Lykeion
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Athens_Lyceum_Archaeological_Site_1.jpg/350px-Athens_Lyceum_Archaeological_Site_1.jpg)
Lykeion, lykejon, likejon (gr. Λύκειον, Lýkeion) – szkoła filozoficzna (przy czym przez filozofię rozumiano wtedy ogół racjonalnej wiedzy) założona przez ucznia Platona – Arystotelesa w IV wieku p.n.e.
Od V w. p.n.e. nad Ilissosem przy świątyni Apollina Likejosa na wschodnich obrzeżach Aten istniał gimnazjon (gymnásion) – w ogrodach zwanych Lykejonem od imienia patronującego świątyni boga. Przy gimnazjonie tym Arystoteles założył własną szkołę. Powstała ona prawdopodobnie na skutek konfliktów o objęcie kierownictwa Akademii (zob. Speuzyp) w 335 p.n.e., gdy Arystoteles powrócił do Aten. Szkołę nazywano też perypatetycką, od mającego tam panować zwyczaju przechadzania się w czasie wykładów.
Arystoteles uczynił ją instytutem zespołowych i planowych badań naukowych w dziedzinie humanistyki i przyrodoznawstwa. Do przedstawicieli szkoły należą m.in. Teofrast z Eresos (jej drugi kierownik), Eudemos, Arystoksenos i Dikajarch. Liceum zawsze miało inny profil niż Akademia – koncentrowano się w niej na naukach szczegółowych, nie na dedukcyjnych. Od łacińskiej formy słowa (licaeum) pochodzi współczesne słowo „liceum” (zob. liceum ogólnokształcące).
Lista scholarchów Lykejonu
- Od powstania szkoły do 86 p.n.e.
- Arystoteles – 335/334-322/321 p.n.e.
- Teofrast z Eresos – 322/321-288/286
- Straton z Lampsaku – 288/286-272/268
- Likon z Troady – 272/268-228/225
- Ariston z Keos – od 228/225
- Kritolaos z Faselis – II wiek p.n.e.[a][1]
- Diodor z Tyru – do 110[2]
- Erymneus (?) – ok. 110[3]
- Po 86 p.n.e.
W 86 p.n.e. Ateny zostały zdobyte i splądrowane przez Sullę. Lykeion poważnie ucierpiał, rękopisy Arystotelesa zostały wywiezione do Rzymu. Według części badaczy był to koniec szkoły perypatetyckiej w Atenach[b]. Zdaniem innych, m.in. Giovanniego Realego, działalność Perypatu została wznowiona, wprawdzie po dłuższej przerwie, jednak można w tym przypadku mówić o ciągłości instytucjonalnej[4]. Ze względu na powyższe wątpliwości zarówno wykaz scholarchów, jak i okresy sprawowania scholarchatu przedstawione poniżej mają charakter przybliżony lub są przypuszczeniami.
- Andronikos z Rodos – 70[c]
- Kratippos z Pergamonu – 45 n.e.[d]
- Ksenarchos z Seleucji
- Menefylos (?) – pod koniec I wieku n.e.
- Aspasios z Afrodyzji (?)
- Herminos (?) – ok. 160
- Aleksander z Damaszku – 170
- Arystokles z Messany (?)
- Sosygenes (?)
- Aleksander z Afrodyzji – przełom II i III wieku n.e. 198-211
- Ammoniusz – 230
- Prosenes
Uwagi
- ↑ Wiadomo, że był scholarchą w 156 roku (por. Reale, s. 34)
- ↑ Tak uważał John Patrick Lynch, zob. J. P. Lynch, Aristotle's School. A Study of a Greek Educational Institution, 1972 s. 203-204
- ↑ określany w źródłach neoplatońskich z piątego i szóstego wieku, u Ammoniosa i Eliasza jako „jedenasty po Arystotelesie” (licząc wraz z Arystotelesem), co oznacza, że pomiędzy Erymneusem i Andronikosem musiało być jeszcze dwóch scholarchów. Por. J. P. Lynch, Aristotle's School. A Study of a Greek Educational Institution, 1972 s. 203-204. Lynch nie uważa jednak listy Ammoniosa za wiarygodną.
- ↑ Cycero uważał go za najwybitniejszego ze współczesnych mu perypatetyków (por. Tim. 1 Peripateticorum omnium, quos quidem ego audierim, meo iudicio facile princeps i De Officis 3,2). Nie ma jednak dowodów, że był scholarchą (zob. Reale, t. IV, s.48)
Przypisy
Bibliografia
- Giovanni Reale: Historia filozofii starożytnej. T. 4. Lublin: Wydawnictwo KUL, 1999.
Zobacz też
- PWN: 4009015
- Britannica: topic/Lyceum-Greek-philosophical-school
- Universalis: lycee-antiquite
- DSDE: Lykeion