Maja Wolny
![]() | |||
Data i miejsce urodzenia | 30 listopada 1976 | ||
---|---|---|---|
Narodowość | polska | ||
Język | polski | ||
Dziedzina sztuki | |||
Ważne dzieła | |||
„Dom tysiąca nocy”, „Czarne liście”, „Księgobójca”, „Powrót z Północy”, „Jasność”, „Pociąg do Tybetu” | |||
| |||
Strona internetowa |
Maja Wolny (ur. 1976 w Kielcach) – polska pisarka, autorka powieści, reportaży, sztuk teatralnych, kuratorka wystaw.
Życiorys
Doktor nauk humanistycznych, filolog polska. Pracę doktorską Język sukcesu we współczesnej polskiej komunikacji publicznej pod kierunkiem Jerzego Bralczyka obroniła na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego w 2003. Była stypendystką Stowarzyszenia Naukowego Collegium Invisibile. W latach 1998–2002 dziennikarka Polityki. W dziale kultury tego tygodnika stworzyła wraz ze Zdzisławem Pietrasikiem rubrykę recenzencką “Wieczne pióra”, współpracując m.in. z Jerzym Pilchem i Ryszardem Kapuścińskim. Z dziennikarzem “Polityki”, Piotrem Sarzyńskim, napisała książkę Kronika śmierci przedwczesnych (Iskry, 2000), będącą zbiorem esejów o polskich artystach XX wieku, którzy zmarli, zanim osiągnęli dojrzałość[1]. Podczas Targów Książki we Frankfurcie w 2000, kiedy Polska była gościem honorowym imprezy, pomogła belgijskiej gazecie “De Morgen” w przeprowadzeniu wywiadu z Ryszardem Kapuścińskim. W ten sposób poznała swojego przyszłego męża, belgijskiego dziennikarza, Marca Peirsa[2].
Przez wiele lat mieszkała w Belgii, gdzie prowadziła Centrum Wschodnioeuropejskie Post Viadrina[3]. W latach 2010–2015 była dyrektorem belgijskiego muzeum NAVIGO(inne języki), gdzie zrealizowała liczne wystawy poświęcone związkom kultury, literatury i morza. Rozgłos przyniosła jej szczególnie kontrowersyjna „Zeerotica”[4] („Erotyka morza”) z 2011 roku. Wydarzenie zostało dostrzeżone przez brytyjskiego reżysera Petera Greenawaya, który wspólnie z żoną Saskią Boddeke(inne języki), stworzył w 2013 roku nawiązującą do pomysłu Wolny wystawę: „Sex &The Sea” w Muzeum Morskim w Rotterdamie(inne języki)[5][6]. W latach 2015–2016 pisywała felietony dla najważniejszego flamandzkiego serwisu internetowego VRT.
Dla prozatorskiej twórczości Wolny przełomowa okazała się powieść Czarne liście, w której przedstawione są losy polsko-żydowskiej fotografki Julii Pirotte oraz problematyka pogromu kieleckiego[7]. Powieść została uznana przez belgijską gazetę De Standaard za jedną z najlepszych książek 2017 roku[8].
Po wydaniu Czarnych liści Maja Wolny zamieszkała na stałe w Polsce, w Kazimierzu Dolnym, gdzie angażuje się w życie kulturalne i społeczne, m.in. w pamięć o żydowskiej przeszłości miasta oraz działania ekologiczne. Jest pomysłodawczynią i kuratorką kazimierskiego festiwalu literackiego „Dwa księżyce - słowa mają moc”[9]. W Kazimierzu Dolnym rozgrywa się akcja powieści Wolny Klątwa (2022), która opowiada o mającym miejsce w 1644 roku zalaniu miasta, a także procesie o czary Reginy Zaleskiej[10]. Współpracuje z miejscowym teatrem studyjnym Klepisko, z którym wspólnie zrealizowała trzy przedstawienia: Syn Mistrza (2017)[11], wystawioną na Zamku w Janowcu Rzecz o Poli (2018)[12] oraz plenerową adaptację Zamku F. Kafki[13]. Jest współautorką międzynarodowej wystawy „Pancerne skrzydła” (2018), poświęconej żołnierzom generała Stanisława Maczka, wystawianej m.in. w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Żołnierzem I Dywizji Pancernej był jeden z głównych bohaterów debiutanckiej powieści Wolny Kara. W 2016 i 2017 podróżowała samotnie na Syberię, zbierając materiały do powieści Powrót z Północy[14]. W następnych latach kontynuowała wyprawy do Azji. Ich owocem jest wydany w 2020 roku dziennik z elementami reportażu Pociąg do Tybetu, w którym opisuje podróż koleją z Warszawy aż do Lhasy, w tym przejazd koleją tybetańską[15]. Książka została nominowana do Nagrody im. Beaty Pawlak 2020[16] oraz otrzymała nagrodę w konkursie Książka Górska Roku 2021 w kategorii literatura podróżnicza i reportaż, przyznawaną podczas Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady[17].
W 2018 Wolny otrzymała belgijską nagrodę literacką Hercule Poirotprijs w kategorii „debiuty” za powieść Księgobójca (De Boekenmoordenaar)[18].
W 2019 ukazała się kolejna powieść Wolny, „Jasność”, w której pisarka, opowiadając o skutkach zmian klimatycznych, nawiązuje do Brexitu[19]. Jest to pierwsza w języku polskim powieść z gatunku climate fiction[20]
Po inwazji Rosji na Ukrainę i ogłoszeniu przez Władimira Putina tzw. częściowej mobilizacji, Wolny jako jedna z nielicznych na świecie autorek, udała się do Rosji. Korespondencje z tego kraju publikowała w Onecie[21][22], w Polityce[23] oraz belgijskiej gazecie De Standaard[24]. Była też gościem podcastu Dariusza Rosiaka Raport o stanie świata. Wywiad z Wolny głosami słuchaczy znalazł się wśród najciekawszych audycji roku 2022[25]. W styczniu 2023 Maja Wolny została zatrzymana na granicy polsko-białoruskiej i otrzymała 20-letni zakaz wjazdu na teren Białorusi, który został wydany przez władze Rosji[26]. W październiku 2023 ukazał się dokumentujący te wyprawy reportaż „Pociąg do Imperium. Podróże po współczesnej Rosji”[27].
Powieści
- Kara (Prószyński i S-ka, 2009)
- Dom tysiąca nocy (Prószyński i S-ka, 2010)
- Czarne liście (Wydawnictwo Czarna Owca, 2016) – przekład na język niderlandzki
- Księgobójca (Wydawnictwo Czarna Owca, 2017) – przekład na język niderlandzki – nominacja do Nagrody Wielkiego Kalibru[28]; kryminał
- Powrót z Północy (Wydawnictwo Czarna Owca, 2018) – przekład na język niderlandzki
- Jasność (Wydawnictwo WAM/Mando, 2019)
- Klątwa (Wydawnictwo Świat Książki, 2022)
Literatura faktu
- Kronika śmierci przedwczesnych (Iskry, 2000) – z Piotrem Sarzyńskim
- Pociąg do Tybetu (Wydawnictwo WAM/Mando, 2020) – przekład na język niderlandzki
- Pociąg do Imperium. Podróże po współczesnej Rosji (Wydawnictwo Marginesy, 2023)
Audiobooki
- Księgobójca, czyta Maciej Jabłoński (Wydawnictwo Czarna Owca, 2017)
- Czarne liście, czyta Danuta Stenka (Wydawnictwo Wisła Story, 2018)
- Dom tysiąca nocy, czyta Laura Breszka (Wydawnictwo Wisła Story, 2018)
- Powrót z Północy, czyta Wiktoria Gorodeckaja (Wydawnictwo Wisła Story, 2018)
- Jasność, czyta Laura Breszka i Maciej Jabłoński (Wydawnictwo Wisła Story, 2019)
- Pociąg do Tybetu, czyta Paulina Raczyło (Wydawnictwo Wisła Story, 2020)
- Pociąg do Imperium, czyta Anna Szymańczyk (Wydawnictwo Marginesy, 2023)
Publikacje naukowe
- Język sukcesu we współczesnej polskiej komunikacji publicznej (Wydawnictwo Trio, 2005)
Nagrody i wyróżnienia
- 2018 - Nagroda Herkulesa Poirota (Hercule Poirotprijs) za Księgobójcę (De Boekenmoordenaar)
- 2020 - Nagroda im. Beaty Pawlak (nominacja) za Pociąg do Tybetu
Przypisy
- ↑ d, „Kronika śmierci przedwczesnych” [online], www.polityka.pl, 2000 [dostęp 2021-10-06] (pol.).
- ↑ Wyborcza.pl [online], wyborcza.pl [dostęp 2021-10-06] .
- ↑ Echa_Polonijne [online], polonia.be [dostęp 2018-10-17] .
- ↑ MarkM. Maes MarkM., Zeerotica, erotische primeur in Oostduinkerks Visserijmuseum, „Het Nieuwsblad” [dostęp 2018-10-17] (niderl.).
- ↑ Regisseur Peter Greenaway maakt expo ‘Sex & The Sea’ (16+), „Cobra.be” [dostęp 2018-10-17] (niderl.).
- ↑ Exhibition Review: Sex & The SeaSex & The Sea, Maritime Museum Rotterdam: Leuvehaven 1, 3011 EA Rotterdam, The Netherlands; www.maritiemmuseum.nl, on until 19 December 2014, from 10.00 to 17.00 hours daily (Sunday 11.00–17.00), „International Journal of Maritime History”, 26 (2), 2014, s. 378–381, DOI: 10.1177/0843871414528082, ISSN 0843-8714 [dostęp 2018-10-17] (ang.).
- ↑ „Czarne liście” i trudna historia, którą trzeba przepracować, „PolskieRadio.pl” [dostęp 2018-10-17] .
- ↑ d, Wat zijn volgens u de beste boeken van 2017?, „De Standaard” [dostęp 2018-10-17] (niderl.).
- ↑ KazimierzK. Dolny KazimierzK., Festiwal Literacki "Dwa Księżyce - Słowa Mają Moc" [online], Kazimierz Dolny [dostęp 2023-07-10] (pol.).
- ↑ DziennikD. Wschodni DziennikD., Ksiądz, czarownica i kataklizm. Maja Wolny zdradza o czym jest "Klątwa". Będzie bestseller? [online], Dziennik Wschodni [dostęp 2022-07-21] (pol.).
- ↑ Niełatwo być synem Mistrza... [online], Kazimierzdolny.pl [dostęp 2018-10-31] (pol.).
- ↑ Premiera: Rzecz o Poli, „lublin.wyborcza.pl” [dostęp 2018-10-31] (pol.).
- ↑ DziennikD. Wschodni DziennikD., Franz Kafka na Zamku w Kazimierzu Dolnym [online], Dziennik Wschodni [dostęp 2019-09-18] (pol.).
- ↑ Maja Wolny - Made in Świętokrzyskie, „Made in Świętokrzyskie”, 20 listopada 2016 [dostęp 2018-10-17] (pol.).
- ↑ Katarzyna GurmińskaK.G. WPROST.pl Katarzyna GurmińskaK.G., Coś dla tych, którzy już planują wakacje. „Pociąg do Tybetu” zabierze was w niezwykłą podróż [online], Wprost, 3 czerwca 2020 [dostęp 2020-08-04] (pol.).
- ↑ Nagroda im. Beaty Pawlak 2019 i 2020 [online], Fundacja im. Stefana Batorego [dostęp 2020-10-25] .
- ↑ Największe spotkanie Ludzi Gór za nami. Zakończył się 26. Festiwal Górski im. Andrzeja Zawady [online], Festiwal Górski im. Andrzeja Zawady, 23 września 2021 [dostęp 2021-10-19] (pol.).
- ↑ Maja Wolny z nagrodą Herkulesa Poirot | Polska Agencja Prasowa SA [online], pap.pl [dostęp 2018-10-30] (pol.).
- ↑ Into the darkness: writer uses post-apocalyptic Britain as grim metaphor for Brexit [online], thefirstnews.com [dostęp 2019-09-18] (ang.).
- ↑ MaciejM. Jakubowiak MaciejM., Syndrom końca świata, „Książki” (5 (38)), listopad 2019, s. 83, ISSN 2083-3881 .
- ↑ Polka w Rosji nie jest już mile widziana. "To powinno być przestrogą" [online], Onet Wiadomości, 24 listopada 2022 [dostęp 2023-01-12] (pol.).
- ↑ Jak nie zostałam gwiazdą rosyjskich mediów [online], www.onet.pl [dostęp 2023-01-12] (pol.).
- ↑ MajaM. Wolny MajaM., Jak Rosjanie widzą tę wojnę? Moskwa nie wierzy łzom. „Mamy misję dziejową” [online], www.polityka.pl, 2022 [dostęp 2023-01-12] (pol.).
- ↑ Dwars door Poetinland [online], De Standaard [dostęp 2023-01-12] (niderl.).
- ↑ Wszystko, co najlepsze - Raport o stanie świata 2022 [online], Raport o stanie świata [dostęp 2023-01-12] .
- ↑ Grupa WirtualnaG.W. Polska Grupa WirtualnaG.W., Rosjanie wyrzucili Polkę. "Jestem w dalszym ciągu w szoku" [online], o2.pl, 10 stycznia 2023 [dostęp 2023-01-12] (pol.).
- ↑ Pisarze plP. Admin Pisarze plP., Wacław Holewiński – Podsumowanie. Moje osobiste wyróżnienia i rózgi [online], Pisarze.pl, 9 stycznia 2024 [dostęp 2024-01-11] (pol.).
- ↑ Nagroda Wielkiego Kalibru 2018 - długa lista - Portal Kryminalny [online], portalkryminalny.pl [dostęp 2024-04-24] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Babcia nuci o Żydzie. Rozmowa z Mają Wolny, autorką powieści o pogromie kieleckim
- Maja Wolny - kielczanka o nomadycznej naturze wrażliwej duszy
- Maja Wolny - strona prywatna
- Maja Wolny - lista artykułów - Archiwum tygodnika POLITYKA
- identyfikator osoby w serwisie „Nauka Polska”: 122409