoty Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935)[20]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (pośmiertnie, 21 grudnia 1954)[21]
- Honorowa odznaka „Wilka” (1935)[22]
- Kawaler Orderu Franciszka Józefa (Austro-Węgry, 1908)[23]
Nagrody i wyróżnienia
- Państwowa Nagroda Artystyczna I stopnia w dziale teatru za całokształt działalności artystycznej (1950)[24]
- tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego (marzec 1954)
Upamiętnienie
Jego imię otrzymały Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna w Krakowie (od 1955 do września 2017) oraz teatr w Tarnowie.
Galeria
- Irena i Ludwik Solscy przed Teatrem Słowackiego (1916)
- Ludwik Solski w roli Wielkiego Fryderyka, 1925 r.
- Ludwik Solski (po lewej) z Aleksandrem Zelwerowiczem w siedzibie Polskiego Radia
- Ludwik Solski jako Mickiewicz w sztuce „Legion”
- Ludwik Solski (jako lichwiarz Łatka) i Stanisława Angel-Engelówna w sztuce „Dożywocie”.
- Ludwik Solski jako Dyndalski i Jerzy Leszczyński w sztuce „Zemsta”
- Ludwik Solski jako Lechowicz w sztuce „Dusze w niewoli”
- Ludwik Solski jako profesor Słapiński w sztuce „U mety”
Przypisy
- ↑ Ludwik Solski, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2024-03-21] .
- ↑ S.W. Balicki, W. Borysow, W. Frołow, Na scenach polskich i radzieckich, Warszawa 1977.
- ↑ Antoni Beaupre: Antoni Beaupre o „Warszawiance" („Czas" 1898 nr 273). W: Zaduszki Wyspiański. Kraków: Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, 2007-11-28, s. 6.
- ↑ AM: 1954-12-19. [w:] Historical timeline [on-line]. Muzeum Historii Polski. [dostęp 2022-12-25]. (pol.).
- ↑ „Solski dyrektorem honorowym teatru lwowskiego”„S.” BWL „Solski dyrektorem honorowym teatru lwowskiego”„S.”, Gazeta Lwowska, 24 października 1935 .
- ↑ „Łódź w Ilustracji”, 31 I 1937, nr 4, s. 3 (w gronie aktorów Teatru Miejskiego w Łodzi i przedstawicieli władz miasta, z okazji nadania mu tytułu honorowego dyrektora Teatru Miejskiego w Łodzi).
- ↑ Kurjer Poranny, nr 271, 5 października 1939, s. 2; Internetowa Baza Filmu Polskiego, http://www.filmpolski.pl/fp/index.php/21894.
- ↑ Artyści, ofiary wojny. „Warszawski Dziennik Narodowy”. 265, s. 2, 5 października 1939.
- ↑ Wojna i okupacja. W Radzie Głównej Opiekuńczej i Delegaturze Rządu RP., [w:] KazimierzK. Przybysz KazimierzK., Z gazetą przez życie: Zygmunt Augustyński 1890–1959, Warszawa: Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, 2019, s. 71–72, ISBN 978-83-7901-192-6, OCLC 1111753426 [dostęp 2020-01-01] .
- ↑ Ludwik Solski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2024-07-30] .
- ↑ „Trybuna Robotnicza”, nr 304 (3410), 23 grudnia 1954, s. 2
- ↑ Ludwik Solski: Wspomnienia 1893–1954. Teatralny.pl. [dostęp 2015-03-22]. (pol.).
- ↑ Dobrosław Kobielski, Józef Zięba: Kronika lat 1944–1986 [w:] Kalendarz Warszawski'88. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 25. ISBN 83-03-01684-9.
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 28, poz. 46 „w uznaniu wybitnej i długoletniej działalności na polu sztuki scenicznej”.
- ↑ M.P. z 1951 r. nr 38, poz. 457 „w związku z jubileuszem 75-lecia pracy artystycznej, za wybitne zasługi położone dla sceny polskiej”.
- ↑ M.P. z 1935 r. nr 87, poz. 117 „za wybitne zasługi na polu sztuki scenicznej”.
- ↑ Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 29.
- ↑ M.P. z 1933 r. nr 237, poz. 258 „za działalność artystyczną na polu pracy scenicznej i reżyserskiej”.
- ↑ M.P. z 1953 r. nr 106, poz. 1422 „w związku z 40-leciem pracy Państwowego Teatru Polskiego w Warszawie”.
- ↑ M.P. z 1935 r. nr 257, poz. 305 „za szerzenie zamiłowania do polskiej literatury dramatycznej”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 10, poz. 110.
- ↑ Zjazd b. ułanów lwowskich ochotników z lat 1918-1920. „Warszawski Dziennik Narodowy”. Nr 174B, s. 7, 17 listopada 1935.
- ↑ Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 203.
- ↑ Przyznanie Państwowych Nagród Naukowych i Artystycznych. „Nowa Kultura”. Rok I, Nr 19, s. 1, 6 sierpnia 1950. Warszawa: Związek Literatów Polskich. [dostęp 2024-08-15].
Bibliografia
- Ludwik Solski w bazie IMDb (ang.)
- Ludwik Solski w bazie Filmweb
- Ludwik Solski w bazie filmpolski.pl
- Ludwik Solski, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [dostęp 2021-04-09] .
- Legendy polskiego teatru. teatry.art.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-03-27)].
- Informacje o rodzinie
- Informacje o matce
- Rodzina
- Biografia
Linki zewnętrzne
- Ludwika Solskiego wspomina Tadeusz Łomnicki
- Materiały dotyczące Ludwika Solskiego w bibliotece Polona
- PWN: 3977506
- ETP: 17751
- VLE: ludwik-solski
- Hrvatska enciklopedija: 57100
- FilmPolski.pl: 21894