Maciej Żylicz
![]() Maciej Żylicz (w 3 rzędzie, pierwszy od prawej strony) | |
Państwo działania | Polska |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 21 września 1953 |
Profesor nauk przyrodniczych | |
Specjalność: biochemia, biologia molekularna | |
Alma Mater | |
Doktorat | 1980 – biochemia |
Habilitacja | 1986 – biologia molekularna |
Profesura | 17 kwietnia 1992 |
Polska Akademia Nauk / Umiejętności | |
Status PAN | członek rzeczywisty |
Status PAU | członek krajowy korespondent |
Doktor honoris causa Uniwersytet Wrocławski – 2007 Uniwersytet Gdański – 2011 Uniwersytet Jagielloński – 2013 | |
Praca naukowa i dydaktyczna | |
Uczelnia | Uniwersytet Gdański |
Instytut | |
Okres zatrudn. | 1999-2018 |
Prorektor ds. nauki | |
Uczelnia | Uniwersytet Gdański |
Okres spraw. | 1990–1993 |
Prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej | |
Okres spraw. | od 2005 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
Maciej Żylicz (ur. 21 września 1953 w Gdańsku[1]) – polski biochemik i biolog molekularny, prezes zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności.
Życiorys
Szkołę podstawową ukończył we Wrocławiu, zaś średnią o profilu sportowym w Zielonej Górze. Uprawiał koszykówkę i skok w wzwyż[2]. W latach 1972–1977 studiował fizykę i biologię (w trybie indywidualnym) na Uniwersytecie Gdańskim. W 1977 r. uzyskał tytuł zawodowy magistra fizyki i został przyjęty na studium doktoranckie Akademii Medycznej w Gdańsku.
W latach 1973–1979 działał w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela i Ruchu Młodej Polski. W 1976 był sygnatariuszem Listu 66 do Sejmu PRL – protestu wobec zmian w Konstytucji PRL. W 1977 zbierał podpisy i pieniądze na rzecz robotników z Radomia i Ursusa. Po wprowadzeniu stanu wojennego przewodniczył strajkowi na UG. W latach 1980–1989 był zastępcą, a później przewodniczącym komisji zakładowej NSZZ „Solidarność” na UG[1].
W 1980 uzyskał stopień doktora nauk przyrodniczych z zakresu biochemii[1] na Akademii Medycznej w Gdańsku. W latach 1982–1984 przebywał na stażu naukowym w University of Utah oraz Stanford University. W 1984 r. powrócił do Gdańska i założył własny zespół badawczy. Habilitował się w 1986 r. z zakresu biologii molekularnej w Instytucie Biochemii i Biofizyki PAN[3]. Tytuł profesora nauk przyrodniczych został mu nadany w 1992 r.[3].
Od 1980 do końca lat 90. był związany zawodowo z macierzystym UG, m.in. jako prorektor ds. nauki (w latach 1990–1993)[1]. Współtworzył Międzyuczelniany Wydział Biotechnologii UG-AMG. W latach 1993–1994 pracował jako visiting professor w Instytucie Onkologii, Medical Center, University of Utah. W 1999 -2018 był kierownikiem Zakładu Biologii Molekularnej w warszawskim Międzynarodowym Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej[3]. Specjalizuje się w biologii molekularnej, prowadząc badania nad białkami szoku cieplnego w replikacji, transkrypcji i naprawie DNA, proteolizie oraz w komórkach nowotworowych[1].
Wypromował 15 doktorów[4] (m.in. późniejszych samodzielnych pracowników naukowych: Jerzego Osipiuka, Krzysztofa Liberka, Dorotę Skowyrę, Bogdana Baneckiego, Dianę Wojtkowiak, Joannę Puzewicz, Piotra Barskiego, Joannę Jakóbkiewicz-Banecką)[4]. Po przeniesieniu do Warszawy stopień doktora otrzymali: Frank King, Marta Bućko-Justyna, Grzegorz Kudła, Aleksandra Helwak, Leszek Lipiński, Zuzanna Szymańska, Marcin Herok[4]. Publikował artykuły w takich czasopismach jak "Cell", "EMBO J.", "Proceedings Academy of Science USA",„Cancer Journal of Biological Chemistry”[5][6][7][8].
Piastował wiele funkcji związanych z zarządzaniem nauką w Polsce i UE[1]. Był członkiem zespołu (1997-2000), później członkiem (2000-2004) Komitetu Badań Naukowych (KBN), przewodniczącym Komisji Nauk Podstawowych KBN (2000-2001), delegatem Polski na European Molecular Biology Conference (2000-2004), w European Science Foundation (2008-2010), członkiem panelu selekcyjnego w programie Young Investigator Programme (2001-2003), przewodniczącym Panelu ERC Advanced Grant LS1 (2008-2010), członkiem panelu wybierającego nowych członków European Research Council (ERC) (2010-2014), członkiem panelu wybierającego przewodniczącego ERC (2018-2019), przewodniczącym zespołu selekcyjnego członków Rady NCN (2010-2015), ekspertem w programie budowania centrów doskonałości naukowej Dioscuri MPS-NCN (2019-2024), doradcą społecznym ds. nauki Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego (2010-2015)[9]. Ponadto był członkiem jury międzynarodowej nagrody naukowej L’Oréal-UNESCO (2014-2016) oraz The FEBS |EMBO Women in Science Award (2007-2016), członkiem Senatu Towarzystwa Maxa Plancka (MPS) (2011- 2023) oraz członkiem jury przyznającego Europejską Nagrodę Naukową finansowaną przez Fundację Körberga (2020 - obecnie). W 2005 r. został powołany na stanowisko prezesa zarządu Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, największej polskiej pozarządowej organizacji finansującej badania naukowe[8].
Jest członkiem pięciu krajowych i zagranicznych akademii[1]: jest członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Nauk (od 2007 r. członkiem rzeczywistym)[4], członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności (2001)[4], członkiem Academia Europaea (2011)[10], Deutsche Akademie der Naturforscher Leopoldina - Niemieckiej Akademii Nauk Przyrodniczych Leopoldina (2011)[11], European Organisation for Research and Treatment of Cancer - Europejskiej Akademii Badań nad Rakiem (2010)[12] oraz trzech stowarzyszeń naukowych, w których członkostwo zależy od wyborów: European Molecular Biology Organization (EMBO) - Europejskiej Organizacji Biologii Molekularnej (1999)[13]; w latach 2003–2007 był członkiem jej rady, American Society of Biochemistry and Molecular Biology - Amerykańskiego Towarzystwa Biochemii i Biologii Molekularnej (1995)[12] oraz Towarzystwa Naukowego Warszawskiego (2021)[1].
Jest synem inżyniera Andrzeja Żylicza[1], wnukiem Bohdana Hulewicza[2], bratankiem Marka i Jana Żyliczów[14]. Jego syn Jan Jakub Żylicz jest embriologiem, liderem grupy badawczej na Uniwersytecie w Kopenhadze[15].
Odznaczenia i wyróżnienia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1999)[16]
- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2015)[17]
- Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2008)[18]
- Doktorat honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (2007), Uniwersytetu Gdańskiego (2011) i Uniwersytetu Jagiellońskiego (2013)[19]
- Nagroda Prezesa Rady Ministrów za osiągnięcia naukowe (2002)[20]
- Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za całokształt dorobku (2019)
- Człowiek Roku 2001 „Dziennika Bałtyckiego” (2001)[2]
- Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (1999)[20]
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1998)[20]
- Nagroda Naukowa Miasta Gdańska im. Jana Heweliusza (1999)
- Medal Leona Marchlewskiego (2001)[21]
- Nagrody im. Jakuba Parnasa za najlepsze prace z zakresu biochemii wykonane w polskich laboratoriach (1996, 2007, 2010)[22]
Przypisy
- ↑ a b c d e f g h i Prof. Maciej Zylicz, [w:] Gedanopedia [online] .
- ↑ a b c MaciejM. Zylicz MaciejM., How I became a biochemist, „IUBMB Life”, 60 (4), 2008, s. 245–248, DOI: 10.1002/iub.73, ISSN 1521-6543 [dostęp 2024-04-03] (ang.).
- ↑ a b c Ludzie Nauki [online], ludzie.nauka.gov.pl [dostęp 2024-04-03] .
- ↑ a b c d e Prof. dr hab. czł. rzecz. PAN Maciej Żylicz [online], opi.org.pl [dostęp 2020-08-22] .
- ↑ Prof. dr hab. czł. rzecz. PAN Maciej Żylicz, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2022-08-26] .
- ↑ Żylicz, Maciej [online], Katalog Biblioteki Narodowej [dostęp 2016-06-27] .
- ↑ Maciej Żylicz [online], scholar.google.pl [dostęp 2016-06-27] .
- ↑ a b MaciejM. Żylicz MaciejM., Fundacja na rzecz Nauki Polskiej [online] .
- ↑ Prezydent odwołał ministrów w KPRP i doradców, prezydent.pl, 5 sierpnia 2015 [zarchiwizowane 2015-08-05] .
- ↑ Academy of Europe: Zylicz Maciej [online], www.ae-info.org [dostęp 2024-04-03] .
- ↑ List of Members [online], Nationale Akademie der Wissenschaften Leopoldina [dostęp 2024-04-03] (ang.).
- ↑ a b Prof. Maciej Żylicz - Horizon Europe - Gov.pl website [online], Horizon Europe [dostęp 2024-04-03] (ang.).
- ↑ Find people in the EMBO Communities [online], people.embo.org [dostęp 2024-04-03] .
- ↑ Żylicze [online], forumakademickie.pl [dostęp 2024-04-03] .
- ↑ NEW, Żylicz Group [online], renew.ku.dk, 22 sierpnia 2019 [dostęp 2024-04-03] (ang.).
- ↑ Odznaczenia w Pałacu Prezydenckim \ Archiwalne aktualności \ Aktualności rok 2000 i starsze \ Oficjalna strona Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej [online], prezydent.pl [dostęp 2024-04-24] (pol.).
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2015 r. poz. 964).
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 kwietnia 2008 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2008 r. nr 80, poz. 705).
- ↑ Prof. Maciej Żylicz doktorem honoris causa UJ [online], naukawpolsce.pap.pl, 10 stycznia 2013 [dostęp 2017-08-01] .
- ↑ a b c Prof. Maciej Żylicz [online], prezydent.pl [dostęp 2020-08-22] .
- ↑ Medal im. Leona Marchlewskiego [online], kbmk.pan.pl [dostęp 2024-04-15] .
- ↑ J. K. Parnasa [online], www.ptbioch.edu.pl [dostęp 2024-04-15] .
Bibliografia
- Prof. dr hab. Maciej Żylicz [online], Fundacja na rzecz Nauki Polskiej .
- PWN: 4003307
- PAN: ŻYLICZ, Maciej
- identyfikator profilu ResearchGate: Maciej-Zylicz
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 7020
- Ludzie Nauki: pmKqXnnt7Xy
- Scopus: 7005313292